احزاب، مفید یا مضر؟

پیام حاجی بابا
گروه سیاسی
آقای علی یعقوبی، عضو شورای مرکزی حزب اعتماد ملی، در حمایت از احزاب، مقاله ای نگاشته اند و وجود رویکرد منفی در کشور نسبت به احزاب را مورد نقد قرار داده‌اند.(1)
ایشان در دلایل حمایتی خود، سوره «احزاب» و آیه «فان حزب الله هم الغالبون» را نشان آن دانسته است که حزب در قرآن نیز مورد ذکر قرار گرفته است. این بخش از نوشتار ایشان به اندازه ای سست و نامرتبط با بحث است که بهتر بود در ویرایش، حذف می شد، اما چه می شود کرد که نام ستونی که مقاله آقای یعقوبی در آن به چاپ رسیده است، «بی ویرایش» است. حزب به معنی مدرن و امروزین آن که مرتبط با مفهوم حوزه عمومی است و در حقیقت، حلقه ای واسط میان مردم و مسئولان است و قرار است سخن و مطالبات واقعی مردم را به گوش مسئولان برساند، چه ارتباطی با مفهوم حزب در قرآن که ظاهرا به معنی گروه و دسته است، دارد؟!
به علاوه، اگر به صرف همنامی استناد کنیم، آیا توجه نمی نماییم که در آیه شریفه، از احزاب، به نیکی یاد نشده است و تنها یک حزب یعنی حزب خداوند است که پیروز و غالب و مورد تائید خداوند است؟! این گونه استناد و تمسک به ظاهر کلمه «حزب» چیزی جز نارسایی منطقی و مغالطه اشتراک لفظ نیست و می دانیم که اشتراک لفظ، رهزن بود.به اعتقاد آقای علی یعقوبی، نباید احزاب را آفات جامعه اسلامی بدانیم، بلکه آنها «بهترین وسیله برای فراهم آوردن مشارکت مردم در فرآیند تصمیم گیری و تصمیم سازی هستند که با مشارکت همه جانبه مردم و اداره امور کشور و دخالت آنها در سرنوشت خود کشور به بالندگی می‌رسد.»
اگر این عبارت را به درستی تحلیل کنیم، همانند این عبارت است که «نباید آتش را آفت بدانیم، بلکه بهترین وسیله برای ایجاد گرما و پخت و پز و.. است.» اگر این عبارت را معکوس کنیم و چنین بنویسیم: «نباید آتش را بهترین وسیله برای ایجاد گرما و... بدانیم بلکه آفت و وسیله انهدام منازل، جنگل ها، به کار انداختن سلاح های جنگی و... است»، ظاهرا سخن چندان اشتباهی نگفته ایم. مسئله از آن قرار است که تحزب همانند آتش، چاقو و... تیغ دو دم است، هم می تواند بسیار مفید واقع شود و هم می تواند آفت و وسیله تضرر و اضمحلال جامعه باشد. در این موارد، ذات موضوع، خالی از فایده و ضرر است و فایده و ضرر از نوع کاربرد و استفاده آن حاصل می‌شود.
بنابراین، همچنان که احزاب را نباید آفات جامعه اسلامی بدانیم، همچنین آنها را بهترین وسیله برای فراهم آوردن مشارکت مردم در فرآیند تصمیم گیری و تصمیم سازی نیز نباید بشماریم. تحزب می تواند وسیله هریک از دو امر باشد.اگر فرهنگ سیاسی سالم، اخلاق حرفه ای و تقوای اسلامی، در میان تشکیل دهندگان، حامیان مالی و اعضای فعال احزاب، جاری و ساری باشد، می توان امیدوار بود که آنها، مطالبات مردم را با سماجت و از طرق قانونی به مسئولان برسانند و آنها را جهت پاسخگو بودن نسبت بدان مطالبات تحت فشار قرار دهند.
به علاوه، سران (دبیرکل و اعضای مرکزی) احزاب، باید تدبیر، دوراندیشی سیاسی و آگاهی ها و اطلاعات لازم داشته باشند تا در دام بدخواهان نیفتند و ناخواسته کشور را دچار التهابات و هیجانات بی اساس سیاسی ننمایند. احزاب تا آنجا مفیدند که چونان سطحی میانی در بین حاکمان و مردم عادی عمل کنند، نسبت به ارزش ها و اصول اسلامی و انقلابی آحاد مردم پایبند باشند و درباره خدمت رسانی بی شائبه به مردم، تعهد خود را عملا اثبات نمایند.
اما اگر احزاب، دچار بازی های سیاسی کارانه شوند، منافع و مطامع شخصی و حزبی را برخواسته مردم ترجیح دهند، مطالبات خود را به عنوان مطالبات مردم غالب کنند و بی وقفه بر طبل شکاف میان مردم و مسئولان بکوبند تا از آب گل آلود ماهی بگیرند، در این صورت آیا چیزی جز ضرر از احزاب، عاید مردم و مملکت خواهد شد؟!
عملکرد احزاب در کشورهای غربی به اثبات رسانده است که می توانند نوعی استبداد احزاب را حاکم نمایند. در این حالت، مردم از طریق رسانه های حزبی است که می فهمند چه می خواهند و چه نمی خواهند (بخوانید: بر آنها تحمیل می شود که چه بخواهند و چه نخواهند.) فضای سیاسی کشور، ملعبه ای در دست سران احزاب می شود که یک روز، دولت را تضعیف می کنند و روز دیگر، شورای نگهبان را و روز دیگر، نهادهای دیگر را و یک روز هم ارزش های انقلابی و... در این حالت، ثبات بین المللی و قدرت هژمونیک کشور در برابر کشورهای استعماری و زیاده خواه به جای آنکه توسط نخبگان طراز اول و منتخبین مردم در دولت و مجلس تعیین و تضمین و کنترل شود، با نوع عملکرد احزاب، به این سو و آن سو می‌رود.
آیا چنین عملکردی از احزاب را کسی می پسندد و عقل سلیم آن را می پذیرد؟!آری به بیان آقای علی یعقوبی، «محدودیت احزاب یعنی نادیده گرفتن یک اصل از قانون اساسی که تشکیل حزب و شرکت در آن را حق همه افراد می داند»، اما بنابر همان اصل از قانون اساسی کشور، تشکیل و ادامه فعالیت حزب، مشروط است به اینکه اصول استقلال و آزادی و وحدت ملی و موازین اسلامی و اساسی جمهوری اسلامی را نقض ننماید.یک نکته باقی مانده است. جناب آقای علی یعقوبی، می نویسند: «شایسته است مسئولان به جای متهم کردن ساخت احزاب و رسانه ها و به جای ایجاد محدودیت برای آنها به تقویت احزاب و مطبوعات بپردازند که در غیر این صورت خلاف قانون اساسی عمل کرده اند و این تخلف بزرگ از هیچ کس پذیرفته نیست.»
ایشان سندی ارائه نداده اند و برای منطقی و مستند بودن مقاله شان باید با سند نشان می دادند که در کجا و توسط کدام یک از مسئولان، در برابر ساخت احزاب و رسانه ها اقدام شده است. بلی تشکیل و تقویت احزاب می تواند منشا اثرات مفیدی برای جامعه باشد، اما به شرط آسیب شناسی آن و چیدن تمهیدات لازم جهت جلوگیری و پیشگیری از آن آسیب ها و گمان نمی کنم هیچ یک از مسئولان رده بالای جمهوری اسلامی ایران مخالف این امر باشند.