2 دهه سقوط

عذرا فراهانی
با اینکه من عاشق طنزم، ولی اصلا استعداد یک خط طنز‌نویسی را هم ندارم. حتی به قیافه عبوس و اخمویم هم نمی‌آید که تا به حال در عمرم به طنزی از ته دل خندیده باشم! ولی هر چه فکر می‌کنم، می‌بینم مطلبی که قصد نگارش آن را دارم، به تنها چیزی که شباهت دارد، یک طنز است. طنزی عجیب، آن هم از نوع سقوطی آن! که یا باعث سقوط من می‌شود یا باعث سقوط یکی دیگر... هفته گذشته خبر برگزاری اولین جلسه دادگاه غیر علنی پرونده سقوط هواپیمای ‌130 – c از سوی سازمان قضایی نیروهای مسلح اعلام شد. چند روز پیش‌تر از آن خبر سقوط یک بالگرد و مرگ شش سرنشین آن با مرکب سیاه بر روی کاغذ نشست. روزنامه‌نویسان نوشتند، روزنامه‌خوانان، خواندند و مسوولان مربوطه به رتق و فتق امور تشییع جنازه باشکوه و... پرداختند و دست آخر اینکه تعدادی دیگر از خانواده‌ها به حلقه داغداران سقوطی پیوستند. و باز هم خبر سقوط یک هواپیمای آموزشی در تهران به ثبت رسید. درست مثل یک سریال تکراری که در دو دهه گذشته بیش از‌40 بار اتفاق افتاده است. بله در دو دهه گذشته بیش از 38 هلی‌کوپتر و هواپیما (‌از نوع مسافربری و نظامی گرفته تا جنگی، آموزشی و سمپاشی و تبلیغاتی‌) سقوط کرده و در این سقوط بیش از 1195‌ نفر جان خود را از دست داده‌اند و عده‌ای هم مجروح شده‌اند، ولی همه چیز خوب و آرام است.
این را من می‌گویم، نویسنده این متن که از زمان تهیه این گزارش تا چاپ در روزنامه شاهد سقوط بالگرد فدراسیون کوهنوردی بود. چند روز پیشتر از این پدر علیرضا افشار، خبرنگار کشته شده در سقوط هواپیمای 130 – c در نامه‌ای پسرش را به کام مرگ کشاند. او بارها و بارها برای مراکز و نهادهای مختلف نامه‌نگاری کرده و پرونده‌ای کامل از سقوط هواپیمای 130 – c تهیه کرده و حالا بی‌صبرانه منتظر تشکیل دادگاه است. در هر خبری راجع به سقوط می‌توان ردپایی از او و گله‌گذاری‌هایش مشاهده کرد. او هنوز داغ داغ است. مثل روزهای اول. روزهایی که افراد زیادی داغ بودند، مثل کاسه داغ‌تر از آش. کسانی که مراسم مختلف برگزار کرده و کسانی دیگر که در آن شرکت کردند. کسانی که دستور تحقیق و تفحص دادند و کسانی که مثل کارآگاه‌ها به دنبال یک دقیقه و‌50 ثانیه مکالمات ضبط شده، ولی مفقود و ناپیدا می‌گشتند. کسانی که غده قدیمی «‌تحریم‌» را بهانه کرده بودند و کسانی که به دنبال محکوم کردن خلبان کشته شده بودند و می‌خواستند دادگاهی بدون محکوم زنده تشکیل دهند... البته این سالها با 20 سال یا ‌10 سال پیش تفاوت کرده است. علم و صنعت پیشرفت داشته و در توسعه و گسترش ارتباطات تاثیر بسزایی داشته است. حالا حتی دعواهای بر سر سقوط نیز متفاوت‌تر گشته است.
حالا با 20 سال پیش فرق می‌کند. آن روز (‌سال 65) که 98 تن از رزمندگان عزیز که برای دفاع از کشور در تردد بین جبهه‌های جنگ بودند و بر اثر سقوط جان خود را از دست دادند، هیچ اتفاقی نیفتاد. تنها نامشان به زینت کلمه «‌شهید‌» آراسته شد و هیچ. آن روز که فوکر 28 در اصفهان سقوط کرد (‌سال 73‌) و تبدیل به اولین پرونده جنجالی سقوط شد، هیچ کس فکر نمی‌کرد که خانواده‌ها به دادگاه مراجعه کنند. البته اگر چه پس از 13 سال هنوز دست خالی این سو و آن سو می‌روند. هیچ ایرانی ‌20 سال پیش فکر نمی‌کرد در این سقوط‌ها اشخاصی چون وزیر راه، رئیس سازمان هواپیمایی کشوری، فرمانده نیروی هوایی، فرمانده نیروی زمینی، قضات دادگستری و خبرنگاران و اصحاب رسانه‌ها با این پرونده مرگ از عزیزانشان جدا شوند. آن روز کسی به این نمی‌اندیشید که روزی دعوای سقوط و چرایی آن به دعوای «‌تشخیص شهید و غیر شهید‌» تبدیل گردد و بحث پرداخت دیه داغ شود. با این حال همه چیز آماده است تا این سقوط اخیر و سقوط هواپیمای130– c در ستون پرونده‌های قدیمی سقوط جای مناسبی برای خود باز کند. البته من هنوز طنزم را آغاز نکرده‌ام. طنزی که ریشه در شنیده‌های مربوط به سقوط‌های سال‌های قبل دارد. سقوط‌هایی که به سن و سال سابقه کاریم قد نمی‌دهد.
