ورود شینزو آبه؛ تحرک در دیپلماسی ژاپن

 شینزو آبه نخست‌وزیر جدید ژاپن در چهارچوب معرفی و تشریح سیاستهای بنیادی خود در مجلس نمایندگان این کشور گفت: زمان آن رسیده است که سیاست خارجی ژاپن فعال شود.
آبه که سخنانش به طور مستقیم از شبکه تلویزیون سراسری ژاپن پخش می‌شد، با اشاره به رهبری ژاپن در به تصویب رساندن مصوبه اخیر شورای امنیت در تحریم کره شمالی به دلیل آزمایش موشکی این کشور در ماه ژوییه گذشته، گفت: زمان آن است که ژاپن در سیاست خارجی نقش مدعی و مطالبه‌گر را بازی کند.
شینزو آبه در سخنرانی خود گفت: همچنین نیاز است که برای تقویت همبستگی با کشورهای آسیایی‌، سیاست خارجی فعال‌تری در پیش گرفته شود. نخست‌وزیر ژاپن افزود: یکی از برنامه‌هایم برای سرعت بخشیدن به تصمیم‌گیری در زمینه سیاستگذاری خارجی و امنیتی، تقویت ساختار اطلاعاتی کشور است که به آن خواهم پرداخت.
آبه اضافه کرد: در راستای تقویت روابط اعتمادآمیز با آمریکا، قصد دارم چارچوبی را فراهم کنم که دو کشور بتوانند هر زمانی که بخواهند به طور مستقیم از سیاست‌ها و دیدگاه‌های یکدیگر آگاهی پیدا کنند.
نخست‌وزیر جدید ژاپن ضمن اشاره به نقش بازدارندگی نیروهای آمریکایی مستقر در خاک کشورش، گفت که تلاش خواهد کرد تا برنامه بازنگری بر روی چگونگی استقرار آنها پیش برود.
در اجرای پیمان امنیتی توکیو ـ واشنگتن در سال 1951میلادی، هم اکنون افزون بر 40 هزار نیروی آمریکایی در ژاپن مستقر هستند که 75 درصد از تأسیسات آنها در اوکیناوا قرار دارد.
مقامات ارشد وزارت خارجه و دفاع ژاپن و آمریکا در اول ماه مه (یازده اردیبهشت ماه گذشته) در واشنگتن در خصوص جزئیات و اجرای بخش‌های اصلی طرح جابجایی نیروهای آمریکایی مستقر در خاک ژاپن تا سال 2014 میلادی به توافق رسیدند.
دولت ژاپن خرداد ماه گذشته به رغم ادامه مخالفت صریح حکومت محلی اوکیناوا و برخی دیگر از حکومت‌های محلی این کشور، رسماً ازطرح نهایی مربوط به جابجایی نیروهای آمریکایی مستقر در خاک ژاپن‌، حمایت کرد.
این طرح دربرگیرنده موارد متعددی چون انتقال بخشی ازنیروهای آمریکایی به جزیره گوام، جابه‌جایی پایگاه‌های آمریکایی در خاک ژاپن‌، دفاع مشترک ضد موشکی، برنامه‌های راهبردی مشترک دفاعی و نیز رزمایش‌های مشترک است.
آبه 52 ساله که جوان‌ترین نخست‌وزیر ژاپن پس از جنگ جهانی دوم است، با مهم خواندن روابط توکیو با چین و کره جنوبی گفت که این دو کشور همسایه‌های مهمی ‌برای توکیو هستند.
آبه با بیان اینکه تقویت روابط اعتمادآمیز ژاپن با چین و کره جنوبی نه تنها برای آسیا، بلکه برای جامعه جهانی مهم است، گفت که تلاش خواهد کرد در راستای نگاه به آینده‌، گفتگوی مستقیم میان توکیو و این کشورها انجام گیرد.
