سازمان کنفرانس اسلامی

هادی محمدی فر
پیشینه
سازمان کنفرانس اسلامی یک سازمان بین قاره ای است که کشورهایی از آسیا، آفریقا، اروپا و آمریکا در آن عضویت دارند. سابقه اتحاد کشورهای اسلامی به سال های آغازین قرن بیستم برمی گردد. کنفرانس های متعددی از جمله کنفرانس مکه در ژوئن 1924، کنفرانس قاهره در مه 1926، کنفرانس مکه در ژوئیه 1926، کنفرانس بیت المقدس در 1931 کنفرانس ژنو در 1935، کنگره بین پارلمانی سرزمین های عرب و مسلمان برای دفاع از فلسطین در قاهره در اکتبر 1938 همه نشان از تلاش برای ایفای هویت اسلامی است.
اما در سال 1969 زمانی که مسجدالاقصی به دست یک یهودی متعصب به آتش کشیده شد تشکیل یک سازمان با هویت اسلامی صورت جدی به خود گرفت و در نشست رباط سران 20 کشور اسلامی بنای تاسیس آن را فراهم نمودند. در سال های تاسیس سازمان کنفرانس اسلامی دو جریان سیاسی در منطقه خاورمیانه باعث ایجاد جرقه های اولیه این تصمیم شدند که عبارت بودند از:
1- سیاست محمدرضا شاه پهلوی، شاه ایران در جهت تثبیت موقعیت سیاسی ایران پهلوی: ایران پهلوی در زمان محمدرضا شاه به غرب اتکا داشت و سیاستی که در آن زمان اتخاذ شد مقابله با نفوذ کمونیسم در دهه 1950 بود.عضویت در سازمان پیمان مرکزی سنتو و استفاده از جو تشنج بین دول عربی که به دو گروه مخالفان و موافقان ناصر تقسیم شده بودند در راستای سیاست تثبیت ایران پهلوی بود.
2- سیاست عربستان سعودی در مقابله با تز وحدت عربی ناصر: شعار وحدت ناسیونالیسم چپ عرب به رهبری ناصر، مقامات سعودی را نگران نمود زیرا موقعیت و نفوذ عربستان سعودی را در بین اعراب با خطر مواجه می کرد.
برای برطرف نمودن تهدید نفوذ ناصر، شاه عربستان ملک سعود در مراسم صبح سال 1339 از وجود شخصیت های اسلامی برای شرکت در کنفرانس مکه برای تبلیغ اسلام بر ضد عقاید ضداسلامی در جستجوی راه حل شد. این امر زمینه ای شد برای تشکیل سازمان اسلامی بین المللی که بعدها با تلاش عربستان سعودی در کنفرانس رباط این سازمان مقدمات سازمان کنفرانس اسلامی را فراهم نمودند. بعدها با حمایت ایالات متحده در دوران نیکسون این سازمان از حمایت و قدرت بین المللی آمریکا و قدرت منطقه ای ایران برخوردار شد.
در اولین تصمیم اساسی این کنفرانس 4 تصمیم مهم اتخاذ شد:
1- صدور اعلامیه مبتنی بر عقب نشینی اسرائیل از سرزمین های عربی
2- حمایت از حقوق حقه مردم فلسطین
3- کوشش کشورهای مسلمان در اجرای قطعنامه های سازمان ملل
4- تشکیل دبیرخانه دائمی سازمان
اهداف سازمان کنفرانس اسلامی: این اهداف در بند الف از ماده 2 منشور سازمان کنفرانس اسلامی به شرح زیر است:
الف) تفاهم و همکاری بین المللی ب) صلح و امنیت بین المللی ج) رفع تبعیض نژادی و از بین بردن استعمار د) ترویج همبستگی اسلامی پ) مسئله فلسطین و حمایت از مبارزات ملت فلسطین
اصول سازمان کنفرانس اسلامی که در بند ب از ماده منشور سازمان کنفرانس اسلامی آمده است به شرح زیر است:
1- برابری کامل اعضا 2- اصل حق تعیین سرنوشت و عدم مداخله 3- اصل حاکمیت، استقلال و تمامیت ارضی 4- اصل خودداری از توسل به زور
ساختار سازمان کنفرانس اسلامی: ماده 3 منشور سازمان به بررسی ساختار این سازمان می پردازد. ساختار این سازمان بر سه رکن اصلی قرار دارد.