ظاهرا در هر سقوطی همه از نبود امنیت پرواز می‌گفته و می‌گویند از اینکه دیگر هیچ کس جرات هواپیما سواری ندارد. از اینکه مسافران این پرندگان نامطمئن شب‌ها تا صبح کابوس سقوط می‌بینند. از اینکه سقوط‌ها باعث آبروریزی‌های میهنی، وطنی و بین‌المللی می‌شود، اما من فکر می‌کنم همه این نگرانی‌ها بی‌دلیل است. (‌طنز آغاز می‌شود‌) چرا که با این سقوط‌ها (‌بیش از 40 سقوط در دو دهه‌) مشخص می‌شود اتفاقا همه چیز خوب و روبراه است. با این آمارها می‌توان به این نتیجه رسید که همه چیز با هم هماهنگ است. در کشوری که آمار تصادفات آن و کشته‌های ناشی از تصادف رتبه اول دنیا را به خود اختصاص داده است، اتفاقا سقوط این تعداد هواپیما با هلی‌کوپتر در20سال نه تنها زیاد نیست، بلکه از لحاظ کمی نگران‌کننده هم هست. در کشوری که تلفات ناشی از حوادث مترقبه و غیر‌مترقبه آن چشم‌ها را از بابت فراوانی به تحیر باز می‌دارد و در یک زلزله ‌12 ثانیه‌ای ‌40 هزار تن جان خود را از دست می‌دهند، تنها 1195 نفر آن هم طی 20 سال امری بسیار ناچیز محسوب می‌شود. در کشوری که آمار قتل آن تنها در تهران آن هم در چهار ماه از سال 80، 64 نفر، تعداد خود‌کشی‌های آن 58 نفر و تعداد اجساد کشف شده از معتادان ‌227 نفر است، سقوط 40 هواپیما انصافا اندک است. (‌مخصوصا قتل‌های سال ‌80 را مثال زدم تا به گله‌گذاری از دولت رئیس‌جمهور محترم آقای احمدی‌نژاد متهم نشوم‌) در کشوری که رتبه اول جهانی جراحی‌های زیبایی را داراست و روزانه به طور میانگین دو زن زیر تیغ جراحی‌های زیبایی جان خود را از دست می‌دهند، با یک حساب سر انگشتی می‌توان گفت کشته‌های ناشی از سقوط بسیار کم است.
در کشوری که هر از چند گاهی دستگاه قضا و عدالت قاتلان سریالی و رکورددار قتل 10 تا ‌30 زن و دختر را تحویل چوبه‌های‌دار، آن هم در ملا عام می‌دهد، اتفاقا پدیده سقوط، نه تنها هماهنگ نیست، بلکه ناشناخته مانده و مورد اجحاف قرار گرفته است. تازه اگر سقوط‌هایی که منجر به فوت خلبان یا سر‌نشینان نشده، به این آمار اضافه کنیم، باز آمارمان تکان زیادی نمی‌خورد. آری این سقوط‌ها سال‌هاست که مورد اجحاف قرار گرفته است. اگر چه در آن سقوط رزمندگان جبهه‌ها حضور داشته‌اند، اگر چه فرماندهان نیروی هوایی (‌سرتیپ ستاری‌)، زمینی (‌سردار کاظمی‌)، رئیس سازمان هواپیمایی کشور ‌(شهید شاهچراغی‌)، وزیر راه (‌دادمان‌)، نمایندگان مجلس از استان گلستان، قضات، امدادرسانان، خلبانان دلاور و با تجربه و افراد عادی و بی‌گناه یا حتی همکاران من (‌روزنامه‌نگاران‌) در این سقوط‌ها جان خود را از دست داده باشند، باز هم پدیده سقوط مورد اجحاف قرار گرفته است. نگاهی به آمار سقوط هلی‌کوپترها و هواپیماها اعم از مسافربری، نظامی، آموزشی، سمپاشی و یا حتی تبلیغاتی و سقوط‌هایی که در این آمار نیستند، و 2 سقوط اخیری که هنگام تهیه گزارش به وقوع پیوست دلیلی برای این مدعا یا دلیلی بر این طنز تلخ ایرانی است!
12 آبان 65 – بر اثر سقوط هواپیمای‌130 – c، 98 نفر از رزمندگان اسلام به شهادت رسیدند
هواپیمای حامل 98 نفر از رزمندگان که از مسیر باختران به زاهدان در حال حرکت بود، به علت نقص فنی سقوط کرد. این هواپیما در‌10 کیلومتری شرق فرودگاه زاهدان در منطقه‌ای به نام «‌بادگی‌» با کوه برخورد و به زمین سقوط کرد و تمامی رزمندگان لشکر 88 زرهی زاهدان به همراه هفت نفر خلبان و خدمه به شهادت رسیدند.
استاندار استان سیستان و بلوچستان گفت: بر اساس تحقیقات انجام شده، احتمال می‌رود سیستم ارتفاع سنج هواپیما ساقط شده هنگام سقوط از کار افتاده باشد.
23/09/68 – سقوط هواپیمای دو موتوره در شهر بابک کرمان
بر اثر سقوط هواپیمای دو موتوره خدماتی شرکت آسمان در شهر بابک کرمان، خلبان هواپیما کشته شد. این هواپیما که از بندر‌عباس عازم تهران بود، در 36 کیلومتری شمال شرقی شهر بابک در منطقه «‌مرناشک‌» سقوط کرد. مسوولان علت99 درصدی سقوط را شرایط جوی نامناسب اعلام کردند.
09/10/69 – سقوط هواپیمای آموزشی‌7 کشته بر جای گذاشت
یک فروند هواپیمای آموزشی به دلیل نقص فنی در جنوب غرب تهران در نزدیکی فرودگاه مهر آباد سقوط کرد. بر اثر سقوط این هواپیما در یک منطقه مسکونی هفت تن از شهروندان تهرانی کشته و تعدادی مجروح شدند.