وی در همین حال گفت که هم اکنون ژاپن با این دو کشور در بخش‌های گوناگون همچون اقتصاد، به گونه بی‌سابقه‌ای رابطه نزدیک دارد.
علاوه بر مسائل تاریخی و ارضی، دیدارهای کوایزومی ‌نخست‌وزیر قبلی ژاپن هم اینک از جمله مسائلی است که سبب سرد شدن مناسبات سیاسی توکیو با پکن و کره جنوبی شده است.
دولت چین در اعتراض به دیدارها، حتی نشست سران دو کشور را به حالت تعلیق درآورده است. آبه در زمینه روابط با کره شمالی، دیگر کشور همسایه ژاپن گفت: بدون حل شدن مشکل شهروندان ربوده شده ژاپنی از سوی نیروهای امنیتی کره شمالی، عادی شدن روابط میان توکیو ـ پیونگ یانگ امکان‌پذیر نیست.
آبه با اشاره به ایجاد بخشی ویژه، برای حل مشکل شهروندان ربوده شده ژاپنی از سوی کره شمالی در دهه‌های 70 و 80 میلادی‌، گفت: با استفاده از دو ابزار فشار و گفت‌وگو، همچنان تلاش خواهد کرد که مشکل توکیو با پیونگ یانگ حل شود.
شینزو آبه اضافه کرد که دولتش تلاش خواهد که با همکاری آمریکا راهی برای حل مشکل مربوط به مسأله موشکی و هسته‌ای کره شمالی نیز پیدا شود.
ژاپن در حال حاضر دارای روابط رسمی‌دیپلماتیک با کره شمالی نیست و عادی‌سازی روابطش را منوط به روشن شدن فرجام شهروند ژاپنی ربوده شده، کرده است.
ژاپن علاوه بر مسأله اتباع ربوده شده این کشور، حل مسأله هسته‌ای و موشکی کره شمالی را نیز بخشی دیگر از شرایطش برای عادی‌سازی روابط با پیونگ یانگ اعلام کرده است.
نخست‌وزیر جدید ژاپن درباره روابط توکیو با مسکو نیز گفت: روسیه برای ژاپن کشور مهمی ‌است که گسترش روابط برای دو کشور، می‌تواند برای هر دو طرف سودآور باشد.
آبه افزود که حل اختلاف ژاپن و روسیه درباره مالکیت جزایر شمالی‌، همانند دولت‌های گذشته در دستور کارش قرار دارد.
توکیو هم اینک با مسکو بر سر مالکیت چهار جزایر شمالی که در ژاپن با نام‌های کوناشیری، اتوروفو‌، شیکوتان و ‌هابومای خوانده می‌شوند، اختلاف شدید دارد. اختلاف بر سر مالکیت این جزایر که در اواخر جنگ دوم جهانی در سال 1945 میلادی در جریان شکست ژاپن در جنگ جهانی دوم به اشغال نیروهای شوروی سابق درآمد، از موانع اصلی بر سر راه گسترش روابط توکیو ـ مسکو است. دولت ژاپن عقد پیمان صلح با روسیه را در گرو حل اختلاف توکیو ـ مسکو در خصوص مالکیت جزایر شمالی دانسته است.
آبه با اشاره به برنامه‌اش برای تقویت روابط ژاپن با کشورهای حوزه آسیا ـ پاسفیک نیز، گفت: برای اینکه چارچوب مردم‌سالاری و جامعه آزاد در آسیا و جهان گسترش پیدا کند، تصمیم دارد که با کشورهایی همچون هند و استرالیا که ارزش‌های بنیادین مشترکی با ژاپن دارند، در سطح سران تبادل دیدگاه داشته باشد.
آبه در ادامه سخنرانی خود با اشاره به تصمیمش برای تمدید قانون مقابله با تروریسم تأکید کرد که با جامعه جهانی برای ریشه‌کن کردن تروریسم و گسترش سلاح‌های مرگبار جمعی، همکاری خواهد کرد. وی همچنین با اشاره به اینکه پنجاه سال از عضویت ژاپن در سازمان ملل متحد می‌گذرد، گفت که توکیو قصد دارد که با عضویت دائم در شورای امنیت سازمان ملل متحد، به مسئولیت جهانی خود عمل نماید.
