دزدی نکن، دروغ نگو، بیکار نگرد!

ترجمه: کاوه شجاعی
* آقای رئیس‌جمهور، چرا بخش‌های بزرگی از آمریکای لاتین به سمت چپ‌گرایی می‌روند؟
** بی عدالتی، نابرابری و فقر باعث شده شمار زیادی از ما به دنبال شرایط بهتری برای زندگی باشیم. اکثریت سرخ‌پوست‌های بولیوی در طول سال‌ها نادیده گرفته شده‌اند، از لحاظ سیاسی به آنها ظلم شده است و از نظر فرهنگی بیگانه فرض شده‌اند. ثروت کشور ما و مواد خاممان را غارت کرده‌اند. با سرخ‌پوست‌ها در دوره‌ای مانند حیوان رفتار کرده‌اند در دهه‌های‌30 و‌40 میلادی به هر کدام از آنها که قصد ورود به شهر را داشتند، د.‌د.‌ت می‌پاشیدند تا شپش‌ها را از مو و پوستشان پاک کنند. مادر من حتی اجازه نداشت به شهر مرکزی منطقه خودشان‌– اوریورو‌– وارد شود. حالا ما در دولت و مجلس حضور داریم. برای من، چپ بودن یعنی پیکار علیه بی‌عدالتی و نابرابری. ما می‌خواهیم خوب زندگی کنیم.
* شما درخواست تغییر قانون اساسی را دادید تا یک جمهوری بولیوی جدید بسازید. بولیوی جدید چه شکلی است؟
** ما نمی‌خواهیم به کسی ظلم کنیم یا شخصی را نادیده بگیریم. جمهوری جدید بر اساس تنوع، احترام و حقوق برابر برای همه پایه‌ریزی می‌شود. کارهای زیادی باید انجام دهیم. میزان مرگ و میر کودکان در این کشور بسیار بالاست. من 6 خواهر و برادر داشتم که 4 تای آنها مردند. در روستاها نیمی از کودکان اولین جشن تولدشان را نمی‌بینند.
* حزب سوسیالیست شما (‌MAS ) اکثریت لازم دو سوم را در پارلمان در اختیار ندارد تا قانون اساسی را به تنهایی اصلاح کند. آیا قصد مذاکره با دیگر احزاب را دارید؟
** ما همیشه آماده مذاکره‌ایم. دیالوگ پایه فرهنگ سرخ‌‌پوستی است و ما قصد دشمن‌تراشی نداریم. شاید رقبای سیاسی و ایدئولوژیک داشته باشیم اما نه دشمن.
* چرا شما موقتا ملی‌سازی منابع ملی را متوقف کردید؟ مگر این مهمترین پروژه دولت شما نبود؟ آیا بولیوی دانش استخراج مواد خامش را ندارد؟
** ما همچنان به مذاکره با شرکت‌های مورد بحث ادامه می‌دهیم. کاهش سرمایه‌گذاری‌های خارجی ربطی به ملی‌سازی ندارد. این تقصیر دولت راستگرای قبلی به رهبری توتوکوئیروگا است. او در سال 2001 جلوی تمامی سرمایه‌گذاری‌ها در بخش تولید گاز طبیعی را گرفت چون می‌گفت هیچ بازار داخلی برای گاز طبیعی در بولیوی وجود ندارد. ما قصد داریم دوباره حفاری‌ها را آغاز کنیم. ما توافق‌نامه حمل گاز طبیعی را با آرژانتین امضاء کرده‌ایم و علاوه بر این با ونزوئلا همکاری می‌کنیم. با یک شرکت هندی برای بهره‌برداری از یک معدن آهن قرارداد بسته‌ایم. این‌7 هزار شغل مستقیم و10 هزار شغل غیرمستقیم ایجاد می‌کند. ما بر سر شرایط و قیمت‌های بهتر مذاکره می‌کنیم.
* اما مشکلات بزرگی با برزیل دارید. بولیوی برای حمل گاز طبیعی به آنجا پول بیشتری درخواست کرده است. آیا این به رابطه شما و لوئیس ایناسیولولا داسیلوا رئیس‌جمهوری برزیل صدمه نمی‌زند؟
**لولا همبستگی خود را با ما نشان داده است. او مثل برادر بزرگترش رفتار می‌کند. اما ما با پتروبراس بزرگترین شرکت انرژی برزیل مشکل داریم. مذاکرات بسیار دشوار است اما خوشبین هستیم.