7/2/71 – 39 کشته در سقوط هواپیمای «‌فرند شیب‌»
یک فروند هواپیمای «‌فرند شیب‌» در 15 کیلومتری شرق ساوه سقوط کرد و تمامی 39 سرنشین آن کشته شدند.
این هواپیمای کوچک مسافربری (‌فوکراف‌–27) در اجاره شرکت ملی گاز و پتروشیمی قرار داشت و با 39 سرنشین از کارکنان این شرکت از ماهشهر عازم تهران بود که ساعت‌36:12 دقیقه ارتباط خلبان با برج مراقبت هواپیمایی کشوری قطع و ساعتی بعد خبر سقوط هواپیما اعلام شد.
آذر سال 71 – سقوط هلی‌کوپتر ‌214 و کشف لاشه آن پس از 7 ماه
یک فروند هلی کوپتر 214 هوانیروز که جهت فعالیت‌های عمرانی در اختیار شرکت آب نیرو قرار داشت، در جریان بازدید از خطوط انتقال نیرو در منطقه بازیافت چهار‌محال و بختیاری سقوط کرد و مفقود شد.
لاشه این هلی‌کوپتر پس از هفت ماه در مناطق کوهستانی شمال خط الراس کوه «‌کینو‌» مسجد سلیمان دزفول پیدا شد. در پی این حادثه پیکر یخ‌زده 15 سرنشین در کوه «‌کینو‌» نیز پیدا شد.
بر اساس شواهد موجود مشخص گردید 14 نفر بلافاصله پس از سقوط کشته شدند و یکی از مهندسان پس از سقوط زنده مانده و اقدام به نوشتن وصیت‌نامه کرده، ولی ساعاتی بعد به دلیل برودت هوا دچار یخ زدگی شده و جان خود را از دست داده است.
او حتی به این موضوع که تا زمانی دیگر دچار یخ‌زدگی خواهد شد، اشاره کرده بود.
22/10/71 – هلی‌کوپتر کمک رسان به سیل‌‌‌‌‌‌‌‌زدگان سقوط کرد
یک هلی‌کوپتر در جریان کمک رسانی به سیل زدگان کرمان و هنگام بازگشت از کهنوج در 40 کیلومتر سد جیرفت به کوه اصابت کرد و سقوط کرد.
این هلی‌کوپتر که متعلق به هوانیروز کرمان بود، در شرایط نامساعد جوی به کوه برخورد کرد و هر سه سرنشین آن کشته شدند.
28/10/71 – سقوط در خیابان پیروزی
یک هلی کوپتر امداد رسانی در خیابان نیروی هوایی تهران سقوط کرد. خوشبختانه ساختمان چهار طبقه‌ای که هلی‌کوپتر روی آن سقوط کرده بود، خالی از سکنه بود. بر اثر این حادثه چهار سرنشین هلی‌کوپتر جان خود را از دست دادند.
19/11/71 – برخورد مرگبار توپولف با سوخوی 24
یک هواپیمای توپولف روسی با 132 سرنشین بر اثر برخورد با یک هواپیمای سوخوی 24 سقوط کرد و همه سرنشینان آن جان خود را از دست دادند.
هواپیمای توپولف از نوع «‌تی. دی. تانگو. دلتا‌» ساخت روسیه روسیه که در اجاره شرکت ایران ایرتور بود و با پرواز 962 با 132 سرنشین به سمت مشهد حرکت می‌کرد، با هواپیمای سوخوی 24 در آسمان برخورد کرد که هر دو دچار انفجار شده و سقوط کردند.
هواپیمای مسافربری در محوطه دپوی ارتش واقع در مرکز تعمیر و نگهداری کارخانجات ارتش ( کیلومتر8 جاده قدیم ) سقوط کرد و در پی انفجاری مهیب در کام آتش فرو رفت. هواپیمای سوخو در حالی که یک بال خود را از دست داده و به آتش کشیده شده بود، در محوطه مجتمع مخازن شهید حدادی وابسته به ارتش سقوط کرد و خلبان و کمک خلبان آن نیز کشته شدند.
سال 73 – سقوط هواپیمای ‌130 – c در قفقاز
یک فروند هواپیمای ترابری ‌130 – c که زنان و کودکان ایرانی را برای سال جدید (‌1373‌) به ایران می‌آورد، در منطقه مورد اختلاف قره‌باغ در قفقاز سقوط کرد و تمامی 19 مسافر و 13 خدمه آن کشته شدند.
21/7/73 – سقوط هواپیمای فوکر 28 در مسیر اصفهان
یک فروند هواپیمای مسافربری فوکراف‌– 28 در ‌90 کیلومتری شمال اصفهان سقوط کرد. این هواپیما در بین «‌ورکمر» و «‌سیرونر » در ‌10 کیلومتری شمال غرب روستای «‌تار‌» سقوط کرد و 66 سرنشین آن جان خود را از دست دادند.
این اولین سقوط جنجالی در کشور ما است که طی دو ماه اول پرونده آن با 1500 صفحه راهی دادگاه شد و در بدو امر پنج نفر از کارکنان دستگیر و به اتهام بی‌احتیاطی، بی‌مبالاتی و عدم رعایت تعهدات دولتی به پرداخت دیه و حبس محکوم شدند. سازمان هواپیمایی نیز از محکومیت دادگاه بی‌نصیب نماند.
دادگاه فوکر – 28 پس از 20 جلسه محاکمه نفس‌گیر با رای قاطع و استدلال قضات مقتدر دادگستری اصفهان به این نتیجه رسید که طبق کنوانسیون ورشو که مجلس ایران در سال 1364 آن را تصویب و شورای نگهبان آن را تایید کرده که [‌اگر چه سانحه هوایی و داخلی و بین‌المللی فرقی نمی‌کند‌] اگر اتفاقی بیفتد و در این بین مسافری فوت کند، باید معادل 250 فرانک به (هر فرانک معادل 65/5 میلی گرم طلا) و نسبت به هر کیلوگرم کالا یا لوازم شخصی مسافر 250 فرانک به بازماندگان پرداخت گردد.
