آزمون رایس در شرق آسیا

علی تتماج
به رغم آنکه آمریکا توانست قطعنامه 1718 را علیه کره شمالی در شورای امنیت به تصویب رساند، اما عدم همراهی بسیاری از کشورها از جمله چین و روسیه، سبب گردید تا دولتمردان آمریکا با حضور مستقیم در شرق آسیا ادامه اعمال فشارها بر کره شمالی را پی‌گیری نمایند.
آزمایش هسته‌ای کره شمالی که دور از انتظار جامعه جهانی صورت گرفت، تاثیرات نامطلوبی بر سیاست‌ها و اهداف بین‌المللی آمریکا داشت بگونه‌ای که بسیاری از ناظران سیاسی آن را شکست بزرگ این کشور قلمداد می‌کنند. با تصویب قطعنامه 1718 شورای امنیت علیه کره شمالی که براساس آن محدودیت‌های تجاری، اقتصادی، نظامی ‌علیه این کشور اعمال می‌گردد، آمریکا تلاش داشت تا حدودی شکست خود را جبران نماید اما عدم اجماع جهانی برای اجرای این قطعنامه به چالشی دیگر برای این کشور مبدل گردیده است. براساس گزارش‌های منتشره بسیاری از کشورها از جمله چین و روسیه از بازدید کالاهای کره شمالی ابراز نارضایتی کرده و عدم اجرایی آن گوشزد کرده‌اند. در چنین شرایطی مقامات آمریکایی با دیدار مستقیم از شرق آسیا دیپلماسی جدیدی را برای اعمال فشار بر کره شمالی و تحقق اهدافشان آغاز کرده‌اند که سفر رایس به شرق آسیا و روسیه در این راستا می‌باشد این سفر در حالی صورت می‌گیرد که: اولا جامعه جهانی، آمریکا و سیاست‌های جنگ‌طلبانه آن را عامل گرایش کره شمالی به آزمایش هسته‌ای می‌داند و خواستار تغییر گرایش آمریکا به دیپلماسی به جای زبان زور و تهدید می‌باشد، ثانیا آمریکا خواستار اعمال فشار بیشتر بر کره شمالی است در حالی که به دلیل بحران‌های گوناگون در خاورمیانه توانایی آن را ندارد ثالثا دولتمردان کاخ سفید به حل بحران کره شمالی به عنوان ابزاری تبلیغاتی برای انتخابات میان‌دوره‌ای نیازمند می‌باشند. بر این اساس دلایل سفر رایس به منطقه با چند هدف صورت می‌گیرد.
1ـ اولین چالش آمریکا در قبال بحران کره شمالی، دیدگاه‌های بین‌المللی و افکار عمومی ‌جهان است. نظرسنجی‌ها حکایت از این امر دارد که بسیاری از مردم جهان (حتی مردم ایالات متحده) بر این عقیده‌اند که سیاست‌های جنگ‌طلبانه و یک‌جانبه آمریکا سبب گرایش پیونگ‌یانگ به آزمایش هسته‌ای گردیده در حالی که ادامه مذاکرات شش‌ جانبه و همکاری‌ با جامعه جهانی می‌توانست مانع از آن گردد. اکنون که آمریکا با انتقادهای شدید مردمی ‌مواجه است رایس تلاش دارد تا در سفر به شرق آسیا به نوعی گرایش به جامعه جهانی را به نمایش گذارد که احیای مذاکرات شش‌ جانبه می‌تواند بخشی از این طرح را شامل گردد. رایس چندین بار اعلام کرده است که برای حل بحران کره شمالی به جامعه جهانی و اتحاد بین‌المللی روی آورده و از حرکت تک‌جانبه خودداری خواهد نمود.
