تعطیلات بی‌برنامه

ایرج ندیمی/نماینده لاهیجان و عضو کمیسیون اقتصادی
تعطیلی در ایران در چند سال اخیر با برخوردهای متفاوتی در مجامع مختلف روبرو بوده. بعضی‌ها در رابطه با اقتصاد دولتی تعطیلات را زیانبار می‌دانستند چرا که معتقد بودند بخش عمده‌ای از سرمایه کشور هدر خواهد رفت و از جهت بهره‌وری کار و مانند آن به اهداف نمی‌رسند. قسمتی از بخش‌های خصوصی نیز معتقد بودند که بسیاری از تعطیلی‌ها تحمیلی است بر بخش خصوصی در ایران و زیان رساندن به این بخش. البته افراد دیگری در رابطه با اصل ساعات کار و نظام کاری که ارائه می‌شود و مانند آن نیز موارد مساعدی را مطرح کردند که در جای خود قابل تامل است. به این معنا که آیا واقعا همه افرادی که در ادارات و سازمان‌ها کار می‌کنند 8 ساعت در روز کار خواهند کرد؟
در راستای تعطیلی عید فطر هم در مجلس قبلی تعدادی از نمایندگان خوزستان طرحی را ارائه کردند که با آن مخالفت شدیدی شد. علت مخالفت هم این بود که تحلیل بعضی‌ها این بود که سه روز تعطیل اعلام کردن عید فطر از جهتی شبیه به رسوم اهل تسنن است و به همین دلیل با آن مخالفت کردند. آن‌ها معتقد بودند دلیلی ندارد که ما عید فطر را سه روز تعطیل کنیم. به هر حال این طرح از دور افتاد و تصویب نشد. اما در مورد تعطیلی اخیر چند نکته وجود دارد. یکی اینکه این تعطیلی منجر به غافلگیری بخشی از مردم شد. یعنی عملا بسیاری از مردم از جمله بازنشستگان،‌ کارمندان، حقوق‌بگیران و کارمندان دولتی و حتی بخش خصوصی آمادگی استفاده از چهار روز تعطیلی را نداشتند.
در خصوص تامین مالی نیز مشکلاتی ایجاد شد. چرا که بانک‌ها نیز مانند بقیه مردم در شب عید فطر از سه روز تعطیلی باخبر شدند و نتوانستند عملا خودشان را برای این تعطیلات آماده کنند به همین جهت مشکلات زیادی پدید آمد که خودش را در فردای تعطیلات در صف‌های طویل بانک‌ها نشان داد. مردم کلا دچار مشکلات زیادی در خصوص غافلگیری و عدم استفاده از زمان تعطیلی و عدم تامین منابع مالی شدند. مازاد بر آن بخش خصوصی هم ادعای دارد. آن ادعا است که اگر قرار است من کارگر خود را تامین مالی بکنم باید استفاده از او متناسب با تعطیلات باشد. اگر قرار باشد تعطیلاتی اضافه شود ولی برای این تعطیلی تمهیدی اندیشیده نشود برای بخش خصوصی زیان‌های اقتصادی درست می‌کند.
به این جهت این تعطیلات در بین بخش خصوصی هم نارضیاتی‌هایی را ایجاد کرد. در مجموع می‌توان گفت که ما در مورد تعطیلات علاوه بر مسایل مطروحه چند مشکل دیگر هم داریم. یکی از آن مشکلات این است که کثیری از مردم از جهت مالی یا از جهت فضا و شرایط اساسا امکان و استعداد و توانایی استفاده از امکانات رایج موجود مانند هتل‌ها، مکان‌های گردشگری، وسایل حمل و نقل و اماکن اسکان و مانند آن ندارند. به عنوان نمونه معلم‌ها اگر در تابستان و تعطیلات از پیش تعیین شده به تعطیلات بروند از فضاهایی مانند خانه معلم و مدارس استفاده می‌کنند اما چنین فرصتی در این روزها برایشان ایجاد نشد چون به دلیل اعلام ناگهانی تعطیلی در شب عید فطر فرصت هماهنگی با آموزش و پرورش برایشان وجود نداشت.
گروه دیگر از مردم هماهنگی‌هایی با دوستان و فامیل و نزدیکان انجام می‌دادند که این کار هم برای آن‌ها به صورت ناگهانی میسر نبود. به طور کلی می‌توان گفت که تعطیلی می‌تواند با چند پیامد روبه‌رو شود: پیامد اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی که ما به لحاظ نداشتن زیرساخت‌های لازم یا داشتن اکثریت طبقه ضعیف و متوسط و دیگر مباحث و عدم برنامه‌ریزی برای این تعطیلات با مشکلات عدیده‌ای روبه‌‌رو هستیم. نباید از خاطر دور داشت که در دنیا هر کسی برای تعطیلات خودش حقی قائل است و تعطیلاتش را با چیز دیگری عوض نمی‌کند.
من در بازدیدی که از برخی کشورهای دیگر داشتم شاهد بودم که مثلا در یکی از شعبات بانک ایرانی مطرح شد که کارمند غیر ایرانی همکار بانک ایرانی به هیچ وجه آمادگی این را ندارد که تحت هیچ شرایطی مازاد بر ساعات پیش‌بینی شده کار کند یا حتی تعطیلی خودش را بفروشد. به تعبیر دیگر او برای تعطیلی خود از یک سال پیش برنامه‌ریزی می‌کند که کجا هتل بگیرد، چه هزینه‌ای داشته باشد و یا با چه وسیله‌ای برود. اما نوع تعطیلات ما حکایت بی‌نظمی‌هایی است که داریم و این تعطیلات هم شبیه دیگر کارهای ماست که برنامه‌ریزی در آن به چشم نمی‌خورد و از این جهت هم درآمد لازم حاصل نمی‌شود و به جای آنکه رضایت تولید کند نارضایتی تولید می‌کند.