متاسفانه هیچ گاه این رای عملی و اجرا نشد و خانواده‌های قربانیان پس از 12 سال هنوز بین راهروهای دادگستری اصفهان و دیوان عالی کشور رفت و آمد می‌کنند.
17/10/73 – سقوط هواپیما، فرماندهان نیروی هوایی را به کام مرگ کشاند
یک فروند هواپیمای ‌«جت استار‌» که حامل فرماندهان نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی بوده، در مسیر اصفهان به تهران سقوط کرد و همه سرنشینان آن کشته شدند. سرتیپ منصور ستاری، سرتیپ احمد شجاعی، سرتیپ مصطفی اردستانی، سرتیپ حسن رزاقی، سرتیپ علیرضا یاسین و پنج تن از مسئولان نیروهای هوایی در این سانحه کشته شدند.
همچنین خلبان هواپیما و پنج تن از خدمه نیز جان خود را از دست دادند. این هواپیما به علت نقص فنی ناگزیر به بازگشت به فرودگاه اصفهان شد، اما هنگام فرود روی باند سقوط کرد.
29/11/73‌– سقوط هواپیمای «‌سسنا‌»
یک فروند هواپیمای سسنا متعلق به نیروی انتظامی ایران در 29 بهمن سال 1373 در فاصله 19 کیلومتری فرودگاه طبس سقوط کرد.
سازمان هواپیمایی کشوری اعلام کرد: هواپیما پس از چهار ساعت پرواز ماموریتی به علت اشکال فنی سقوط کرد. زخمی‌های این پرواز به بیمارستان منتقل شدند.
30/1/74 – سقوط هواپیما در جنوب تهران 2 کشته بر جای گذاشت
سقوط یک فروند هواپیمای آموزشی در منطقه انبار نفت نزدیک ایستگاه راه آهن دو کشته و دو مجروح بر جای گذاشت.
این هواپیما که قصد فرود در فرودگاه مهرآباد را داشت، بر اثر نقص فنی سقوط کرد و با سقف مجتمع مسکونی یاس که در پشت بیمارستان بهارلو واقع شده بود، برخورد کرد. در این حادثه قسمتی از دیوارفرو ریخت و موتور هواپیما در پشت بام و سالن پذیرایی آپارتمان چهار طبقه افتاد و باعث آتش‌سوزی شد. بر اثر حریق یکی از ساکنان خانه به نام اقدس جعفری 31 ساله دچار آتش سوزی شد و جان خود را از دست داد. در این حادثه خلبان هواپیما نیز کشته شد.
بر اساس گزارش‌های موجود، بخش‌هایی از هواپیما به داخل حیاط یک مدرسه دخترانه ( شهید بهرامی ) افتاد، اما از آنجا که دانش آموزان در سر کلاس حاضر بودند، هیچ یک از آنها دچار آسیب نشدند. تنها دو تن دیگر از ساکنان مجتمع یاس مجروح شدند که آنها نیز به بیمارستان منتقل شدند.
21/3/75 – سقوط هواپیمای آموزشی در رشت
هواپیمای آموزشی بوئینگ 727 که حامل هفت نفر از کارکنان تحت آموزش هما بود، در حوالی فرودگاه رشت سقوط کرد و چهار تن از سرنشینان آن کشته و سه تن دیگر زخمی شدند.
رئیس سازمان هواپیمایی کشوری گفت: این هواپیما پس از 15 بار نشست و برخاست آموزشی هنگام فرود با چرخ بسته وارد باند فرودگاه رشت شد و خلبان تصمیم گرفت دوباره بلند شود که دود غلیظی از هواپیما برخاست و کم کم آن دود تبدیل به آتش شد. او سعی کرد فرودگاه را دور بزند تا چرخ‌های آن باز شود، ولی در سه مایلی باند فرودگاه رشت در شالیزارهای «‌پیرباز‌» به شدت به ارتفاع کم خورد و به چهار قطعه بزرگ و ده‌ها قطعه کوچک تبدیل شد.
25/12/75 – در سقوط هواپیمای 88c-130نفر کشته شدند
یک فروند هواپیمای 130 – c ارتش جمهوری اسلامی که در مسیر دزفول – مشهد در حرکت بود، در «‌بینالود‌» محدوده‌ای بین «‌درود و دهبار‌» به کوه برخورد کرد. بر اثر سقوط، همه سرنشینان آن جان باختند.
خلبان هواپیما دقایقی قبل از سقوط با برج مراقبت تماس گرفت و اعلام کرد موتورهای هواپیما از کار افتاده است.
16/12/75 – هواپیمای فالکن هنگام امداد رسانی سقوط کرد
هواپیمای فالکن که برای کمک رسانی به زلزله زدگان اردبیل از تهران رهسپار اردبیل بود، در روستای «‌قره تپه‌» دربخش «‌آبی بیگلو‌» سقوط کرد. در این حادثه چهار سرنشین آن جان باختند.
19/6/77 – سقوط هواپیمای تک موتوره و مرگ رئیس سازمان هواپیمایی
هواپیمای تک موتوره که حامل شاهچراغی رئیس سازمان هواپیمایی کشوری بود، در حین انجام ماموریت درنزدیکی شهر رشت سقوط کرد. مقصد نهایی این هواپیما «‌پارس آباد مغان‌» بود و قرار بود هواپیما در فرودگاه رشت سوخت‌گیری نماید. اما به دلیل غلظت مه، ناکافی بودن دید خلبان در نزدیکی رشت وی تصمیم به تغییر مسیر به سمت پارس‌آباد می‌دهد که ‌20 ثانیه بعد از آخرین مکالمه با برج مراقبت فرودگاه رشت سقوط می‌کند.
