مختصات مذاکرات بغداد

عزیز شاه‌محمدی

قرار است از فردا سفیر ایران در بغداد در کنار مسئولان عراقی با سفیر آمریکا در بغداد مذاکره کنند. مذاکراتی از این دست بی‌سابقه نیست. در جریان مذاکرات 2+6 که درباره افغانستان بود نیز نمایندگان ایران و آمریکا و سایر کشورها درباره افغانستان گفتگو کرده‌اند.

در مذاکرات بن در آلمان که پس از حمله آمریکا به افغانستان انجام شد نیز ایران حضور داشت. گرچه مقامات و همراه آنان رسانه‌های آمریکایی همیشه سعی می‌کنند از ایران چهره‌ای منفی و خشن به نمایش بگذارند اما مذاکرات پیشین ایران درباره افغانستان و مذاکره فردا درباره عراق حاکی از آن است که ایران تا چه حد در برقراری و حفظ صلح و ثبات در منطقه موثر است.

اما باید در نظر داشته باشیم که آمریکا به دلیل نقش مثبت ایران در منطقه درخواست مذاکره نکرده است، بلکه آمریکا چاره دیگری نداشته است. در این باب چند نکته حائز اهمیت است.

1. بهار سال گذشته زلمای خلیل‌زاد سفیر وقت آمریکا در بغداد خواستار مذاکره با ایران شد. این ایده در واشنگتن طرفداران و مخالفانی یافت که مخالفان با مذاکره چیره شدند و مذاکره انجام نشد.

2. آذر ماه سال گذشته گزارش بیکر. همیلتون نیز مذاکره با ایران و سوریه را مورد تأکید قرار داد که باز هم با مخالفت جنگ‌طلبان حاکم در واشنگتن روبرو شد.

3. پس از یک سال آمریکا چندی پیش رسماً درخواست مذاکره با ایران را مطرح کرده است و این در حالی است که آمریکا حتی با انگلیس درباره عراق مذاکره نمی‌کند، بلکه به انگلیس دستور می‌دهد. یادمان نرود که معاون بلر نخست‌وزیر انگلیس، وی را سگ دست‌آموز آمریکا خوانده است.

4. آمریکا در 60 سال اخیر همیشه در خاورمیانه یکجانبه‌گرا بوده است و هیچگاه نقش‌آفرینی هیچ قدرت منطقه‌ای و جهانی و هیچ سازمان بین‌المللی را در خاورمیانه برنتافته است.

5. هنری کیسینجر سیاستمدار کهنه کار آمریکایی که هرگونه مذاکره با ایران را مترادف با مشروعیت دادن به جمهوری اسلامی ایران می‌دانست از سال 2006 تاکنون بارها بر لزوم مذاکره با ایران تأکید کرده است. این حقیقت دارد که مسئله برعکس شده است. آمریکا برای جلب مشروعیت به مذاکره با ایران نیاز دارد.

6. آمریکا در افغانستان و عراق یک بازنده کامل است. در افغانستان، طالبان و بن‌لادن و القاعده و مواد مخدر همچنان به قوت خود باقی است و در عراق، آمریکا به عنوان یک دولت اشغالگر به ناقض حقوق بشر، که جنایات جنگی مرتکب می‌شود، معرفی می‌شود. آمریکا به تنها اعتبار، مشروعیت و همه داعیه‌هایی که در 60 سال اخیر درباره حقوق بشر، دمکراسی و ... را باخته است حتی در شرایطی نیست که بتواند به قدرت نظامی خود نیز مباهات کند: قدرت نظامی آمریکا تا حد «قدرت تخریب» تنزل یافته است.

7. تمام دغدغه آمریکا را در این مرحله خروجی از عراق است که «هزیمت» تلقی نشود و هیچیک از دولت‌های عرب (تکی یا جمعی) قادر نیستند نه به عراق و نه به آمریکا کمک کنند.

8. ایران همانقدر که نسبت به کمک به مردم عراق اشتیاق دارد، هرگز مایل به کمک به حل مشکلات آمریکا در خاورمیانه نیست. از این رو ایران حاضر نشده است به دلیل مخالفت با سیاست‌های آمریکا، از همراهی با ملت عراق سر باز زند.