1- کنفرانس سران، شامل کنفرانس پادشاهان و سران کشورهای اسلامی است که هریک دارای یک رای می باشند و عالی ترین رکن سازمان به شمار می رود. این اجلاس وظیفه هماهنگ نمودن سیاست های دولت های عضو در زمینه مورد علاقه را برعهده دارد. طبق مصوبه اجلاس سران مکه- طائف در ژانویه 1981 قرار شد اجلاس سران کشورهای عضو هر سه سال یک بار تشکیل جلسه دهد و هرگاه منافع مسلمان اقتضا نماید جلسه اضطراری تشکیل دهد. اجلاس سران تاکنون 10 بار تشکیل جلسه داده است.
2- اجلاس وزرای خارجه یا کنفرانس وزیران: که از وزرای خارجه کشورهای عضو تشکیل می شود و به منظور بررسی امور اجرایی و سیاسی کلی سازمان کنفرانس اسلامی تشکیل جلسه می دهد، این رکن سازمان بودجه سازمان و ارگان های را وابسته به تصویب می رساند.
هرگاه شرایط ایجاب کند کنفرانس سران و کنفرانس وزیران به صورت مشترک اجلاس مشترک را برگزار می نمایند. در مسائل فلسطین و بوسنی و هرز گوین اجلاس مشترک برگزار شد.
3- دبیرخانه: رکن سوم این سازمان به شمار می رود که یک رکن اجرایی است که به موجب مصوب اولین کنفرانس وزرای اسلامی در شهر جده عربستان سعودی در سال 1970 تشکیل شد. در راس دبیرخانه شخص دبیرکل قرار دارد که بر اساس تصمیم ششمین اجلاس سران در داکار (1991) دبیرخانه تحت ریاست دبیرکل قرار گرفت که توسط کنفرانس وزیران منصوب می شود و مدت ریاست وی چهار سال است و فقط برای یک بار قابل تمدید است. از جمله وظایف دبیرکل به شرح زیر می باشد:
1- هماهنگی کنفرانس ها و جلسات سازمان
2- پیگیری و هماهنگی کار بخش های مختلف
3- پیگیری کار فعالیت های سازمان های غیر دولتی
4- تمامی کارهای دفتر مدیرکل
دادگاه بین المللی عدل اسلامی: سومین کنفرانس سران اسلامی در سال 1981 در مکه ـ طائف کشور عربستان سعودی تصمیم به تاسیس دادگاه عدل اسلامی نمود این دادگاه رکن قضائی سازمان کنفرانس اسلامی است که هنوز جنبه اجرایی پیدا نکرده است.
نهادهای وابسته به سازمان کنفرانس اسلامی (سیکا) را می توان به پنج دسته تقسیم نمود که عبارتند از:
1- کمیته های تخصصی: این کمیته شامل کمیته قدس، کمیته دائمی اطلاعات و امور فرهنگی، کمیته دائمی همکاری های اقتصادی و تجاری، کمیته صلح اسلامی، کمیته دائمی مالی و کمیته های تماس در مورد مسلمانان فیلیپین، فلسطین و بوسنی هرز گوین می باشد.
2- سازمان های جانبی: مرکز تحقیقات آماری، اقتصادی و اجتماعی برای کشورهای اسلامی، مرکز تحقیقات و تاریخ و هنر اسلامی، صندوق قدس و اوقاف مربوطه، کمیسیون بین المللی حفاظت از میراث اسلامی، دانشگاه اسلامی نیجر و اوگاندا، از جمله این سازمان های جانبی هستند.
3- سازمان های تخصصی: که شامل بانک توسعه اسلامی، خبرگزاری بین المللی و سازمان رادیو تلویزیون اسلامی می باشد.
4- دانشگاه های مستقل تحت کفالت سازمان: که شامل دانشگاه اسلامی بنگلادش و دانشگاه اسلامی مالزی می باشد.