هواپیمای تک موتوره که دو سال قبل خریداری شده بود، با دو اصله درخت سپیدار برخورد کرد و پس از اصابت به زمین واژگون می‌شود. در این حادثه خلبان هواپیما نیز جان خود را از دست می‌دهد.
29/5/79 – سقوط هواپیمای غیر نظامی در آب‌های خلیج فارس
یک فروند هلی‌کوپتر غیرنظامی متعلق به شرکت خدمات هلی کوپتری ایران پس از برخاستن از روی سکوی نفتی «ساکادریل 2 » در منطقه پارس جنوبی به علت نامعلومی سقوط کرد و در آب‌های خلیج فارس سه تکه شد.
سه تن از سرنشینان این هواپیما که در 60 کیلومتری جزیره کیش سقوط کرده بود، توسط یدک کش فانوس نجات یافتند. در این حادثه خلبان و کمک خلبان مفقود شدند که اجساد هر دوی آنها یک ماه بعد از عمق 80 متری آب‌های خلیج فارس کشف شد.
29/2/80 – سقوط هواپیمای یاک 40 وزیر راه و نمایندگان مجلس را به کشتن داد
هواپیمای یاک 40 متعلق به شرکت هواپیمایی فراز قشم که حامل وزیر راه و ترابری و هیات همراه وی و هفت تن از نمایندگان مجلس از استان گلستان از مهر‌آباد به قصد گرگان در پرواز بود، سقوط کرد و همه سرنشینان آن جان خود را از دست دادند. خلبان این هواپیما ( 68 دقیقه بعد از پرواز ) با برج مراقبت ساری تماس گرفت و اعلام کرد ما در 12 مایلی فرودگاه ساری هستیم و به ما اعلام شده که نمی‌توانیم در فرودگاه گرگان به زمین بنشینیم و شرایط برای فرود مساعد نیست. خلبان در ادامه می‌گوید: من یک دور گردش می‌زنم تا هوا مساعد شود... این آخرین مکالمه خلبان است. پس از آن ارتباط قطع شده و هواپیمای یاک مفقود می‌شود. پس از ناپدید شدن هواپیما تمامی نیروهای نظامی هوایی، زمینی و... جست و جو برای یافتن هواپیما را آغاز می‌کنند. سی ساعت پس از این حادثه در پی ردیابی تلفن‌های همراه سرنشینان هواپیما بالاخره ماموران موفق می‌شوند محل استقرار را در 30 کیلومتری جنوب ساری – کیاسر ردیابی کنند. در تحقیقات به عمل آمده مشخص شد در این حادثه 15 نفر کشته شدند که در این میان دادمان وزیر راه و ترابری، 7 تن از نمایندگان استان گلستان در مجلس و تعدادی از مدیران کل وزارت راه نیز در بین کشته شده‌ها بودند. آزادی آزادمنش رئیس کمیسیون تحقیق و تفحص مجلس در خصوص سقوط هواپیمای یاک گفت: براساس گزارش سازمان بازرسی کل کشور پرونده‌ای علیه مسوولان هواپیمایی کشور در دادگاه عمومی تشکیل شده است و 4 مسئول در این پرونده به دلیل بی‌احتیاطی، سهل‌انگاری، عدم رعایت نظامات و مقررات دولتی نسبت به پرواز هواپیما که منتهی‌به سقوط و قتل غیرعمد سرنشینان آن شد، متهم شناخته شده‌اند.
25/3/83 – علت سقوط یاک 40
سرپرست سازمان هواپیمایی کشوری پس از 27 ماه از سقوط یاک 40 گفت: علیت این سانحه اصرار به پرواز در شرایط نامناسب محیطی بوده است. وی گفت: خلبان هواپیما نباید این پرواز را انجام می‌داد و نباید برای این کار تسلیم فشارها می‌شد.
در وقوع سانحه خرم‌آباد خلبان حادثه‌100 درصد مقصر شناخته شد. در جریان این پرواز هواپیما در شرایطی قرار می‌گیرد که نجات آن غیرممکن می‌شود.
21/3/83‌– سقوط در انتخابات هشتمین دوره ریاست جمهوری
یک فروند چرخبال 214 هوانیروز ارتش در ماموریت انتقال صندوق‌های سیار اخذ رای به مناطق صعب العبور در ارتفاعات زاگرس سقوط کرد. در این سانحه هوایی 10 تن از سرنشینان چرخبال، چهارتن از مسئولان استان چهارمحال بختیاری و دو تن از عشایر جان خود را از دست دادند.
20/4/80 – سقوط هواپیمای شکاری آموزشی
یک فروند هواپیمای شکاری آموزشی نیروی هوایی ارتش در یک پرواز آموزشی در منطقه عمومی مشهد به هنگام مراجعت به پایگاه دچار نقص فنی شد و سقوط کرد. سرتیپ خلبان ناصر حبیبی پس از مشاهده وضعیت بحرانی با چتر خارج شد. ولی فرود سالمی نداشت.
23/11/80 – 119 کشته در سقوط هواپیمایی توپولف
یک فروند هواپیمای مسافربری توپولف 154 متعلق به شرکت ایران‌– ایرتور که در مسیر تهران‌– خرم‌آباد در حرکت بود در کوههای منطقه چگنی جنوب غربی خرم‌آباد سقوط کرد. هواپیمای پرواز 966 تهران‌– مشهد با 147 مسافر به دلیل بی‌توجهی خلبان پس از عبور از باند فرعی و آماده شدن برای برخاستن از باند به سمت راست منحرف شد.
