گفت‌و‌گو با ‌آیت‌الله سیداحمد خاتمی(بخش آخر)

* اخیراً از جانب سخنگوی شورای نگهبان اعلام شد کسانی که اجتهادشان را امام خمینی (ره) یا مقام رهبری تایید کرد‌اند، نیازی به شرکت در آزمون اجتهاد‌ این شورا ندارند، اما عده‌ای نظیر آقای... مدعی شدند که علیرغم تایید اجتهادشان از سوی امام، شورای نگهبان صلاحیت وی را تایید نکرده است!؟
** آن چه گفته شده تبصره دوم ماده 3 است مبنی بر‌ این که کسانی را که رهبر صریحا یا ضمنا اجتهاد آنها را تایید کرده باشد از نظر علمی، نیازی به نظر فقهای شورای نگهبان نخواهند داشت. بنابراین کسانی که صلاحیت علمی‌شان تایید شده بند «ب» را دارند اما بندهای دیگر را هم باید داشته باشند. اگر کسی مجتهد بود ولی سابقه سوءسیاسی یا اجتماعی داشت دیگر صلاحیت خبرگان را ندارد.
* شبه دیگری که مطرح می‌شود‌ این است که چه طور شورای نگهبان تایید صلاحیت می‌کند در حالی که اعضای آن، نامزد انتخاباتی خبرگان هستند؟
** دلیلش‌ این است که بند دوم ماده 3 می‌گوید صلاحیت‌ اینها را رهبر تایید کرده. هرگز رهبر نمی‌آید کسی که سابقه سو دارد یا معتقد به نظام نیست در شورای نگهبان بگذارد بنابراین صلاحیت اعضای شورای نگهبان مورد تایید از جانب مقام معظم رهبری است.
* برخی روش تایید صلاحیت در حوزه‌های علمیه را مطرح می‌کنند؟
** آنهایی که الآن در جامعه‌ این را مطرح می‌کنند هرگز نمی‌گویند مثلا جامعه مدرسین. چرا که اعضای شورای نگهبان همگی عضو جامعه مدرسین هستند. لیکن‌ اینها می‌گویند تایید صلاحیت به مراجع واگذار شود. واقعیت‌ این است که یک دور چنین بود ولی جواب نداد زیرا مثلا مرجعی را می‌شناسم که اگر 25 سال هم پای درسش باشی باز می‌گوید من هنوز شک دارم‌ این آقا مجتهد است یا نیست. کسی را هم می‌شناسم که با 5 سال درس خارج فقه، می‌گوید‌ این آقا مجتهد است. واقعا در‌ این عرصه حقوق کسانی ضایع می‌شود مراجع که خودشان امتحان نمی‌گیرند می‌سپارند به افرادی از شاگردان یا اصحابشان.
آیا شورای نگهبان کمتر از شاگردان آقایان یا اصحابشان هستند؟ در ضمن شورای نگهبان‌ این‌طور نیست که به همه بگوید بیایند امتحان دهند بعضیها می‌گویند برخی هستند که شایسته‌اند، اما حاضر نیستند امتحان دهند. شورای نگهبان هم می‌گوید اگر نمی‌خواهید امتحان دهید یک رساله فقهی که خودتان نوشته باشید و در آن اظهار نظر کرده باشید عرضه کنید... مسله دیگر آن است که مراجع بیایند و صلاحیت علمی‌ را تائید کنند، دیگر شرایط را چه کسی تأیید کند پس مساله تنها صلاحیت علمی ‌نیست.
*‌ آیا در نظارت شورای نگهبان، شبهه دور، مطرح نمی‌شود؟
** من عرض می‌کنم‌ این دور نیست، شورای نگهبان در عرصه تأیید صلاحیت خبرگان نه از آن جهت که مورد تأیید رهبری هستند بلکه از آن جهت که منتخب خبرگان هستند به‌ این کار می‌پردازند. خبرگان را هم که مردم انتخاب کرده‌اند. خبرگان هم شورای نگهبان را برای تأیید صلاحیت انتخاب کردند. در نهایت خبرگان منتخب مردم هستند که رهبر را انتخاب می‌کنند نه‌ این که رهبر خودش، خودش را تعیین کند.
* عده بسیاری معتقدند دو گروه عمده در انتخابات خبرگان تأثیرگذارند. جامعتین و مجمعین، نظر شما چیست؟
** خبرگان از آن جهت که چهره‌ای روحانی را انتخاب می‌کند طبیعی است که نهادهای تصمیم‌گیرنده و معرفی‌کننده روحانی باشند. البته آنچه مهم است شرایط است و هر کس که دارای شرایط باشد، می‌تواند وارد خبرگان شود. بنابراین نهادهای روحانی در دو طرف در معرفی سهیم‌اند و به نظر می‌رسد احزاب همسوی‌ این دو جریان هم با نهادهای روحانی‌شان همراهی می‌کنند ولی دو سلیقه و تفکر هست. از اول انقلاب هم بوده‌اند.
من یادم نمی‌آید در هیچ مقطعی سفره اختلاف سلیقه جمع شده باشد آن چه مهم است‌ این است که اولاً شورای نگهبان بدون ملاحظه‌کاری افراد واجد شرایط را تأیید کند. دوم‌ این که مردم با توجه به پیشینه افراد و مواضع آنها و با بصیرت پای صندوق‌های رأی آمده و گزینه‌های مورد نظر را انتخاب کنند. اگر‌ این دو مورد مدنظر قرار گیرد مشکلی نیست، ما نیز باید بپذیریم که‌ این دو سلیقه در جامعه هست. لکن باید در چارچوب نظام عمل شود.