5- موسسات وابسته: مانند اتاق اسلامی بازرگانی، فدراسیون جهانی مدارس بین المللی عربی اسلامی و اتحادیه بین المللی بانک های اسلامی
عملکرد سازمان کنفرانس اسلامی:
این سازمان در دورانی تشکیل شد که نظام بین الملل ساختاری دوقطبی داشت در آن مقطع کشورهای اسلامی نه به عنوان یک قطب بلکه به عنوان وزنه ای موثر در برقراری موازنه شرق و غرب مورد توجه هر دو قطب بود. در دنیایی که هر دو قطب دنبال منافع خود بودند قضیه فلسطین و قدس شریف وسیله ای شد تا سران کشورهای اسلامی بیدار شوند.
در قطعنامه اول سازمان کنفرانس اسلامی شاهد بودیم که هرگونه راه حلی برای قضیه فلسطین بدون محافظت از وضعیت شهر قدس شریف مردود دانسته شد. در دومین قطعنامه سازمان حمایت کامل خود را از کشورهای خط مقدم جبهه علیه رژیم صهیونیستی اعلام کردند و از رژیم صهیونیستی خواستند تا به اشغال شهر قدس پایان دهد. در اجلاس سران سازمان کنفرانس اسلامی در سال 1976 در تهران، جامعه اسلامی از رژیم صهیونیستی خواست تا از تغییر هویت شهر قدس دست بردارد و از جامعه بین المللی خواست تا شهر قدس را به عنوان پایتخت اسرائیل به رسمیت نشناسند.
در کنفرانس فوق العاده سران سازمان در شهر مکه مکرمه در آذر 1384 که با حضور 57 کشور برگزار شد در بیانیه پایانی اعلام شد که اسلام دین تساهل و تسامح است و جهان اسلام را به وحدت فرا خواند.
این سازمان مهمترین چارچوب همگرایی (intergration) کشورهای اسلامی می باشد و مهمترین وظیفه خود را همگرایی در مواضع سیاسی کشورهای اسلامی در دفاع از مقدسات اسلامی در فلسطین اشغالی می داند. اما با کمال تاسف باید گفت آنچه که در حال حاضر سازمان کنفرانس اسلامی را با چالش جدی مواجه نموده است اینکه قدس شریف همچنان تحت سیطره و اشغال رژیم صهیونیستی است و رژیم صهیونیستی با به زیر پا گذاشتن میثاق جهانی و کنوانسیون های ژنو و نیز نقض آشکار حقوق بشر دوستانه بین المللی و مشروعیت نهادهای بین المللی سعی دارد بافت اجتماعی شهر قدس را دگرگون نماید.
بعد از گذشت 37 سازمان کنفرانس اسلامی در قبال کشتار فلسطینیان و اشغال فلسطین و قدس شریف نتوانسته است اقدام سازنده ای را انجام دهد و تا زمانی که فلسطین در اشغال باشد کنفرانس اسلامی نمی تواند حرفی برای گفتن داشته باشد. زیرا آزادی قدس شریف مهمترین معیار برای اثرگذاری این سازمان می باشد.
گرچه نمی توان منکر تاثیرگذاری قطعنامه ها و بیانیه های این سازمان بر افکار عمومی جهان شد چرا که این بیانیه ها و قطعنامه ها می تواند نماد اراده اسلامی مسلمان در جهان باشد که در حدود یک میلیارد و چهارصد هزار جمعیت دارد.
پس از حوادث یازدهم سپتامبر و قبل از حوادث یازدهم سپتامبر و نیز قبل از فروپاشی شوروی و بعد از فروپاشی شوروی به عبارت بهتر قبل و بعد از نظام دو قطبی چه تفاوتی را در ساختار اهداف و منشور این سازمان ما دیدیم تا امید به موفقیت این سازمان را شدت بخشیم.
منشا پیدایش سازمان کنفرانس اسلامی یعنی آتش زدن مسجدالاقصی زمانی بود که اسلام در بطن درگیری ها یعنی منازعه دو قطب نبود.
