مذاکره کارساز میانجیگری بی‌تاثیر

گروه سیاسی، مینا علی‌اسلام: چند روز پیش عبدالعزیز حکیم رهبر مجلس اعلای اسلامی عراق، بزرگ‌ترین حزب شیعه این کشور، برای درمان بیماری خود ایران را بر آمریکا الویت داد و پس از انجام آزمایشات پزشکی خود در آمریکا این کشور را به مقصد تهران ترک کرد. رئیس مجلس اعلای اسلامی عراق مبتلا به سرطان ریه است و قصد دارد در تهران درمان جدی خود را پیگیری کرده و تحت شیمی درمانی قرار گیرد.

 اما گذشته از بحث‌های پزشکی مطرح نسبت به وضع جسمانی حکیم، مسائل شخصی سیاستمداران نیز به نوعی رنگ و بوی سیاسی به خود می‌گیرد و بر همین اساس پس از انجام سفری که مبداء آن آمریکا و مقصدش ایران بود، گمانه‌زنی‌ها و تحلیل‌های مختلفی در خصوص ارتباط این سفر که گفته می‌شود برای درمان بیماری حکیم بوده با مساله روابط ایران و عراق در آستانه مذاکره ایران و آمریکا در عراق، بیان شد. در حالی که همواره بسیاری بر این باورند که حکیم از زمان آغاز مسئولیتش در مجلس اعلای عراق، نقش میانجی را بین ایران و آمریکا بازی کرده و سفرهای مکرر وی به تهران در راستای ایفای هرچه بهتر این نقش بوده است اما وی همواره این ادعاها را رد کرده و تنها بر این نکته پافشاری داشته که حل اوضاع نابسامان عراق و برقراری ثبات و امنیت در این کشور از مسیر مذاکره و همفکری و همکاری ایران و آمریکا میسر خواهد بود. از این بابت حکیم یکی از مشوقین اصلی و مهم مذاکره ایران و آمریکا محسوب شده و به طور قطع به عنوان یک مشوق بسیار چشم‌انتظار نتایج مذاکره ایران و آمریکا در هفتم خرداد ماه است که بی‌شک در زمان انجام این مذاکره حکیم نیز در تهران به سر می‌برد. اما بیشتر گمانه‌زنی‌ها نسبت به سفر اخیر حکیم به تهران از آنجا نشأت می‌گیرد که وی مسئولیت ریاست مجلس اعلا را برعهده دارد که از احزاب شیعه طرفدار ایران است و دولت نوری المالکی نیز با حمایت این حزب شیعی در انتخابات عراق، پیروز شد. در واقع بسیاری با تکیه برسابقه طرفداری این حزب از ایران مدعی میانجیگری حکیم در روابط تهران واشنگتن می‌شوند.

ضمن اینکه در طول چند ماه گذشته حکیم در کنار سفرهایی که به تهران داشت، به آمریکا نیز سفر داشته و در ملاقات‌های خود با مقامات آمریکایی سخن از مذاکره کشورهای تاثیرگذار بر اوضاع عراق برای خروج وضعیت این کشور از بحران به میان آورده بود. در حالی که کمتر از یک هفته به مذاکره جنجال‌‌برانگیز ایران و آمریکا در بغداد پیرامون اوضاع عراق باقی‌مانده است سفر حکیم به تهران برای درمان، جلوه متفاوتی نسبت به سفرهای پیشین وی به تهران یافته است. از سوی دیگر همزمان با این وقایع، سومین دور اجلاس همکاری‌های کنسولی ایران و عراق نیز آغاز شده و «محمد حمود بدن» معاون حقوقی وزارت خارجه عراق به عنوان رئیس هیات عراقی در این اجلاس از خیرخواهی تمام مسئولان ایرانی نسبت به ملت عراق سخن گفته و آینده عراق را در ارتباط مستقیم با وحدت و تمامیت ارضی و مصالحه بین تمامی گروه‌ها دانسته است. سید محمدعلی شهیدی معاون کنسولی مجلس و امور ایرانیان وزارت امور خارجه نیز به عنوان رئیس هیات ایرانی در این اجلاس کمک به ملت عراق در راستای استقلال و بازسازی این کشور و رهایی از سلطه بیگانگان را از اولویت‌های اصلی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران اعلام کرده است که برای تحقق آن از هیچ اقدامی دریغ نخواهد شد. صرف‌نظر از اینکه ایران به واسطه نزدیکی‌های مذهبی، تاریخی، زبانی و فرهنگی با عراق، نفوذی که در بین برخی مقامات عراقی به ویژه برجستگان حزب شیعی مجلس اعلای این کشور به عنوان بزرگترین حزب شیعه عراقی دارد؛ در تحولات جاری این کشور و آینده آن نقشی حائز اهمیت را داراست.

اما به نظر می‌رسد این ارتباط و نزدیکی یک سویه در خروج عراق از بحران کنونی کارآمد نخواهد بود چرا که همان‌طور که کلیه متخصصان، کارشناسان، مقامات رسمی و سیاسی ایرانی – عراقی – آمریکایی و کشورهای متاثر از اوضاع عراق تاکید داشته‌اند. رفع مسائل فعلی عراق و برقراری ثبات و امنیت داخلی در این کشور در گرو همکاری کلیه کشورهای دست‌اندکار و دارای نفوذ در اوضاع عراق از جمله همسایگان این کشور است و این نکته اهمیت مذاکره ایران و آمریکا برای تعیین مسیر آینده این کشور و راهکارهای بحران‌زدا را بیشتر نمایان می‌سازد. با این وصف حکیم درست است که در مقطع زمانی حساس (آستانه مذاکره ایران و آمریکا) تهران را برای ادامه درمان بیماری خود انتخاب کرده اما علت اصلی این انتخاب پیگیری درمان در نزدیک‌ترین مکان به عراق به منظور اطلاع مستمر از اوضاع این کشور است همان‌طور که مشاور سیاسی حکیم از تماس مکرر وی با مسئولان عراقی از بیمارستان خبر داده است. عبدالعزیز حکیم بعد از شهادت برادرش «محمدباقر حکیم» در سال 2003 رهبری مجلس اعلا را برعهده گرفت و اوایل هفته گذشته در نشست عمومی اعضای این حزب به اتفاق آرا بار دیگر به عنوان رئیس انتخاب شد. وی همچنین در تشکیل و تاسیس ائتلاف یکپارچه عراق که از مجموع 275 کرسی مجلس نمایندگان عراق 115 کرسی را در اختیار دارد، نقش تعیین‌‌کننده‌ای داشته است. حکیم 57 ساله که از بارزترین چهره‌های سیاسی عراق به شمار می‌رود، آخرین فرزند آیت‌الله سیدمحسن حکیم مرجع عالی شیعیان عراق در دهه‌های شصت و هفتاد است.