انتخابات رقابت می‌خواهد منتها رقابت‌های انتخابات جمهوری اسلامی‌ باید با رقابت غربی فرقی داشته باشد به خصوص در انتخابات خبرگان رهبری که از قناعت و وزانت خاصی برخوردار است. هتک یکدیگر و بی‌حرمتی هیچ‌یک صحیح نیست و صحیح نیست که کسانی به عنوان کاندیدا بیایند و بعد از آن که صلاحیتشان تأیید شد در خطبه‌های انتخاباتی خود، حریم مقام معظم رهبری را بشکنند تا رأی جمع کنند.
‌ این نشان‌دهنده آن است که شورای نگهبان در تایید صلاحیت آنها اشتباه کرده است. خبره‌ای که بیاید حرمت رهبری را بشکند معلوم است که بینش سیاسی ندارد چون بینش سیاسی می‌گوید ستون خیمه انقلاب ولایت فقیه است، اگر هم نقدی دارد باید خصوصی برود نزد مقام معظم رهبری و بگوید نه‌ این که در تریبون عمومی هتک کند.
* در چند انتخابات گذشته شاهد پیروزی نیروهای اصولگرا بوده‌ایم ‌آیا فکر می‌کنید‌ این روند در انتخابات خبرگان هم ادامه پیدا می‌کند؟
** من باورم‌ این است که‌ این دوره انتخابات با همه ادوار گذشته فرق می‌کند،‌ این دوره انتخابات لیستی نخواهد بود یعنی‌ این‌طور نیست که گروهی به مردم لیسیتی بدهند و مردم به همه آن لیست رأی بدهند. مشخصاً مذاق با دوره‌های گذشته فرق کرده و آنها روی تک تک افراد تامل و بررسی کرده و سپس رأی می‌دهند. اما من در یک چیز تردیدی ندارم. اول‌ این که ممکن است آدمها جابجا بشوند یعنی تعدادی از خبرگمان فعلی به دلیل کهولت سن و یا هر دلیل دیگر، کاندیدا نشوند یا عده‌ای رای نیاورند و افراد جدیدی جایشان بیایند. اما با توجه به فضایی که من از جامعه می‌شناسم ترکیب اکثریت و اقلیت خبرگان همین که هست خواهد بود. یعنی اعضای جدید هم که خواهند آمد نیروهایی هستند که طرز فکرشان در مجموع با اکثریت فعلی خبرگان هماهنگ و همراه است.
* موضوع مطرح دیگر بروز اختلافات میان نامزدهای احتمالی خبرگان، طرفدارانشان و طرح‌ این موضوع که آیا‌ اینها در یک لیست قرار خواهند گرفت یا خیر؟ می‌باشد. نظر شما درباره‌ این اختلافات چیست و‌ آیا افرادی با نگاه‌های مختلف که گهگاهی منتقد هم هستند در لیست جامعتین قرار می‌گیرند یا خیر؟
** اختلاف سلیقه در بین همه اقشار از جمله روحانیت طبیعی است چرا که «لازمه آزادی» اختلاف است. معنای در یک لیست قرار گرفتن‌ این نیست که همه آنها یک جور فکر کنند من به عنوان عضو جامعه مدرسین نه به عنوان سخنگو می‌گویم آن چه که ما در جامعه مدرسین لحاظ می‌کنیم‌ این است که چهره‌ای باشد که فقاهتش مورد تایید شورای نگهبان و حائز سایر شرایط قانونی باشد. معیار دیگری را که در نظر می‌گیریم‌ این است که توان انجام مسئولیت خبرگانی را داشته باشد. ما روی‌ این کلیات کار می‌کنیم.
حالا ممکن است راجع به دو گزینه که در لیستمان داریم‌ این آقا یک سلیقه‌ای داشته باشد، آن آقا سلیقه‌ای دیگر ولی ما سلیقه‌های گوناگون را محور قرار نمی‌دهیم. منتها کسانی در پی‌ این هستند که‌ این اختلاف سلیقه‌ها را به تفرقه تبدیل کنند. باید هم خود‌ این شخصیتها و هم دوستان و هوادارانشان مراقب‌ این نکته باشند. تاکید امام راحل تا زمان رحلت و مقام معظم رهبری تا امروز به ویژه در دوره جاری کشور که با مسائل مهمی‌روبرو هستیم، پیوسته وحدت بوده است و دلسوزان انقلاب در اطراف هر یک از‌ این شخصیتها پیوسته باید به مصالح کلان نظام توجه داشته و بداند‌ این مصالح در سایه وحدت تامین می‌شود.
* اگر آن دو نفر خودشان نخواهند در یک لیست قرار گیرند چه طور؟
** قهرا اعتراض می‌کنند، هر لیستی یک رئیسی دارد، مثلا جامعتین هر کدام دبیر دارند آن وقت آقایان تلفن می‌زنند و پیام می‌دهند که ما را در لیست خودتان قرار ندهید آن وقت در لیست قرار نمی‌گیرند.
* بالاخره با توجه به فضای موجود‌ این سلیقه‌های مختلف در کنار هم قرار می‌گیرند یا خیر؟
** من معتقدم که‌ اینها در کنار هم قرار خواهند گرفت و‌ این پیغام را نخواهند داد که ما را در لیست قرار ندهید گرچه گمان می‌کنم دستهای مرموزی در کار است که کار را به‌ این جا بکشاند.
* از داخل یا خارج؟
** قطعا از داخل، درست است که خارجیها از‌ این اختلاف استفاده می‌کنند اما در عرصه داخلی کسانی هستند که می‌خواهند اختلافات را به رویارویی بکشانند که من‌ این رویارویی را به حال انقلاب مضر می‌دانم.