پس از حوادث یازدهم سپتامبر تحولات جهانی به گونه ای دیگر سیر می کنند. مسلمان هایی که در کشورهای اروپایی در اقلیت هستند به جرم محجه بودن مورد آزار و اذیت و تحقیر و تبعیض قرار می گیرند.
گرچه مصوبات اجلاس های مختلف سازمان کنفرانس اسلامی از جمله اجلاس دوحه تاکید داشته اند که با توجه به حاکمیت و تمامیت ارضی کشورهای غیر عضو، دولت های این کشورها مسئول حفظ و رعایت حقوق جوامع و اقلیت های مسلمان هستند، اما باز هم در مدارس کشورهای فرانسه- سوئد و بلژیک از ادامه آموزش دختران محجبه جلوگیری می نمایند.
هم اکنون کشتار عراقی ها و اشغال این کشور نزدیک به 4 سال ادامه دارد و در محاکمات صدام حسین و همراهانش دادگاه عدل اسلامی می توانست جنبه عملی و اجرایی پیدا کند، در اعزام نیروهای کشورهای اسلامی برای پایان دادن به اشغال، کنفرانس اسلامی می توانست نقش فعالی داشته باشد اما سازمان کنفرانس اسلامی ایفای نقش ننمود.
یکی از موثرترین اعضای کنفرانس اسلامی یعنی ایران اسلامی در معرض شدیدترین اتهامات آمریکا و متحدانش یعنی دستیابی به سلاح هسته ای قرار دارد، در حالی که بایستی با اقدام مثبت و حمایت اعضای کنفرانس اسلامی از فناوری صلح آمیز هسته ای همراه باشد. بعضا شاهد اظهارنظرهای غیر معقولانه بعضی از سران کشورهای اسلامی در رابطه با فناوری صلح آمیز هسته ای ایران هستیم که این امر می تواند مقدمه ای بر واگرایی کنفرانس اسلامی باشد تا همگرایی اسلامی.
در افغانستان شاهد کشتار مسلمانان بی گناهی هستیم که عمدتا غیر نظامی اند و در منطقه دارفور سودان شاهد فجیع ترین وقایع انسانی هستیم و کشتار و تجاوز به زنان و کودکان و نیز آوارگی صدها هزار غیرنظامی در مرزهای سودان هستیم، لبنان به جنگ داخلی نزدیک می شود اما کنفرانس اسلامی با کدام ابزاری می خواهد نقش فعالی داشته باشد.
همین الان که قلم در دستان من می باشد، طرح هایی برای تغییر شکل بیت المقدس، قبله اول مسلمانان و تخریب و حفاری اطراف مسجدالاقصی از طرف رژیم صهیونیستی در حال اجرا است و سازمان کنفرانس عملا ابزار کارآمدی برای خنثی سازی توطئه صهیونیست ها در اختیار ندارد تا بتواند از آرمان اصلی خود دفاع نماید. تشکیل اجلاس های اضطراری و فوق العاده، صدور بیانیه ها و قطعنامه های کنفرانس اسلامی بر افکار عمومی جهانیان تاثیر خواهد گذاشت اما رژیم صهیونیستی از اقدام ضداسلامی خود دست بردار نخواهد بود.
با توجه به آنچه که گفته شد امروز سازمان کنفرانس اسلامی نیازمند اصلاحات می باشد. منشور این سازمان بیانگر واقعیات 36 سال گذشته است و با توجه به تحولات نظام بین الملل و جهانی شدن، اصلاح منشور سازمان و نیز اتخاذ راهکارهایی برای تاسیس یک رکن اجرایی قدرتمند که بتواند در بحران های بین المللی در کشورهای اسلامی ایفای نقش نماید، ضروری است. در جهانی که صراحتا جنگ صلیبی از ناحیه غرب و آمریکا زنده می شود و به ساحت حضرت رسول (ص) توهین می شود و پاپ رهبر کاتولیک های جهان، اسلام را دین خشونت می داند سازمان کنفرانس اسلامی نیازمند یک سری اصلاحات اساسی است. ساختار کنونی این سازمان و اهداف و اصول آن نیازمند پاسخگویی به مسلمانان در کشورهای اسلامی نیست.