2ـ از سیاست‌های آمریکا در شرق آسیا ایجاد اتحادی فراگیر برای اعمال تحریم‌ها و اجرای قطعنامه 1718 می‌باشد. آمریکا در حالی برای این امر فعالیت می‌کند که اولا به دلیل بعد مسافتی نمی‌تواند نظارت چندانی بر منطقه داشته باشد ثانیا بحران‌های آمریکا در خاورمیانه بویژه افغانستان و عراق توانایی نظارت بر شرق آسیا را کاهش می‌دهد، لذا این کشور ناچارا باید از کشورهای منطقه برای اعمال فشار بر کره شمالی یاری گیرد. بر این اساس آمریکا بر آن است تا رضایت چین، کره جنوبی و ژاپن را برای اعمال فشار و نظارت بر پیونگ‌ یانگ جلب نماید که رایس برای اجرای این مهم در منطقه حضور می‌یابد.
3ـ آمریکا پس از جنگ دوم جهانی به بهانه برقراری امنیت توانست حضور نظامی ‌خود در شرق آسیا را تحکیم بخشد. در طی سالهای اخیر تحولات منطقه بویژه مخالفت‌های مردمی‌و رشد نهضت‌های ضد آمریکایی، ادامه حضور آمریکا را با ابهام مواجه ساخته است. در شرایط کنونی و با تشدید بحران کره شمالی، آمریکا بر آن است تا با اعلام اعمال تحریم و ایجاد محدودیت‌ برای کره شمالی، در ژاپن و کره جنوبی پایگاه‌های نظامی ‌خود را تحکیم بخشد که سفر رایس به این کشورها می‌تواند راهکاری باشد برای تحقق این مهم. (این تحرکات در حالی صورت می‌گیرد که مردم ژاپن و کره جنوبی مخالف استمرار حضور نیروهای آمریکایی در کشورشان بوده و خواستار خروج آنها گردیده‌اند اما واشنگتن با استناد به بحران کره شمالی بر ادامه حضور نظامی ‌تاکید دارد).
4ـ نکته قابل تامل در سفر رایس به شرق آسیا، جنبه‌های تبلیغاتی آن برای جمهوریخواهان می‌باشد. رایس در حالی برای بررسی پرونده کره شمالی به شرق آسیا می‌رود که دولتمردان کاخ سفید خود را برای انتخابات میان دوره‌ای آماده می‌سازند. این انتخابات در حالی برگزار می‌گردد که شکست سیاست‌های جهانی بوش بویژه ناکامی‌ها در عراق و افغانستان، رسوایی‌های مالی و اخلاقی مقامات ارشد جمهوریخواه، انتقادات شدید مردمی ‌از دولتمردان را در پی داشته که شکست جمهوریخواهان در انتخابات را در اذهان تداعی نموده است. در چنین شرایطی نومحافظه‌کاران تلاش دارند تا با اعمال فشار بر کره شمالی و پی‌گیری کامل مراحل اجرای قطعنامه 1718 شورای امنیت که براساس اصل گفتگو و همکاری با سایر کشورها صورت می‌گیرد، به نوعی وجهه خود را در میان افکار عمومی ‌آمریکا بهبود بخشیده در حالی که بر سایر ناکامی‌های جهانی خود سرپوش می‌گذارند. آنها امیدوارند از این طریق بتوانند آرای لازم را برای ادامه استیلا بر کنگره کسب نمایند. در نهایت می‌توان گفت که هر چند رایس به عنوان بررسی راههای اجرای قطعنامه 1718 به شرق آسیا و روسیه سفر نموده اما هدف نهایی آنها تثبیت جایگاه نیروهای نظامی ‌موجود در منطقه و بهره‌برداری تبلیغاتی از روند بررسی پرونده کره شمالی برای انتخابات میان‌دوره‌ای می‌باشد. با این وجود این نکته قابل ذکر است که مخالف شدید چین و روسیه با اجرای بندهای تحریمی‌قطعنامه شورای امنیت و نیز نگاه منفی کشورهای منطقه به سیاست و طرح‌های آمریکا، مانع از آن می‌گردد که سفر رایس بتواند نتایج مطلوبی برای کاخ سفید در پی داشته باشد.