29/5/81 - سقوط بالگرد نیروی انتظامی در ارومیه
یک فروند بالگرد نیروی انتظامی در منطقه «‌دلامپر‌» ارومیه سقوط کرد. این حادثه یک کشته و 7 نفر مجروج بر جای گذاشت. در این حادثه خلبان افشار قلی‌زاده جان سپرد. علت سقوط نقص فنی اعلام شده است.
2/10/81 – سقوط هواپیمای اوکراینی در اصفهان
در حادثه سقوط هواپیمای مسافربری آنتونوف140 اوکراینی ‌46 سرنشین آن کشته شدند. ساعت30: 19 دقیقه هواپیمای روسی از صفحه رادار برج مراقبت فرودگاه محو شد. همزمان با مخابره خبر ناپدید شدن هواپیمای آنتونوف به شماره پرواز‌2138 به ارگانهای مختلف استان اصفهان، سپاه پاسداران شهرستان برخوار و میمه از روستاییان باقر آباد گزارشی مبنی بر سقوط یک هواپیما دریافت کرد. روستاییان گزارش داده بودند یک هواپیما به قله سنگی کوه در نزدیکی روستایی در جاده اصفهان به اردستان برخورد کرده است. جعبه سیاه این هواپیما درمحل حادثه پیدا شد که برای بررسی به کشور اوکراین فرستاده شد. مهندسان اوکراینی برای پرده برداری یک هواپیمای ساخت ایران عازم شاهین شهر بودند.
30/11/81 – در سقوط هواپیمای ایلوشین 303 سرنشین جان باختند
یک هواپیمای مسافربری نظامی که حامل گروهی از پرسنل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بود در ارتفاعات «‌سیرج‌» در‌30 مایلی شهر کرمان سقوط کرد.
کریمی استاندار کرمان به ایرنا گفت: خلبان هواپیما114 دقیقه پس از پرواز از فرودگاه زاهدان با برج مراقبت فرودگاه کرمان تماس برقرار کرد و گفت: قصد نشستن در فرودگاه کرمان را دارد. مسئول برج کنترل فرودگاه کرمان اظهار داشته سرعت باد بین ‌30 تا 40 «‌نات» است که در همان موقع یک فروند هواپیمای توپولف در حال فرود در باند فرودگاه کرمان بوده است. خلبان ادامه داد که سعی می‌کنم نزدیک شوم شاید وضع هوا بهتر شود که در این هنگام ارتباط خلبان با برج مراقبت کاملا قطع و ایلوشین از رادار خارج می‌شود. هواپیمای ایلوشین سپاه در حال بازگشت از منطقه زاهدان از طریق کرمان به تهران بود که در منطقه شهداد سقوط کرد سپاهیان کشته شده جمعی از لشکر 41 ثارا... بودند. یک هفته پس از وقوع حادثه قسمتی از جعبه سیاه ایلوشین پیدا و برای استخراج اطلاعات آن به وسیله کارشناسان نیروی هوایی سپاه به تهران ارسال شد. روابط عمومی سازمان هواپیمایی کشوری گفت: از آنجا که هواپیما نظامی است سپاه علل حادثه را بررسی می‌کند.
جعبه سیاه هواپیما
جعبه سیاه هواپیمای سپاه پس از دو ماه سقوط در کوه‌های کرمان پیدا شد. در بررسی این جعبه علت سقوط اشتباه خلبان تشخیص داده شد. بررسی مکالمات ضبط شده حاکی از آن است که خلبان دقایقی قبل از سقوط به خاطر وجود توده ابری اشاره می‌کند و لزوم کاهش ارتفاع را متذکر می‌شود. بر همین اساس خلبان ناگهان و بدون توجه به وجود کوههای منطقه از ارتفاع 16 هزار پایی به 11 هزار پا تغییر موقعیت می‌دهد. این موضوع سبب برخورد با کوه می‌شود که بر اثر آن تمامی سرنشینان ( نیروهای سپاه ) جان خود را از دست می‌دهند.
4/4/82 – هفت کشته در سقوط هواپیمای نظامی
یک هواپیمای نظامی از نوع 130 – C متعلق به نیروی هوایی جمهوری اسلامی در نزدیکی فرودگاه امام سقوط کرد و هفت سرنشین آن کشته شد. علت سقوط این هواپیمای چند منظوره نقص فنی اعلام شده است. مدیر روابط عمومی ارتش اعلام کرد: خلبان تا آخرین لحظه با برج مراقبت تماس داشته و گفته دو موتور هواپیما آتش گرفته است. وی گفت: ساعتی بعد از سقوط هواپیما جعبه سیاه پیدا شده است.
این هواپیما باربری نظامی چهار موتوره بود که ساخت یکی از شرکت‌های آمریکایی است. لذا به همین دلیل خودمان آن را بررسی می‌کنیم.
چندی بعد اعلام شد آتش‌سوزی از موتور به بدنه و بال سرایت کرده و موجبات سقوط را فراهم کرده است.
23/1/82 – سقوط هواپیمای سم پاش در قم
یک فروند هواپیمای سم پاشی در قم سقوط کرد. این حادثه براثر برخورد با دکل سیم‌های فشار قوی در ابتدای جاده قم – کاشان به وقوع پیوست.
این هواپیما دارای 2 سرنشین به نام‌های «روبر ژولیان» لهستانی 65 ساله یک ایرانی به نام «رضا یوسفی» 32 ساله بود.
در این حادثه فرد لهستانی جان سپرد و فرد ایرانی به شدت آسیب دید که حال وی وخیم گزارش شده است.
8/8/82 – سقوط هواپیمای اف – 4
عصر روز گذشته یک فروند هواپیمای جنگی از نوع اف‌– 4 در استان زنجان سقوط کرد. این هواپیما به دلیل نامعلومی سقوط کرد و دو خلبان آن در دم جان سپردند. علت حادثه از سوی نیروی هوایی کشور در دست بررسی است.
