پیش به سوی انحصار هسته‌ای

امیرعلی ابوالفتح
در حالی که نیاز جهان به انرژی اتمی، هسته‌ای و سوخت هسته‌ای روزبه‌روز بیشتر می‌شود. دولت آمریکا موافقت اولیه خود را برای آغاز همکاری غیرنظامی هسته‌ای با روسیه اعلام کرد. این تصمیم واشنگتن، پس از انعقاد قرارداد همکاری هسته‌ای با هند، مناسبات اتمی را در سطح جهان به شکل چشمگیری متحول خواهد کرد. قرار است توافقنامه همکاری غیرنظامی هسته‌ای آمریکا و روسیه در حاشیه نشست سران 8 کشور صنعتی در سنت‌پترزبورگ به امضای جورج بوش و ولادیمیر پوتین برسد.
دولت آمریکا در تلاش است با ایجاد انحصار هسته‌ای، مانع دستیابی کشور‌ها در حال توسعه به فناوری صلح‌آمیز تولید سوخت هسته‌ای شود. به همین منظور 2 سال پیش جورج بوش طرح 7 ماده‌ای خود را برای برقراری نظام جدیدی از مناسبات هسته‌ای در جهان اعلام کرد. از دید آمریکایی‌ها، جهان باید میان داراها و ندارها تقسیم شود. در این تقسیم‌بندی، کشور‌های دارای سوخت هسته‌ای، نیاز کشور‌های ندار را تامین خواهند کرد و در مقابل نیز کشور‌های ندار برای همیشه برنامه‌های غنی‌سازی اورانیوم را کنار خواهند گذاشت. به این ترتیب و به اعتقاد امریکایی‌ها، جهان از خطر اشاعه سلاح‌ها اتمی و انحراف برنامه‌های صلح‌آمیز هسته‌ای به سوی ساخت جنگ‌افزار‌ها اتمی ر‌هایی خواهد یافت.
برای تحقق بخشیدن به این طرح، می‌بایست در ابتدا یک بانک سوخت هسته‌ای به منظور نگهداری اورانیوم غنی شده زیر نظر کشور‌های عضو کلوپ هسته‌ای ایجاد شود. به این شکل همکاری هسته‌ای غیرنظامی میان آمریکا و روسیه به عنوان بزرگترین تولیدکنندگان اورانیوم غنی شده ضرورت می‌یابد. در این میان مسکو امیدوار است به عنوان مرکز نگهداری و تامین سوخت هسته‌ای شناخته شوند. گسترش جغرافیایی روسیه سبب شده است تا مسکو به دنبال منبع جدید درآمد ارزی باشد. به عبارت دیگر کمتر کشوری نظیر روسیه از مناطق بکر و خالی از سکنه همچون سیبری برای انبار کردن مواد مرگبار اورانیوم غنی شده برخوردار است. اگر قرارداد همکاری هسته‌ای غیرنظامی میان بوش و پوتین به امضاء برسد، هزاران تن از سوخت مصرف شده در راکتور‌ها اتمی امریکا به روسیه منتقل خواهد شد و مسکو از این طریق میلیاردها دلار سود کسب خواهد کرد.
آنچه مسلم است این که قدرت‌ها بزرگ نظیر امریکا و روسیه در مسیر ایجاد انحصار هسته‌ای قدم برمی‌دارند تا کشور‌های در حال توسعه را برای تامین سوخت هسته‌ای همواره تحت کنترل داشته باشند. ایجاد بانک سوخت هسته‌ای و یا تشکیل کنسرسیوم سوخت با حضور کشور‌های بزرگ اگرچه می‌تواند بخشی از نیاز‌های رو به تزاید جهان را برطرف کند. اما هر گونه اقدامی بدون حضور کلیه کشورها و بدون درنظر گرفتن دیدگاه مصرف‌کنندگان اصلی که همانا کشور‌های در حال توسعه هستند، نمی‌تواند راه‌حل‌‌ نهایی برای خطر اشاعه سلاح‌های اتمی در جهان باشد.