عدالت‌خواهی در بولیوی

تهمینه بختیاری
ایوو مورالس، رئیس‌ جمهوری بولیوی روز اول ماه می مقارن با روز جهانی کارگر با انتشار بیانیه‌ای ملی شدن صنایع گاز بولیوی را اعلام کرد. وی در این بیانیه از تمامی شرکتهای فعال در زمینه گاز خواست که قراردادهای خود با بولیوی را با شرایط جدید منعقد و یا این که بولیوی را ترک کنند. پس از اعلام ملی شدن صنایع گاز بولیوی نظامیان این کشور 56 منطقه گازی را تحت کنترل خود گرفتند. انتشار این بیانیه شور و شعف فراوانی در سراسر بولیوی به همراه داشت. به طوری که مردم این کشور تا ساعتها پس از شنیدن این خبر به جشن و پایکوبی پرداختند. اما اعلام ملی شدن صنایع گاز بولیوی در منطقه امریکای لاتین و در سطح جامعه بین‌المللی با واکنش‌های متفاوتی روبه‌رو شد. این اقدام بولیوی، واکنش شرکتهای نفتی برزیل و آرژانتین را که بیشترین فعالیت را در زمینه استخراج گاز در بولیوی دارد. برانگیخته است. برزیل 14 درصد از گاز بولیوی را استحصال می‌کند. در این زمینه وزیر خارجه اسپانیا نیز نگرانی خود را از ملی کردن صنایع گاز بولیوی اعلام کرد.
در حال حاضر شرکت انگلیسی شل، شرکت توتال فرانسه، شرکت رپسول اسپانیا، شرکت پتروبراس برزیل،‌ شرکت اکسان موبیل امریکا و چند شرکت نفتی آرژانتینی در حوزه‌های گازی بولیوی فعالیت می‌کنند. به اعتقاد کارشناسان سیاسی، اعلام ملی کردن صنایع گاز بلافاصله پس از سفر مورالس به کوبا و پیوستن بولیوی به طرح بولیواری تجارت آزاد امریکا موسوم به آلبا، حاکی از عزم جدی دولت بولیوی برای کاهش نفوذ شرکتهای خارجی و کنترل منابع گاز طبیعی این کشور توسط دولت و در نتیجه افزایش قدرت مانور اقتصادی و سیاسی بولیوی است.
بولیوی دارای 49 میلیارد مترمکعب منابع گاز اثبات شده است. این کشور دومین دارنده ذخایر گاز طبیعی پس از ونزوئلا است. ونزوئلا 15 میلیارد متر مکعب گاز اثبات شده دارد. نکته جالب توجه این که اقدام مورالس در ملی کردن صنایع گاز و اعلام اخراج شرکتهایی که شرایط جدید بولیوی را برای فعالیت در این کشور نمی‌پذیرند، چند ماه پس از همین اقدام هوگوچاوز در ونزوئلا در اخراج شرکتهای نفتی که شرایط دولت این کشور را نپذیرفتند، انجام شد. ملی کردن صنایع هیدروکربن در بولیوی از مهمترین شعارهای تبلیغاتی ایوو مورالس بود. مساله ملی کردن نفت و گاز یکی از مهمترین خواسته‌های مردم بولیوی است که تا کنون منجر به سقوط 2 رئیس‌ جمهوری در این کشور شده است.
گونزالو سانچز دلوسادا، رئیس ‌جمهوری اسبق بولیوی برای جلب رضایت آمریکا، قراردادی 20 ساله با این کشور برای انتقال گاز از طریق شیلی به طور محرمانه امضا کرده بود که با افشای آن، مردم با شعار درخواست برای ملی شدن صنایع گاز، سانچز را مجبور به استعفا کردند. وی پس از استعفا بلافاصله به آمریکا گریخت و در میامی ساکن شد. پس از سقوط دولت سانچز، کارلوس مسا با وعده‌هایی مبنی بر ملی کردن صنایع گاز بر سر کار آمد. اما پس از آن که با لایحه کنگره بولیوی در زمینه افزایش مالیات شرکتهای فعال در زمینه گاز در این کشور به بهانه فرار سرمایه‌های خارجی مخالفت کرد، مردم بولیوی بار دیگر به خیابان‌ها ریختند و خواستار برکناری وی شدند. ایوو مورالس یکی از مهمترین طرفداران ملی کردن صنایع گاز در بولیوی رهبری اعتراض‌های خیابانی را بر عهده داشت و همو بود که لایحه افزایش مالیات شرکتهای نفتی و لغو قراردادهای انحصاری را به کنگره بولیوی ارائه داد.
پس از آن بود که مورالس از جنبش چپ به سوی سوسیالیسم با شعار ملی کردن صنایع گاز در رقابت‌های انتخاباتی وارد شد و مورد تایید مردم قرار گرفت. پیروزی مورالس در انتخابات ریاست جمهوری بولیوی شرکتهای فعال در این کشور را آشفته کرد. تا این که بیانیه ملی شدن صنایع گاز بولیوی توسط ایوو مورالس صادر شد تا رویای تاریخی مردم این کشور را محقق گرداند. بولیوی یکی از عظیم‌ترین ذخایر گاز طبیعی در سطح قاره امریکا را در اختیار دارد اما هفتاد درصد از جمعیت 8 میلیونی این کشور زیر خطر فقر زندگی می‌کنند. به اعتقاد کارشناسان سیاسی ملی شدن صنایع گاز در بولیوی در طولانی مدت موجب توسعه اقتصادی این کشور و کاهش نرخ فقر و بیکاری خواهد شد.
البته برخی کارشناسان اقتصادی غرب معتقدند ملی شدن صنایع گاز بولیوی موجب فرار سرمایه‌ها از این کشور خواهد شد. شرکتهای خارجی از سال 1996، سه و نیم میلیارد دلار در بولیوی سرمایه‌گذاری کرده‌اند. اما با توجه به این که مورالس قراردادهایی براساس شرایط جدید با روسیه، چین و ونزوئلا منعقد گردیده است چندان نگران فرار سرمایه‌ها نیست. مورالس معتقد است خروج سرمایه‌هایی که به نفع مردم بولیوی نیست، از ابقای آن بهتر است. در این شرایط به نظر می‌رسد ملی کردن صنایع گاز می‌تواند موجب انعقاد قراردادهای منصفانه با کشورهای خواهان سرمایه‌گذاری عادلانه در بولیوی شود. تا مردم بولیوی از این سرمایه‌گذاری بهره بگیرند و نرخ بیکاری و فقر در این کشور کاهش یابد.