29/11/82 – هواپیمای دو نفره هنگام پخش پوستر تبلیغاتی سقوط کرد
یک هواپیمای 2 نفره به هنگام پخش پوسترهای تبلیغاتی از یکی از نامزدهای حوزه انتخابیه نوشهر و چالوس در بخش کجور نوشهر سقوط کرد و خلبان آن جان باخت.
این نامزد انتخاباتی به همراه حسن‌‌نژاد خلبان این هواپیما پوسترها را پخش می‌کرد. کارشناسان فرودگاه نوشهر احتمال می‌دهند نقص فنی یا دکل برق فشار قوی موجب سقوط هواپیما شده است. این هواپیما در «ناف چال» پل کجور سقوط کرد. حال جسمانی نامزد انتخابات مجلس هفتم خوب است.
23/11/83 – سقوط هواپیمای مسافربری ایرانی در امارات
یک هواپیمای مسافربری ایران متعلق به شرکت هواپیمایی کیش ایر در منطقه بین شارجه و عمان امارات سقوط کرد. سازمان هواپیمایی کشور اعلام کرد 45 مسافر و کادر پرواز هواپیمای ایرانی جان باختند. 16 تن از کشته‌شدگان ایرانی بودند. مدیر کل سازمان هواپیمایی کشوری امارات گفت: نتایج اولیه تحقیقات انجام شده حاکی است که تغییر جهت موتورها در حین پرواز بر کنترل هواپیما تاثیر گذاشته بود.
محمد‌غانم‌الغیث گفت: تجزیه و تحلیل اطلاعات پرواز و نیز شنود عملیات ضبط شده ویژه اتاق پرواز هواپیما هیچگونه دلیلی برای تغییر جهت دوران موتورها در حین پرواز بر خلاف معمول را نشان نمی‌دهد. به وجود آمدن خلل فنی در تغییر گردش موتورها در نتیجه عملکرد اشتباه خلبان یا نقص فنی در سیستم بوده است. لحظاتی قبل از سقوط جهت گردش موتورها یک باره عکس و در جهت مخالف شد که این امر در حین پرواز نباید انجام می‌گرفت.
10/3/83 – استاندار قزوین در سقوط هواپیما کشته شد
مدیر کل فنی استانداری قزوین گفت: مسعود امامی استاندار و گروهی از مسئولان این استان در حادثه سقوط یک فروند بالگرد جان باختند.
استاندار، معاون استاندار، فرمانده ناحیه انتظامی قزوین، خلبان و دو خدمه بالگرد جان باختند. این افراد جهت بررسی خسارت ناشی از زلزله عازم منطقه رودبار الموت قزوین شدند.
2/4/83 – سقوط «اف 14» در اصفهان
یک فروند هواپیمای نظامی « اف 14 » هنگام پرواز عملیاتی – آموزشی در حومه شهر اصفهان سقوط کرد. این هواپیما به هنگام فرود در حوالی پایگاه هشتم شکاری اصفهان سقوط کرده در اثر این حادثه هر دو خلبان جان باختند.
31/1/84 – سقوط هواپیمای بوئینگ 707
یک فروند هواپیمای ساها از نوع بوئینگ 707، که از کیش به سمت تهران پرواز می‌کرد هنگام فرود در فرودگاه مهرآباد دچار سانحه شد و به داخل رودخانه کن سقوط کرد. در این سانحه دو زن و مرد کشته و یک کودک خردسال مفقود شد. همچنین 47 نفر از سرنشینان مجروح شدند.
جعفرزاده مدیر روابط عمومی سازمان هواپیمایی کشور گفت: هواپیما ساعت 21 و 50 دقیقه در محدوده رادار فرودگاه مهرآباد قرار می‌گیرد و خلبان با برقراری تماس با واحد تقرب مراقبت پرواز دستورالعمل‌های لازم را برای فرود آمدن دریافت می‌کند. رعایت سرعت مجاز هواپیما و فرود در ابتدای باند از جمله دستورالعمل‌های مهم برای فرود بود که گروه پروازی آن را رعایت نکرد و کنترل هواپیما از دست خلبان خارج شد و سانحه اتفاق افتاد.
جعفرزاده گفت: هواپیما پس از فرود در ضلع غربی باند دچار نقص فنی شد و در چاله رودخانه کن که چندی پیش ریزش کرده بود گرفتار آمد.
بدنبال برخورد دماغه هواپیما با سطح رودخانه که از قسمت انتهای باند عبور می‌کرد و ترکیدن چرخ هواپیما، هواپیما دچار آتش‌سوزی شد.
دو تن از مسافران به نام احمد عاطفه71 ساله و زهرا عاطفه30 ساله هنگام خروج از هواپیما به داخل رودخانه کن سقوط کردند و بر اثر خفگی کشته شدند.
آرین مقدم4 ساله نیز هنگام خروج مسافران از آغوش مادرش به رودخانه کن سقوط کرد و مفقود شد.
23/1/84 – سقوط هواپیمای سم پاشی در هرمزگان
یک فروند هواپیمای سم‌پاشی در حاجی‌آباد واقع در شمال هرمزگان هنگام سم پاشی مزارع گندم دشت کنار سقوط کرد و خلبان آن کشته شد.
