صلح کاغذی

درافشانی
پس از سه سال جنگ و خونریزی در دارفور که آوارگی و قحطی سایه مرگ را بر سر اهالی غربی سودان گسترانیده است، طرف‌های درگیر در بحران دارفور بر روی کاغذ به توافق رسیده‌اند. اما اینکه امضای توافقنامه صلح به درد و رنج مردم پایان داده و امنیت و آرامش را در دارفور به ارمغان بیاورد، اراده‌ای سخت و پایدار را از سوی طرف‌های درگیر در بحران دارفور طلب می‌کند،  وگرنه توافقنامه صلح دو طرف، تنها اثری بر روی کاغذ از خود بر جا خواهد گذارد. حدود سه سال پیش و همزمان با به ثمر رسیدن مذاکرات سازنده صلح میان شورشیان جنوب سودان به رهبری «جان گارانگ» (که پیش از حضور در دولت ائتلافی کشته شد) با دولت سودان، غرب این کشور دستخوش ناآرامی‌هایی شد که در وهله اول تصور آن نمی‌رفت به یک بحران حاد در سودان و حتی در منطقه غرب این کشور و بخش‌هایی از کشور همسایه (چاد) تبدیل شود. اخبار جسته و گریخته از غرب سودان حاکی از آن بود که برخی گروه‌های شورشی از جمله جنبش آزادی‌بخش سودان و گروه عدالت و مساوات با اعتراض نسبت به توافقنامه صلح دولت با شورشیان جنوب این کشور، خواستار سهمی مشابه آن شده بودند. این در حالی بود که اخبار دیگری نیز حکایت از درگیر شدن شبه‌نظامیان عرب طرفدار دولت موسوم به جنجوید با شورشیان داشت. در این میان دکتر «حسن ترابی» که تقریبا در بازداشت خانگی به سرمی‌برد، بار دیگر به اتهام برقراری تماس با گروه‌های شورشی غرب سودان زندانی شد. درگیری غرب سودان تقریبا با سخت گیری دولت «عمرالبشیر» در قبال شورشیان و در برخی موارد سهل انگاری نسبت به درگیریهای طرف‌ها در دارفور به سرعت به بحرانی که آینده نامعلومی در انتظار آن بود،تبدیل گردید. دامنه گسترده درگیری‌های نظامی شبه نظامیان غرب با شورشیان بیش از همه غیرنظامیان را هدف قرار داد. این در شرایطی بود که دولت سودان تحت تاثیر شدید فشارهای سیاسی و تبلیغاتی که عمدتا از ناحیه کشورهای غربی صورت می‌گرفت، قرار داشت.
دولت سودان اگرچه مستقیما در بحران دارفور دخالت نداشت ولی شرایط به گونه‌ای بود که انگشت اتهام به سوی خارطوم نشانه رفته بود. به نظر می‌رسید تلاش خارطوم برای به پایان رساندن جنگ داخلی این کشور با شورشیان جنوب، توان سیاسی را از دولت برای کنار آمدن با بحران دارفور و شورشیانی که تصور می شد با تحریک طرف‌های خارجی درصدد سهم‌خواهی از دولت برآمده‌اند، گرفته بود. با این حال اتحادیه آفریقا و کشورهای همسایه سودان چون، مصر، لیبی و نیجریه تلاش‌های خود را برای به پایان رساندن بحران در دارفور و خاتمه دادن به جنگ و خونریزی که با قحطی و آوارگی غیرنظامیان همراه شده بود، به کار گرفتند. این در شرایطی بود که گزارش‌های امداد‌رسانان سازمان ملل متحد و بنیادهای خیریه غیردولتی همگی حکایت از بروز فاجعه انسانی در دارفور داشت. به درازا کشیده شدن بحران دارفور را از این زاویه نیز می‌توان نگاه کرد که باور کلی در خارطوم و نزد دولتمردان سودانی آن بود که شورش‌های غرب سودان، تمامیت ارضی این کشور و وحدت ملی سودان را هدف گرفته است. چرا که دولت سودان در ماجرای به توافق رسیدن با شورشیان جنوب این کشور و جان گارانگ به ناچار امتیازهای اساسی به جنوبی ها داده بود. لغو قوانین شریعت اسلامی در مناطق تحت نفوذ شورشیان در جنوب، اعطای خودمختاری و سهیم ساختن جنوبی‌ها در ثروت و قدرت سیاسی، رئیس جمهوری سودان را در شرایطی قرارداده بود که پذیرش خواسته‌های شورشیان دارفور در آن وضعیت می‌توانست، همچون یک زلزله در ارکان حکومت مرکزی عمل نماید. با این حال به وخامت گراییدن اوضاع دارفور به گونه‌ای شد که میانجیگری‌های منطقه ای که با فشارهای آمریکا و اتحادیه اروپا همراه گردیده بود، ابوجا پایتخت نیجریه را به محل رایزنی‌ها برای ایجاد تفاهم میان طرف‌های درگیر در بحران دارفور تبدیل کرد. پس از کش و قوس‌های فراوان سرانجام گروه شورشی جنبش آزادی بخش سودان که اصلی‌ترین جناح شورشی در دارفور محسوب می‌شود توافقنامه صلح با دولت سودان را در ابوجا امضاء کرد. خلع سلاح شورشیان و شبه نظامیان عرب، اتخاذ ترتیبات امنیتی مشترک در منطقه دارفور، تقسیم قدرت و ثروت و اعطای نوعی خودمختاری در این منطقه اهم موضوعات مورد توافق در موافقتنامه صلح دارفور به شمار می‌رود. اما آنچه این توافقنامه را ارزش می‌بخشد اراده ای که دو طرف بایستی برای عملی ساختن مفاد توافقنامه به خرج دهند و گرنه توافقنامه صلح دارفور کاغذ پاره ای بیش نخواهد بود. این در شرایطی است که این توافقنامه، امیدواری‌ها را نزد گروه‌های امدادرسان سازمان ملل و گروه‌های داوطلب تا حدودی ایجاد کرده است. رفع موانع فیزیکی و اداری در راه کمک‌رسانی به غیر نظامیان آواره در غرب سودان یک ضرورت از سوی امدادرسانان اعلام شده است.
شاید جنگ در دارفور به انتها رسیده باشد، اما کمک‌های مادی از سوی طرف‌های داخلی و خارجی می‌تواند ابعاد ویران‌کننده بحران سه ساله دارفور را تا حدی مرتفع کند. اراده‌ای قوی برای عمل به مفاد توافقنامه صلح و حمایت همه جانبه از آن ، گوشه ای از درد و آلام ساکنان آواره و بی‌خانمان سودانی را التیام خواهد بخشید. هرچند برخی را عقیده براین است که دولت سودان برای تداوم بخشیدن به صلح در دارفور و پایان دادن به بحران در این منطقه، با فشارهایی در درون خود روبرو خواهد گردید.