اهمیت سفر اردوغان به تهران

قاسم غفوری
رجب طیب اردوغان نخست‌وزیر ترکیه دیروز در حالی به تهران سفر نمود که ایران و ترکیه ضمن پیشینه مشترک تاریخی و فرهنگی،‌ دیدگاه‌های مشترکی در قبال تحولات منطقه‌ای بویژه تامین امنیت منطقه توسط همسایگان دارند که همگرایی بیشتر آنها را در مقطع کنونی الزام‌آور می‌سازد.
اردوغان از جمله رهبران اسلام‌گرای ترکیه است که گرایش بسیاری به کشورهای اسلامی دارد. سیاست‌های وی در سالهای اخیر موجب گرایش آنکارا به جهان اسلام و دوری نسبی از غرب و آمریکا گردیده که نتیجه آن را در راهپیمایی‌های گسترده مردم و دولتمردان این کشور در حمایت از حزب‌الله و نفع سلطه غرب در منطقه می‌توان مشاهده نمود. اردوغان به عنوان نخست‌وزیر اسلام‌گرای ترکیه که همواره بر گسترش مناسبات همه جانبه با ایران تاکید دارد در حالی تعمیق روابط دو جانبه را در سفر به تهران متذکر گردید که:
1- دو کشور از نظر تاریخی، فرهنگی، زبانی و دینی دارای اشتراکات بسیاری می‌باشند که از عوامل اصلی تحکیم روابط دو کشور است. آمار ارائه شده حکایت از گرایش بیش از 80 درصد مردم ترکیه به گسترش روابط با تهران دارد که همگرایی دولت‌های دو کشور را برای همگرایی بیشتر ملت‌هایشان الزام‌آور می‌سازد.
2- ظرفیت‌های اقتصادی بویژه در زمینه نفت و گاز از مشوق‌های مهم تعمیق مناسبات تهران‌ ـ آنکارا است. تلاش طرفین برای توسعه و تامین منابع اقتصادی از ظرفیت‌های موجود از مسائل مطرح در دیدارهای مکرر مقامات دو کشور است که ضمن تامین منافع طرفین از وابستگی آنها به دولت‌های فرامنطقه‌ای می‌کاهد. (ایران می‌تواند به عنوان پل ارتباطی ترکیه با کشورهای شرق آسیا و در مقابل آنکارا نیز به عنوان مرکزی برای مناسبات ایران با اروپا نقش نمایند)
3- دو کشور از کشورهای اسلامی می‌باشند که سیاستهای مشترکی را برای اتحاد جهان اسلام و همگرایی دینی طراحی و اجرا می‌نمایند. سیاست‌های اتخاذ شده از سوی اردوغان برای گسترش مناسبات با ممالک اسلامی که در قالب گرایش به سازمان کنفرانس اسلامی،‌ هماهنگی با شورای همکاری خلیج‌فارس، مناسبات دو جانبه با کشورهای اسلامی از عوامل موثر در همگرایی بیشتر ترکیه به کشورهای اسلامی در خاورمیانه است. در این راستا جمهوری اسلامی ایران می‌تواند نقش موثری در گرایشات اسلام‌گرایانه ترکیه در جهان ایفا نماید که در دیدارهای مکرر مقامات دو کشور این مهم را شاهد بوده‌ایم.
4- گرایش برای دور ساختن بازیگران خارجی بویژه غرب از منطقه،‌ نکته‌ای اساسی در سیاست‌های همگرایانه کشورهای منطقه است. این گرایش در تمام کشورهای منطقه سبب برقراری روابط دو جانبه و چند جانبه جهت مقابله با طرح‌های بازیگران خارجی برای بی‌ثبات ساختن منطقه گردیده است. رویکرد ترکیه به کشورهای منطقه و دوری آن از اروپا را از تلاش‌های این کشور برای نزدیکی به منطقه جهت تحقق اتحادیه‌های منطقه‌ای برای تامین امنیت فراگیر بدون نیاز به بازیگران خارجی می‌توان دانست (مواضع منطقه‌ای اردوغان موجب اعتراضات شدید اروپا از مواضع ترکیه و تهدید آن به تعلیق عضویت این کشور در اتحادیه اروپا گردیده است).
5- بررسی مسائل پیرامون پرونده هسته‌ای ایران و توطئه‌های غرب برای بهره‌گیری از این مسئله جهت متزلزل ساختن روابط ایران و ترکیه،‌ و نیز گرایش ترکیه به ایجاد نیروگاه‌های هسته‌ای و استفاده از تجربیات ایران برای این مهم،‌ از جمله عواملی است که در ارتقای روابط دو کشور تاثیر مثبت خواهد داشت.
6- نکته مهم در رایزنی‌های تهران و آنکارا، بررسی تحولات عراق است. اتخاذ سیاستهای هماهنگ برای یاری رساندن به دولت عراق برای برقراری امنیت، تاکید بر خروج اشغالگران از این کشور،‌ مقابله با فعالیت‌های پ.ک.ک در مرزهای عراق که امنیت منطقه را تهدید می‌کند، از محورهای مشترک در مناسبات و مذاکرات دو کشور پیرامون تحولات عراق می‌باشد.
7- حضور فعال ترکیه در تحولات فلسطین و نقشی که به عنوان میانجی برای تحقق صلح ایفا می‌کند و تاکید ایران بر حل بحران فلسطین با محوریت تشکیل کشور مستقل فلسطینی به پایتختی قدس شریف می‌تواند از محورهای مذاکرات دو کشور قرار گیرد.
ترک‌ها در ماه‌های اخیر با موضع‌گیری‌های اصولی در قبال فلسطین و لبنان که در حضور پر شور مردم در تظاهرات ضد صهیونیستی و تعلیق مناسبات با رژیم صهیونیستی نمود یافته است، نشان داده‌اند که تلاش دارند تا در کنار سایر کشورهای اسلامی برای احقاق حقوق ملت فلسطین فعالیت نمایند که با هماهنگی و همگرایی با ایران بیش از پیش می‌توانند برای این مهم گام بردارند.
بر اساس آنچه ذکر شد، می‌توان گفت که حضور اردوغان در تهران در شرایط کنونی بیانگر گرایش ترکیه به گسترش روابط با کشورهای منطقه و دوری از غرب می‌باشد که می‌تواند ارتقای جایگاه آن در جهان اسلام و منطقه را در پی داشته باشد. در نهایت این دیدار می‌تواند نقطه عطفی در روابط دو جانبه و اتخاذ تصمیمات مشترک برای حل بحران‌های منطقه‌ای (که با ملاحظات غرب تشدید گردیده‌اند) ارزیابی گردد که در آینده می‌توان شاهد نتایج مثبت آن بود.