* پتروبراس تهدید کرده تمامی سرمایه‌گذاری‌هایش در بولیوی را متوقف می‌کند.
**این به دولت برزیل مربوط نمی‌شود، شماری از مدیران اجرایی پتروبراس در آن دخیل هستند. آنها این تهدیدات را به رسانه‌ها کشانده‌اند تا بر ما فشار بیاورند. برزیل قدرت بزرگی است، اما باید با ما با احترام رفتار کند. لولا به من گفته که یک قرارداد جدید بسته می‌شود و آنها حتی به دنبال واردات بیشتر هستند.
* بولیوی به شیلی گاز نمی‌فروشد چون این کشور در جنگی دسترسی بولیوی را به دریا قطع کرده بود، البته در120 سال پیش. حالا که یک سوسیالیست در شیلی به قدرت رسیده، نمی‌خواهید به آنها گاز بفروشید؟
** ما می‌خواهیم بر مشکلات تاریخی‌مان با شیلی فائق شویم. دریا یک بار ما را از هم جدا کرد و حالا باید دوباره ما را متحد کند. شیلی برای اولین بار پذیرفته که بر سر دسترسی ما به دریا مذاکره کند. این قدمی بزرگ رو به جلو است. میشل باشلت رئیس‌جمهوری شیلی به مراسم تحلیف من آمد و من به مراسم تحلیف او در سانتیاگو رفتم. در این شرایط حتما راه حلی وجود دارد که به نفع دو طرف باشد.
* هوگو چاوز رئیس‌جمهوری ونزوئلا در تصمیم ملی‌سازی منابع طبیعی بولیوی چه تاثیری داشت؟
** به هیچ وجه موثر نبود. نه کوبا و نه ونزوئلا در ماجرا دخیل نبودند. من خودم ملی‌سازی را سازماندهی کردم. تنها هفت تن از نزدیک‌ترین همکارانم از این حکم و زمان اعلام آن با خبر بودند. اگر چه من چند روز قبل از اعلام ملی‌سازی با هوگو چاوز و فیدل کاسترو دیدار کردم، اما در این باره صحبتی به میان نیامد. من قبل از پرواز به سمت کوبا حکم را امضا کرده بودم و معاونم آن را به کابینه داده بود. وقتی فیدل کاسترو از من پرسید روند ملی‌سازی چگونه پیش می‌رود به او گفتم در روزهای آتی آن را اعلام خواهیم کرد اما تاریخ دقیق را به او اعلام نکردم. فیدل به من گفت تا زمان تغییر قانون اساسی صبر کنم. چاوز اصلا از ماجرا خبر نداشت.
* چاوز می‌خواهد در ونزوئلا سوسیالیسمی برای قرن 21 بر پا کند. هاینس دیتریش مشاور ایدئولوژیک آلمانی او اخیرا به بولیوی آمده بود. شما هم مثل چاوز چنین قصدی دارید؟
** اگر سوسیالیسم یعنی خوب زندگی کردن و برابری و عدالت و از بین رفتن مشکلات اقتصادی و اجتماعی؛ ما به آن خوش آمد می‌گوییم.
* شما کاسترو را به عنوان «‌پدر خوانده انقلابی‌های آمریکای لاتین‌» تحسین می‌کنید. از او چه آموخته‌اید؟
** بیش از همه انسجام و اتحاد، فیدل به بولیوی کمک‌های زیادی کرده است. او به ما هفت کلینیک درمان بیماری‌های چشم و ‌20 بیمارستان هدیه کرده است. پزشکان کوبایی تاکنون‌30 هزار عمل جراحی آب مروارید را به رایگان در بولیوی انجام داده‌اند. 5 هزار بولیویایی از خانواده‌های فقیر همین حالا در کوبا پزشکی می‌خوانند. آنها شهریه‌ای نمی‌پردازند.
* اما پزشکان بولیویایی به حضور همقطران کوبایی‌شان اعتراض کرده‌اند. آنها می‌گویند از نان خوردن افتاده‌اند.
