سایه‌های سیاه بر سر روابط آمریکا و روسیه

سیدکاظم رضایی
موضع‌گیری‌های مقامات آمریکا و روسیه و برخی تحرکات دو کشور در ماههای اخیر نشان می‌دهد که روابط مسکو و واشنگتن در مسیر دشوار پیچیده پیش می رود. دیک چنی، معاون رئیس جمهوری آمریکا در یک موضع‌گیری آشکار در اجلاس مقامات عالیرتبه کشورهای شرق اروپا. نمایندگان اتحادیه اروپا. پیمان ناتو و برخی جمهوری‌های شوروی سابق در ویلینوس پایتخت لیتوانی، دولت روسیه را به محدود کردن دمکراسی و استفاده ابزاری از انرژی برای باج‌خواهی از همسایگانش متهم کر. قبل از چنی، کاندالیزا رایس وزیر خارجه آمریکا و برخی از سناریوهای این کشور در ماههای اخیر از اوضاع داخلی روسیه و سیاست خارجی این کشور انتقادهای مشابه کردند. شورای روابط خارجی این کشور در ماه مارس با انتشار گزارشی 98 صفحه ای اعلام کرد به دلیل تحولات در سیاست داخلی روسیه به سمت تمرکز قدرت و سیاست خارجی تقابل‌آمیز این کشور، روابط مسکو و واشنگتن در مسیر نادرست پیش می‌رود. در پی آن وزارت خارجه آمریکا در گزارش سالانه خود از وضعیت حقوق بشر در روسیه شدیدا انتقاد کرد. حتی در راهبرد جدید امنیت ملی آمریکا به نقش روسیه در معادلات سیاسی. اقتصادی و امنیتی جهان توجهی نشده و بویژه به توانایی واشنگتن بر حمله اتمی غافلگیر کننده علیه این کشور تاکید شده بود. بر اساس یک نظرسنجی تازه، اکثر مردم روسیه به این باور رسیده‌اند که آمریکا یک جنگ سرد جدید علیه کشورشان آغاز کرده است. روزنامه روسی کامر‌سانت نیز انتقادهای معاون رئیس جمهوری آمریکا علیه روسیه را آغاز جنگ سرد دوم ارزیابی کرد. کامرسانت سخنرانی چنی را با سخنان معروف وینستون چرچیل، نخست‌وزیر انگلیس پس از جنگ جهانی دوم مقایسه کرد که طی آن توسعه طلبی شوروی در شرق اروپا را محکوم و اختلاف شرق و غرب را به پرده آهنین توصیف کرد.
همان‌طور که در گزارش شورای روابط خارجی آمریکا منعکس شده، علت اصلی اختلاف مسکو و واشنگتن، سیاست خارجی روسیه یا همان اقتدار‌گرایی این کشور تحت رهبری ولادیمیرپوتین است که در برابر سیاست‌های یکجانبه‌‌گرایانه آمریکا در جهان مانع ایجاد می‌کند. دولت پوتین به مدد افزایش قیمت انرژی صادراتی، به دنبال احیای قدرت روسیه از طریق تقویت قدرت نظامی، ایجاد تنگنا برای حضور نظامی آمریکا و ناتو در جامعه همسود و مشارکت استراتژیک با قدرتهای آسیایی نظیر چین و هند است. روسیه تحت رهبری پوتین به حدی جاه‌طلبی شده که علاوه بر حفظ منافع خود در جامعه همسود، در صدد ایفای نقش تاثیرگذار در حل مسائل خاورمیانه است. همکاری کرملین با جنبش مقاومت اسلامی فلسطین (حماس) و مقاومت روسیه در برابر اقدام سختگیرانه علیه ایران بر سر برنامه هسته‌ای، خشم واشنگتن را برانگیخته است. موضع روسیه در قبال مسائل خاورمیانه، تکمیل‌کننده موضع این کشور در مسائل شرق اروپا و جامعه همسود است.
مسکو خواهان این است که در معادلات قدرت این مناطق به بازی گرفته شود. پوتین و تیم وی بر این باورند که روسیه قابلیت‌ها و توانایی‌های یک ابر‌قدرت نظیر قلمرو پهناور، منافع طبیعی عظیم، سلاحهای هسته‌ای. تکنولوژی فضا، صنعت دفاعی و نیروی بالقوه علمی و دانشمندان را برای خود حفظ کرده است. اما طرح محدود کردن دمکراسی توسط آمریکا در روسیه حاکی از فقدان تساوی قدرت میان دو کشور است. تشدید حملات نظامی مقامات آمریکا علیه روسیه در آستانه اجلاس سران گروه هشت در سنت‌پترزبورگ با هدف تغییر سیاست خارجی روسیه است. اجلاس نمایندگان آمریکا و اروپا در پایتخت لیتوانی بدوی حضور نماینده روسیه، یادآور تلاش واشنگتن برای ایجاد شکاف امنیتی در اروپا و انزوای مسکو پس از جنگ جهانی دوم است.
آمریکا در دور جدید می‌خواهد با حمایت از انقلاب‌های رنگین و تقویت پیمان های ضد روسیه در مناطق پیرامون این کشور، در سیاست خارجی کرملین تاثیر بگذارد. 15 سال پس از فروپاشی شوروی، هنوز هیچ ساز‌ و کار باثبات برای حل اختلاف دشمنان جنگ سرد یعنی آمریکا و روسیه ایجاد نشده است و دو کشور با پیگیری منافع متضاد، همچنان یکدیگر را به چالش می‌کشانند.