ژاپن و راه دوم

سید‌علی دوستی موسوی
سرانجام چندمین مهلت ژاپنی‌ها برای اعلام حضور یا عدم حضور در میدان نفتی آزادگان به عنوان یکی از بزرگترین میادین نفتی جهان با 36 میلیارد بشکه ذخیره در جا، جمعه هفته پیش پایان یافت.
همان‌گونه که انتظار می‌رفت. طرف ژاپنی در برابر اعلام صریح وزیر نفت و هشدار وی مبنی بر پایان مهلت ژاپن در اواخر ماه سپتامبر، ابتدا سکوت اختیار کرد و سپس در ساعات پایانی مهلت، درخواست مدت زمان بیشتری را برای فکر کردن مطرح ساخت؛ چیزی که بیشتر کارشناسان نفتی از مدتها پیش آن را پیش‌بینی کرده بودند. با این که هم‌اکنون واکنش رسمی ایران به اتمام مهلت حضور ژاپن در آزادگان اعلام نشده و معلوم نیست که آیا قرارداد منعقده با شرکت اینپکس لغو خواهد شد یا خیر. اما نشانه‌ها و دلایل روشنی وجود دارد که پایان ماجرای ژاپن و آزادگان را از هم‌اکنون روشن می‌سازد. این دلایل آنقدر روشن است که متفکران و برنامه‌ریزان سیاسی کشور به آن پی‌نبرده باشند؛ اما واضح است که برخی مصلحت‌های سیاسی که ریشه در منافع کلان ملی فراتر از اقتصاد دارد. در مدارا با ژاپن و آسان‌گیری در رفتار غیر حرفه‌ای این کشور بی تاثیر نبوده است با وجود این باید گفت گذشت زمان. همین دلایل و مصلحت‌های سیاسی را نیز کمرنگ کرده است. شاید برخی دلایل این قضاوت به شرح زیر باشد:
1- این یک واقعیت است که ژاپن پس از جنگ جهانی دوم به یک پیرو بی‌چون و چرای آمریکا که مودبانه نام متحد بر آن گذاشته می‌شود. تبدیل شده است. با این رویه ژاپن درتمامی رفتارهای بین‌المللی، سیاستگذاری‌ها، قراردادها و... پیرو کامل آمریکاست. لذا این که فرض کنیم دولت این کشور مانند فرانسه و شرکت توتال،‌موضعی مستقل در برابر آمریکا بر سر آزادگان اتخاذ خواهد کرد. خیالی بیش نیست؛ چرا که مورد ژاپن با فرانسه قابل مقایسه نیست و ژاپن استقلال رای نسبی فرانسه را نیز ندارد.
2- وابستگی ژاپن به آمریکا در حدی است که اگر سیاستمداران و افکار عمومی این کشور نیز خواهان حضور در میدان نفتی آزادگان باشند. که قطعا به علت فقر کامل ژاپن در زمینه انرژی همین طور است. اگر بخواهند هم نمی‌توانند.
3- ژاپن پرونده هسته‌ای ایران و همچنین وجود مین در آبهای حول و حوش میدان آزادگان را بهانه تاخیر در آغاز پروژه می‌داند. اما کارشناسان نفتی با تذکر نسبت به 5 سال تاخیر صورت گرفته. 5/1 سال زمان را برای رفع موانع اجرایی کار کافی دانسته و مشکل اصلی را مسائل سیاسی و فشارهای آمریکا می‌دانند.
4- نسل جدید سیاستمداران ژاپن که حدود 10 روزی است روی کار آمده‌اند. دلیل آشکاری است که ژاپن به میدان آزادگان نخواهد آمد. اگر نخست‌وزیر قبلی ژاپن تحت نفوذ و فشار کامل آمریکا بود. نخست‌وزیر جدید این کشور به لحاظ ایدئولوژیکی و اعتقادی معتقد به آمریکاست. لذا نباید امیدی به برخورد صادقانه و متعهدانه ژاپن در قرارداد آزادگان داشت.
بر این اساس به نظر می‌رسد ژاپن با این که حریصانه به دنبال منافع و انرژی حاصل از میدان نفتی آزادگان است. بر سر دوراهی سرنوشت‌سازی قرار دارد که یک راه آن همانا آمریکاست.
واقعیات دنیای امروز و تنظیم روابط و اقتصاد بین‌الملل نشان داده است که ژاپن راه دوم یعنی آمریکا را برمی‌گزیند؛ چرا که در تعاملات سیاسی و اقتصادی داخلی‌اش راهی بجز آن ندارد. ژاپن نمی‌تواند در آزادگان حضور یابد؛ چرا که ژاپن آمریکا و آمریکا ژاپن است... .