15/9/84 – سقوط هواپیمای خبرنگاران
در سانحه سقوط هواپیمای 130 – C نیروی هوایی ارتش که در شهرک مسکونی توحید در جنوب تهران رخ داد، بیش از 116 تن جان باختند. هواپیما 94 سرنشین و خدمه داشت که در دم جان باختند. در این حادثه همچنین بیش از 35 نفر از ساکنان مجتمع مسکونی مجروح شدند که حال برخی از آنها وخیم گزارش شده است. هواپیمای 130 – C پس از ساعت‌ها تاخیر تهران را به مقصد بندرعباس ترک کرد. خلبان و خدمه پرواز وظیفه داشتند 68 خبرنگار، عکاس و تصویربردار صدا و سیما را به بندرعباس منتقل کنند تا آنها از مانور خاکی– آبی ارتش جمهوری اسلامی در منطقه چابهار گزارش تهیه کرده و مانور را پوشش خبری دهند.
در پی این سقوط، کمیته‌ای 32 نفره که همگی از نظامیان و چند تن از متخصصان هواپیمایی کشور بودند، تشکیل شد تا به بررسی علل سقوط بپردازند.
رئیس کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی در خصوص بررسی سقوط از سوی این کمیته گفت: سوال اساسی در مورد سقوط هواپیمای 130 – C علت کم کردن یک باره ارتفاع هواپیما و انحراف آن از مسیر است که کمیته بررسی باید به آن پاسخ دهد. علی‌اکبر آقایی افزود: از آنجا که هواپیمای نظامی‌130 – C دارای اف بی‌آر (‌جعبه اطلاعات پرواز جعبه سیاه‌) و سی وی آر (‌ضبط مکالمات کابین‌) نیست، بنابراین کمیته 32 نفره باید پاسخ خود به سوال فوق را ارائه کنند. نماینده مردم سلماس در مجلس اضافه کرد: این کمیته به دلیل سکوت یک دقیقه و 50 ثانیه‌ای خلبان و خلا مکالماتی، این سوال را باید از طریق اسناد و مدارک پاسخ دهد.
چندی بعد پس از تشکیل پرونده در سازمان قضایی نیروهای مسلح، این سازمان در ارتباط با سقوط هواپیما چند تن از مسئولان برج مراقبت فرودگاه مهرآباد را بازداشت کرد تا در جهت تکمیل پرونده از آنها بازجویی به عمل آید.
سازمان قضایی نیروهای مسلح سرانجام نتایج تحقیقات خود را درباره علل سقوط هواپیما در یک بیانیه چند صفحه‌ای که در7 بند تنظیم شده بود ارائه و در 25 خرداد 85 آن را در روزنامه‌ها منتشر کرد.
این سازمان همچنین اعلام کرد تا آخر مرداد سال 85 اولین جلسه محاکمه عاملان سقوط برگزار خواهد شد که عملا چنین اتفاقی نیافتاد.
دی 84 – سقوط هواپیمای فالکن سپاه
در اثر سقوط یک فروند هواپیمای سپاه 13 تن از فرماندهان و پرسنل سپاه از جمله فرمانده نیروی زمینی سپاه پاسداران جان خود را از دست دادند. این هواپیمای جت فالکن که برای انجام ماموریت از تهران به مقصد ارومیه در پرواز بود بر اثر نقص فنی سقوط کرد و دقایقی بعد اهالی روستای «‌امام زاده آیدملو» در هفت کیلومتری شرق ارومیه سقوط آن را به اطلاع مراکز امدادی رساندند.
خلبان این هواپیما در ساعت آخر پرواز هنگامی که قصد فرود در فرودگاه ارومیه را داشت در آخرین ارتباط با برج کنترل از وجود نقص فنی در هواپیما خبر داد. ساعتی بعد ماموران برج کنترل فرودگاه ارومیه در جستجوی جت فالکن بودند و با تماس اهالی مطمئن شدند هواپیما در 7 کیلومتری ارومیه سقوط کرده است.
سردار کاظمی فرمانده نیروی زمینی سپاه به همراه 12 نفر از پرسنل سپاه و اعضای کادر پروازی از سرنشینان فالکن بودند.
یکی از مسئولان در مورد دلیل سقوط هواپیما گفت: این هواپیما هنگام فرود به علت شرایط بد جوی نتوانست بر زمین بنشیند. لذا مجبور به دور زدن در اطراف ارومیه شد به همین دلیل بنزین آن به اتمام رسید و هواپیما سقوط کرد و با کوه برخورد نمود.
ستاد نیروهای مسلح نیز از بروز نقص فنی در دو موتور و چرخ هواپیما خبر داد همچنین پس از کشف و بررسی جعبه سیاه عامل سقوط نقص در چراغ‌های مربوط به چرخ‌های هواپیما و از کار افتادن هم زمان دو موتور هواپیما اعلام شد.
سردار رحیم صفوی فرمانده نیز اصلی‌ترین علت سقوط هواپیما را یخ‌زدگی موتورها اعلام کرد.
سعید معتمدی فرمانده لشکر27 محمد رسول الله ، سعید سلیمانی معاون عملیات، حنیف مسئول اطلاعات وقت، رشادتی معاون نیروی زمینی از جمله کشته‌شدگان بودند.
21/5/85 – سقوط هواپیمای حامل تیرآهن
بر اثر سقوط یک فروند بالگرد فدراسیون کوهنوردی در لاریجان آمل 6 نفر از سرنشینان آن جان باختند.
بالگرد مذکور حامل کالا و تجهیزات مورد نیاز فدراسیون کوهنوردی و به سمت استراحتگاه قلعه دماوند در حرکت بود که به علت انحراف از مسیر و برخورد با کوه سقوط کرد. بالگرد مذکور متعلق به شرکت «‌تارا‌» و تحت اجاره فدراسیون کوهنوردی بود.
29/5/85 – سقوط هواپیمای آموزشی در اتوبان شهید بابایی
یک فروند هواپیمای تک‌سرنشین آموزشی در انتهای اتوبان شهید بابایی سقوط کرد. حادثه هیچ مصدوم و مجروحی نداشت ولی70 میلیون تومان خسارت مالی بر جای گذاشت.