کنفرانس هایی با دستاورد اندک برای فلسطین
مقدمه:
موضوع مناقشه فلسطین ـ اسرائیل در بیش از نیم قرن اخیر، رفتارهای مختلف کشورهای جهان را بویژه در منطقه خاورمیانه به همراه داشته است.
در درون کشورهای عربی وجود انشقاق در شیوه برخورد با اسرائیل باعث شده است سیاستهای اعراب در مواجهه با تلآویو دچار تکثر شده، به تبع آن کنفرانسهای عربی در خصوص فلسطین با گسست در مصوبات روبهرو شود.
«جامجم» در گفتگو با دکتراسدالله اطهری*، کارشناس مسائل خاورمیانه به بهانه برگزاری کنفرانس عربی تحریم روابط اسرائیل ـ که در دمشق آغاز به کار کرده ـ به واکاوی امکان تحریم اسرائیل از سوی اعراب و مسائل مرتبط با آن پرداخته است.
* به نظر جنابعالی، هدف کشورهای عربی از برگزاری همایشهای مختلف در خصوص ایجاد اجماع عربی برای تحریم روابط با اسرائیل چیست؟
** اگر بخواهیم این همایش را در چارچوب اتحادیه عرب بررسی کنیم، باید بگویم این اتحادیه یک نهاد دوران جنگ سرد است که پس از این دوران نتوانسته خود را با نظام نوین جهانی تطبیق دهد. به این دلیل اهداف، ماهیت و کارکردهای اتحادیه عرب در دوران پسا جنگ سرد به دلیل تطابق نداشتن با شرایط جدید، تحت تاثیر قرار گرفته است؛ البته باید توجه داشت که این موضوع به معنای بیتاثیر بودن فعالیتهای اتحادیه عرب در سطح منطقه نیست. به طور نمونه حضور سفرای کشورهای عرب در عراق جدید منوط به سفر عمرو موسی، دبیرکل اتحادیه عرب به این کشور برای بررسی شرایط موجود برای حضور این سفرا شد که بیانگر نوعی سیاست نسبی واحد در این اتحادیه است.
از سوی دیگر به نظر میرسد اتحادیه عرب در خصوص موضوع اسرائیل به یک سازش کشیده شده است، به گونهای که از یک نوع تقابل فرسایشی حکایت میکند و بر اثر خستگی در این جدال تاریخی به سمت امتیازدهی بیشتر سوق یافتهاند؛ بنابراین چنین شرایطی باعث میشود این گونه نشستها در رسیدن به اهداف خود ناکام بمانند.
به طور اساسی با عنایت به تواناییهای محدود اتحادیه عرب در خصوص به کارگیری ابزارهای تحریم علیه اسرائیل به نظر میرسد اعمال تحریمهای موثر بر این رژیم آسان نخواهد بود. به اعتقاد بنده، این گونه کنفرانسها بیشتر به منظور ایجاد جایگاه میان افکار عمومی جهان عرب صورت میگیرد و آنچنان با دستاوردهای عملی همراه نیست. به عبارت دیگر، این کنفرانسها به عنوان ابزار مشروعیت داخلی کشورهای عربی به دلیل حساسیت بالای مردم این کشورها نسبت به فلسطین تلقی میشود.
همچنین باید توجه داشت که روابط پنهان و آشکار برخی کشورهای عربی همچون قطر و امارات عربی متحده با اسرائیل به گسست در تصمیمات اتحادیه عرب برای تحریم تلآویو منجر شده است، چرا که در سالهای اخیر پایبند نبودن برخی از این کشورها به مصوبات باعث کاهش تاثیرات در کارکردهای اتحادیه عرب شده است. بنابراین حمایت جدی از فلسطین به دلایل مذکور تاکنون از سوی اعراب صورت نگرفته است.
* براساس توضیحات جنابعالی، آیا برگزاری این کنفرانس دستاوردی برای افزایش فشار بر اسرائیل به همراه نخواهد داشت؟
** در اینجا باید این نکته را روشن کرد که آیا اعراب در خصوص حمایت از اسرائیل همانند دوران جنگ سرد فکر میکنند یا تفکرات آنان دستخوش تغییر شده است. به نظر میرسد براساس شاخصهای موجود و دلایلی که در پاسخ قبلی به آنها اشاره شد، این کنفرانس با دستاوردهای ملموسی همراه نخواهد بود. به اعتقاد بنده تاثیر این کنفرانسها باید به شکلی باشد که دشمن را بتوان خلع سلاح کرد. براساس طرح امیرعبدالله که سال 2002 در بیروت مطرح شد، اسرائیل باید تا مرزهای سال 1967 عقبنشینی کند، اما مقامات تلآویو نشان دادهاند که حاضر به مصالحه و عقبنشینی نیستند.
اعراب درصددند از طریق این کنفرانسها توپ تداوم اختلاف را به زمین اسرائیل بیندازند و این سیگنال را برای قدرتهای بزرگ ارسال کنند که اسرائیل حاضر به تعدیل نظرات خود و حل مناقشه نیست، چرا که اتحادیه برخوردار از ابزارهای مطلوب و موثر برای تحریم اسرائیل نیست.
* آیا برگزاری این کنفرانس به دنبال احیای چندماه اخیر طرح امیر عبدالله در جریان اجلاس سران عرب صورت میگیرد؟
** شاخصها نشان میدهد این کنفرانس به منظور طرح صلح پادشاه عربستان انجام میشود، اما باید توجه داشت که عربستان از توانایی لازم برای ایفای نقش موثر در این خصوص برخوردار نیست. بتازگی برخی کارشناسان از کنار رفتن مصر از نقش محوری در تحولات خاورمیانه و قرار گرفتن عربستان در این جایگاه با واقعیتها همخوانی ندارد. به نظر میرسد پذیرش طرح امیر عبدالله از سوی اسرائیل با مشکلاتی همچون وجود یک دولت ضعیف در تلآویو، ضربهپذیری تلآویو در جنگ با حزبالله و مشکلات داخلی اسرائیل روبهروست. بیتردید مقامات اسرائیل تا زمان برگزاری انتخابات ریاست جمهوری آمریکا در سال 2008 و به تبع آن مشخص شدن سیاستهای جدید واشنگتن در پذیرش طرحهای صلح، زمان را به تاخیر خواهند انداخت.
* عضو هیات علمی مرکز مطالعات خاورمیانه
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
