ایران و آمریکا گفت‌وگو کنند

سرگه بارسقیان: مقامات عراقی به قافله مدافعان مذاکره مستقیم ایران و آمریکا پیوستند. تشدید خشونت‌ها در عراق که 145 هزار نظامی آمریکایی مامور حفظ امنیت و ثبات آن هستند به لکه سیاهی بر دیپلماسی کاخ سفید بدل شده و جمهوریخواهان را در وضعیت هراس از گریز رای در انتخابات میاندوره‌ای ماه نوامبر قرار داده است. در این میان از خیل متنوع گزینه‌هایی که روی میز رئیس جمهور آمریکا می‌آید و می‌رود پرونده مذاکره مستقیم با ایران و سوریه در خصوص بازگشت امنیت و ثبات در عراق ماندگاری بیشتری دارد؛ گزینه‌ای که آمریکایی‌ها در بهار سال جاری یک بار به سراغ آن رفتند و حتی جورج بوش به زلمای خلیل‌زاد سفیر افعانی الاصل آمریکا در عراق ماموریت داد تا این دیپلمات مسلط به فارسی با مقامات ایرانی به گفت و گو نشیند. در آن زمان نیز مذاکره مستقیم مقامات تهران – واشنگتن در بغداد چیده شد تا پس از 27 سال اوضاع یک کشور ثالث و نگرانی‌های طرفین درباره آن یخ مذاکرات را بشکند.
جلال طالبانی رئیس جمهور عراق به گفت و گو با روزنامه الخلیج چاپ امارات متحده عربی که اخیرا منتشر شده روایت می‌کند: «در سفری که اوایل سال جاری میلادی به تهران داشتم، با برادران ایرانی درباره انجام مذاکرات بین آمریکا – ایران در خصوص عراق گفت و گو و سعی کردم توافق آنها را در خصوص انجام دیدار محرمانه بین علی لاریجانی (دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران) و زلمای خلیل زاد (سفیر آمریکا در بغداد) در کردستان عراق جلب کنم. پس از آن سید عبدالعزیز حکیم رئیس مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق مقامات ایرانی را به انجام مذاکرات تشویق کرد و پس از سفر منوچهر متکی وزیر امور خارجه ایران به بغداد نیز آنها آمادگی خود را برای این امر اعلام آمادگی کردند، اما پس از تشکیل دولت جدید بغداد، ایرانی‌ها، واشنگتن را به سهل‌انگاری در این امر متهم کرده و مذاکره نکردند.» روایت طالبانی حکایت از تعویق مذاکرات تا تشکیل دولت جدید عراق داشت که البته به تعلیق گفت و گوها انجامید.
خلیل‌زاد گفته بود هنگامی که دولت عراق تشکیل شود، ما مشکلی برای دیدار با مقامات ایرانی نداریم. تمایل مقامات تهران نیز همین بود، اما پس از شکل‌گیری دولت جدید بغداد رغبت دو طرف به مذاکره فروکش کرد و بار دیگر مقامات کاخ سفید انگشت اتهام را به سوی ایران و سوریه دراز کردند که در امور داخلی عراق دخالت کرده و از شبه نظامیان آن حمایت می‌کند. فضای اتهام‌افکنی علیه ایران و سوریه در حالی تشدید می‌شد که مقامات تهران – بغداد بارها در دیدارهای دو جانبه شان بر لزوم بازگشت ثبات به عراق تاکید کرده و مقامات بغداد اتهامات آمریکایی‌ها را بی‌پایه و اساس دانستند. با وجود آنکه اشتیاق مذاکره بین مسئولان ایرانی و آمریکایی سرد و کمرنگ و سپس ناپدید شد اما مقامات عراقی همچنان میز آماده گفت و گوها در بغداد را منتظر کرسی‌نشینی‌ مقامات تهران و واشنگتن دانستند. از نگاه آنها روابط تنش‌آمیز تهران و واشنگتن تاثیر مستقیم بر اوضاع عراق دارد و با مذاکره میان این 2 کشور است که دود و آتش از آسمان شهرهای کشورشان کوچ می‌کند.