نخست‌وزیر ژاپن افزود: ژاپن قصد دارد که با پیوستن دائم به شورای امنیت سازمان ملل متحد و پیشبرد اصلاحات، بتواند این سازمان را شایسته قرن بیست و یکم کند.
آبه در این سخنرانی همچنین بر ضرورت بحث درباره چگونگی استفاده از نیروهای ارتش (نیروهای دفاع از خود) که بر اساس قانون از شرکت در عملیات جنگی منع شده‌اند اشاره کرد و گفت که نیاز به این است که در موارد گوناگون و بگونه جداگانه در این زمینه بحث انجام شود.
آبه در این سخنرانی به این مسأله نیز اشاره کرد که قانون اساسی کنونی ژاپن بعد از جنگ جهانی دوم و در دوران اشغال این کشور تدوین شده است و به همین دلیل، تلاش خواهد کرد که به گونه فعال، درهای بحث درباره اصلاح قانون اساسی را که شایسته جهان امروز باشد، را باز کند.
قانون اساسی ژاپن که در سال 1947 میلادی تحت نفوذ نیروهای متفقین به رهبری آمریکا که این کشور را در اشغال داشتند، تدوین شد، دارای 11 فصل و 103اصل است که یکی از مهمترین فصل‌های آن فصل نفی جنگ است که در اصل نهم قانون اساسی، تبیین شده است.
براساس اصل 9 قانون اساسی‌، ژاپن، جنگ، تهدید و به کارگیری قوه قهریه را به عنوان یکی از ابزارهای حاکمیتی برای حل اختلافات، برای همیشه نفی کرده و حق جنگ را به رسمیت نمی‌شناسد و نمی‌تواند سلاح‌های تهاجمی ‌در اختیار داشته باشد.
در حال حاضر، دو طرح جداگانه از سوی حزب حاکم لیبرال دمکرات و نیز حزب مخالف دمکراتیک ژاپن در خصوص فراهم کردن زمینه برای انجام همه‌پرسی به منظور تغییر قانون اساسی ژاپن، در مجلس نمایندگان این کشور در حال بررسی است. آبه در این سخنرانی، همچنین با اشاره به ضرورت تحول در بخش آموزش و پرورش که پایه کشورسازی است، گفت: زمان آن رسیده است که در بحث کشورسازی ژاپن، تحول تازه‌ای انجام بگیرد. آبه افزود: آلبرت انیشتین، پیشتر هنگام دیدار از ژاپن، خصلت‌های اخلاقی ـ فردی ژاپنی‌ها را همچون راستگویی، فروتنی، قناعت، سادگی و آرامش قلبی، ستوده و خواستار این شده بود که این خصلت‌ها همواره حفظ شوند. وی به ضعیف شدن این خصلت‌ها در جامعه ژاپن اشاره و اضافه کرد که این امکان وجود دارد که در قرن بیست و یکم، ژاپنی را ساخت که خصلت‌هایی را که انیشتین نامبرده، در آن دیده شود. آبه که در سخنانش واژه‌های کشور زیبا، ژاپن جدید، دوران جدید و کشورسازی جدید، زیاد به چشم می‌خورد، درباره معنی واژه کشور زیبا گفت: کشور زیبا، کشوری است که فرهنگ، تاریخ، سنت و طبیعت خود را مهم دانسته و بر پایه آزادی اجتماعی، انضباط را حفظ می‌کند.
وی همچنین حفظ پتانسیل و انرژی برای رشد و مورد اعتماد و احترام قرار گرفتن از سوی دیگر کشورها را از دیگر صفات زیبا بودن کشور تلقی کرده است.