** دولت بولیوی هیچ حقوقی به پزشکان کوبایی نمی‌دهد. آنها چیزی را از بولیویایی‌ها نگرفته‌اند.
* از احوال کاسترو باخبر هستید؟
** بله، همین چهارشنبه با او تلفنی صحبت می‌کردم. در طول 2 روز گذشته حال او بهتر شده است. به من گفت که می‌تواند در اجلاس سران کشورهای غیر‌متعهد در هاوانا شرکت خواهد کرد. تا سپتامبر زمان زیادی نداریم.
* و او آنجا سخنرانی خواهد کرد؟
** حتما. این فرصتی است که فیدل از دست نمی‌دهد.
* ایالات متحده نگران گسترش دایرده نفوذ ونزوئلا است. شما خود را مستقل از ونزوئلا می‌دانید؟
** آنچه ما را با هم متحد می‌کند، تفکر یک پارچگی آمریکای جنوبی است. این رویای قدیمی سرزمین پدری بزرگ ماست. این رویا حتی قبل از سلطه اسپانیا وجود داشته است. سیمون بولیوار برای همین جنگید. ما چیزی شبیه اتحادیه اروپا می‌خواهیم، با واحد پول یکسان، پولی که بیش از دلار ارزش داشته باشد. نفت چاوز برای ما اهمیتی ندارد. ما سر مسائل بزرگی همراه هستیم، اما از آنها استقلال داریم. ما مکمل همدیگریم، ونزوئلا ثروتش را با دیگر کشورها تقسیم می‌کند اما آنها تحت امرش نیستند.
* چپهای ونزوئلا دو شاخه شده‌اند: سوسیال دموکرات‌های میانه‌رو مانند لولا و باشلت و پوپو لیست‌های تندرو مثل کاسترو، چاوز و شما. آیا چاوز قاره را دو پاره نکرده است؟
** سوسیال دموکرات‌ها و دیگران در راه برابری و عدالت قدم برمی‌دارند؛ می‌توانیم آنها را هر چیزی بنامید: کمونیست یا سوسیالیست. دست‌کم دیگر هیچ نژاد‌پرست یا فاشیستی مانند گذشته اینجا رئیس‌جمهور نمی‌شود. کاپیتالیسم تنها به آمریکای لاتین صدمه زده بود.
* شما اولین رئیس‌جمهوری سرخ پوست تاریخ بولیوی هستید. فرهنگ بومی در دولت شما چه نقشی دارد؟
** ما باید هوشیاری اجتماعی‌مان را با جدیت حرفه‌ای درهم آمیزیم. در دولت من روشن‌فکران از طبقه مرفه همان قدر می‌توانند وزیر و سفیر شوند که بومیان معمولی.
* آیا اعتقاد دارید که سرخ‌پوستان بهتر از سفید‌ها در دموکراسی‌های غربی می‌توانند سوسیالیسم را اجرا کنند؟
** در گذشته ما هیچ مالکیت خصوصی در کار نبود. همه چیز به جمع تعلق داشت. در جامعه سرخ پوستی‌ای که من در آن متولد شدم، هیچ چیزی برای خودمان نداشتیم. این راه زندگی منصفانه بود. ما سرخ پوست‌ها ذخیره اخلاقی آمریکای لاتین هستیم. ما به قانونی فراگیر احترام می‌گذاریم که سه اصل اساسی دارد: دزدی نکن، دروغ نگو و بیکار نگرد. قانون اساسی جدید ما هم بر همین سه‌گانه بنا می‌شود.
* آیا این درست است که تمامی کارمندان دولت باید در آینده نزدیک زبان‌های سرخ‌پوستی را یاد بگیرند؟
** مامورین دولت باید زبان منطقه خود را یاد بگیرند. اگر شما می‌توانید در بولیوی اسپانیایی صحبت کنید، باید بتوانید به زبان مادری خود هم سلیس سخن بگویید.
* آیا از زمان به قدرت رسیدن شما سفید‌پوستان با بومی‌ها بهتر رفتار می‌کنند؟
** اوضاع خیلی بهتر شده است. در طبقه متوسط روشن‌فکران و آنهایی که شغل آزاد دارند حالا به ریشه‌های سرخ‌پوستی خود افتخار می‌کنند. اگر چه شماری از افراد رده بالا همچنان ما را شهروند درجه دو به حساب می‌آورند.
*شماری از منتقدان می‌گویند سرخ‌پوستان بولیوی حالا نسبت به سفید‌ها نژاد پرست شده‌اند.