ضرورت مذاکره به تدریج به مراکز پژوهشی و نهادهای تصمیم گیر سیاست خارجی آمریکا رسوخ کرد و آنها با مشاهده تشدید ناآرامی‌ها در عراق لزوم همکاری و تعامل با همسایگان این کشور به ویژه ایران و سوریه را یادآور شدند. حتی گروه مطالعاتی عراق که توسط جورج بوش و به ریاست جیمز بیکر وزیر خارجه اسبق ایالات متحده تشکیل شده بود در کنار چند گزینه نظامی– استراتژیک به کاخ سفید برای بهبود وضعیت امنیتی عرای یک پیشنهاد دیپلماتیک را با تاکید بیشتر به بوش تحویل دادند و آن تعامل با ایران و سوریه بود. بوش هم در شرایطی که فشار افکارعمومی آمریکا در خصوص ناکامی واشنگتن در عراق زنگ خطر را برای جمهوریخواهان به صدا درآورده است از تهران و دمشق استمداد طلبید که به کمک عراق بشتابند. رئیس جمهور آمریکا هفته گذشته گفت با ایران 3 مشکل اساسی دارد: اوضاع عراق، وضعیت دولت لبنان و تحولات هسته‌ای تهران. وی درباره اولین مشکل خود گفت: مشکل ما این است که آیا ایران به دموکراسی جوان در عراق اجازه رشد می‌دهد؟ بوش گفت: ایران و سوریه درک می‌کنند که جهان از آنها انتظار دارد تا به دولت جدید عراق کمک کنند. دولت عراق پیامهایی را به ایرانی‌ها جهت کمک برای موفقیت عراق و عدم دخالت در امور داخلی این کشور فرستاده است.
ایمان طالبانی، مدل چلبی
«شخصا ایمان دارم که مذاکره بین ایران و آمریکا درباره عراق ضروری است.» این گفته رئیس‌ جمهور عراق در مصاحبه با روزنامه الخلیج آن هم در شرایطی که وی آماده سفر به تهران طی هفته آینده است از دور جدید تلاش‌ها برای دعوت ایران و آمریکا به میز مذاکره درباره اوضاع عراق پرده بر می‌دارد. جلال طالبانی که قرار است دومین سفرش به ایران طی سال جاری را تجربه کند، گفت: درعراق هیچ‌گونه دیدگاهی مبنی بر آنچه که به ادعای برخی افزایش خطر ایران تصور می‌شود وجود ندارد و این دیدگاه بیش از پیش از سوی آمریکا و برخی از کشورهای عربی مطرح می‌شود. وی در ادامه انجام مذاکرات با تهران و دمشق را امری مهم دانست و بر لزوم حمایت آمریکا از این مذاکرات تاکید کرد.
به گفته طالبانی،‌ آمریکا قصد دارد تا سوریه و ایران را نسبت به این امر قانع سازد که دخالت‌های خود را در عراق و حمایت از تروریسم را متوقف سازند. همزمان با انتشار این گفتگو، رئیس حزب گنگره ملی عراق هم در گفتگو با آسوشیتدپرس از آمریکا خواست تا با ایران مستقیما مذاکره کند چرا که به گفته وی این امر منجر به کاهش خشونت‌های فرقه‌ای در عراق می‌شود و خروج نیروهای آمریکا را امکان‌پذیر می‌کند. احمد چلبی که معاون نخست وزیر سابق عراق بود در حالی که در منزلش در لندن نشسته و این مصاحبه را انجام می‌داد، گفت: اگر آمریکا نیروهای نظامی عراقی را افزایش دهد،‌ اطلاعات جاسوسی را بهبود بخشد، به عراقی‌ها و دولت آنها اختیارات بیشتری دهد و با همسایگانش نظیر ایران مذاکره کند، نیروهای ائتلاف می‌توانند کمتر از 2 سال خروج خود از عراق را آغاز کنند. مدل پیشنهادی چلبی برگزاری کنفرانس صلح با مشارکت ایران و ترکیه است. وی معتقد است آمریکا باید از ارتباط ایران با سیاستمداران کرد، سنی، شیعه و همه گروهها در عراق در تلاش برای ارتقای منافع ملی این کشور بهره بگیرد. چلبی گفت: اگر ایران باور کند آمریکا قصد ندارد از عراق به عنوان پایگاهی برای تسلط بر این کشور یا حمله به برنامه هسته‌ای‌اش استفاده کند، از پیوندهای نزدیک با دولت با ثبات در عراق استقبال خواهد کرد.
برآیند این تحولات وگفتارها سفر هفته آینده طالبانی به ایران را به سفری با پیام ویژه تبدیل می‌کند. باید دید آیا ایران و آمریکا در حالیکه نظاره‌گر ارتفاع آتش خشونت‌ها در عراق هستند آستین همت برای کاستن از ارتفاع یخ دیپلماتیک خود و مذاکره برای بهبود اوضاع عراق بالا می‌زنند؟