**این بخشی از جنگ کثیف رسانه‌های غربی علیه ما است. تاجران نژاد‌پرست و ثروتمند بیشتر رسانه‌ها را در اختیار دارند.
* کلیسای کاتولیک شما را به تلاش برای اصلاح در روند آموزش دینی متهم کرده است. آیا باید آزادی مذهب در بولیوی را فراموش کنیم؟
** من کاتولیک هستم. مسئله ما آزادی مذهب نیست. در مورد «‌ایمان‌» من با «‌انحصار‌» مخالفم.
* شماری از زمینداران بزرگ گفته‌اند در برابر اصلاحات ارضی به سختی مقاومت خواهند کرد. شما زمین‌های چه کسانی را خواهید گرفت؟
** ما زمین‌های بزرگی را که در آنها کشت صورت نگرفته است، سلب مالکیت می‌کنیم. ما خواهان اصلاحات ارضی دموکراتیک و صلح‌آمیز هستیم.
* بولیوی به دو بخش شرق ثروتمند و کوه پایه‌های آند فقیر تقسیم شده است، جنبش قدرتمندی در شرق وجود دارد که خواستار خود‌مختاری است، آیا کشور در خطر دو‌پاره شدن است؟
** این چیزی است که گروهای فاشیست و وابسته به دولت‌های پیشین می‌خواهند. اما آنها در رفراندوم تغییر قانون اساسی رای نیاورند.
* بولیوی یکی از مهمترین تولید‌کنند گان مواد مخدر است. دولت‌های قبلی مزارع کشت غیر‌قانونی کوکا را از بین می‌بردند. شما هم چنین قصدی دارید؟
** از دیدگاه ما کوکا نه باید از بین برود و نه باید کاملا قانونی شود. کشت کوکا باید توسط دولت و اتحادیه کشاورزان کنترل شود. ما از سازمان ملل می‌خواهیم کوکا را از لیست مواد سمی حذف کند. دانشمندان سال‌ها پیش به این نتیجه رسیده‌اند که برگهای کوکا سمی نیست. ما از کشاورزان خواسته‌ایم داوطلبانه میزان زمین‌های زیر‌کشت را کاهش دهند.
* اما ایالات متحده می‌گوید اکثر تولید مزارع کوکا به ماده مخدر کوکائین تبدیل می‌شود.
** آمریکایی‌ها خیلی چیزها می‌گویند. دولت راستگرای قبلی از قتل‌عام کشاورزان کوکا حمایت می‌کرد. دست‌کم 800 کشاورز در این جنگ نابرابر کشته شده‌اند. ایالات متحده از جنگ علیه مواد مخدر برای گسترش کنترلش در آمریکای لاتین سوء‌استفاده می‌کنند.
* روابط شما با کاخ سفید چگونه است؟ قصد مسافرت به واشنگتن را ندارید؟
** دیدار با جورج بوش برنامه‌ریزی نشده است من برای حضور در مجمع عمومی سازمان ملل به نیویورک می‌روم. قبلا یک بار وقتی نماینده مجلس بودم آمریکایی‌ها به من اجازه ورود به خاک کشورشان را ندادند. اما روسای جمهوری کشورها برای ورود به سازمان ملل در نیویورک به ویزا نیازی ندارند.
* چند هفته پیش موقع فوتبال بینی‌تان شکست. این روزها کمتر بازی می‌کنید؟
** هنوز کج به نظر می‌آید؟ ورزش کردن همیشه لذت بخش‌ترین فعالیت من بوده است. سیگار نمی‌کشم و به ندرت مشروب می‌خورم.
به خوبی می‌رقصم و قبلا ترومپت می‌نواختم. ورزش کمک کرد تا به کاخ ریاست جمهوری وارد شدم. اولین شغلم در اتحادیه کارگری، دبیری امور ورزشی بود. در 13 سالگی سرپرست یک باشگاه فوتبال محلی بودم.
* چرا کراوات نمی‌بندید؟
**هیچ وقت داوطلبانه کراوات نبسته‌ام. یک بار در مدرسه مجبورم کردند به خاطر عکسی کراوات بزنم. تا حواس معلم پرت شد، آن را باز کردم. به آن عادت ندارم. خیلی از مردم در اینجا به آن عادت ندارند.