لبخند پوتین، آشفتگی بوش

گروه جهان

یک بار دیگر تحرکات دیپلماتیک دستگاه سیاست خارجی ایران به ثمر نشست و موفقیتی چشم‌گیر را برای تهران به ارمغان آورد. برگزاری نشست سران پنج کشور ساحلی خزر در تهران که از دو هفته قبل به بحث داغ محافل سیاسی جهان تبدیل شد و تیترهای خبری مختلفی را به خود اختصاص داد دستاوردی مهم برای جمهوری اسلامی بود.

اجلاس خزر در تهران و نتایج آن علاوه بر آنکه شکستی جدی برای دیپلماسی واشنگتن در قبال ایران بود نشانگر کاستی‌های دیپلماسی آمریکا در قبال روسیه و این حقیقت است که واشنگتن با مسکو به بن‌بست رسیده است.

با وجودی که این کنفرانس در درجه اول رویدادی برای حل مسایل دریاچه باستانی خزر بود، اما حضور استثنایی ولادیمیر پوتین رییس‌جمهور روسیه در کشوری که انگشت اتهامات نابجای بسیاری به سویش نشانه رفته است در این مقطع زمانی تحولی مهم بود و این رویداد را تحت شعاع خود قرار داد.

پوتین، رییس‌جمهور یکی از مهمترین کشورهای شورای امنیت سازمان ملل و دارای حق تعیین کننده وتو در حالی به تهران آمد که صداهای زیادی از او خواسته بودند از این کار صرف نظر کند.

گزارش‌هایی که در آستانه سفر او به تهران درباره احتمال ترور یا ربوده شدنش در ایران منتشر شد در این راستا بود. تا جایی که حتی موسسه آمریکایی استراتفور در گزارشی آمریکا را عامل احتمالی انتشار این شایعه خواند و پوتین آن را تلاشی برای تخریب روابطش با ایران دانست. اما با وجود همه این مخالفت‌ها پوتین شانه به شانه همتای ایرانی‌اش در نشست پنج کشور حاضر شد و در نمایشی قدرتمند از حمایت روسیه از دشمن بزرگ منطقه‌ای آمریکا دور هر گونه تهدید نظامی علیه ایران را خط کشید و بر حق ایران برای بهره‌مندی از انرژی هسته‌ای غیرنظامی تاکید کرد. او نشان داد که آماده است به روابط استراتژیک جدیدی با ایران وارد شود که به نفع منافع ژئواستراتژیک امنیتی و دیگر منافع مشترک این دو کشور باشد.

اظهارات پوتین در پایتخت کشوری که این روزها برنامه صلح‌آمیز هسته‌ای آن محور بسیاری از مذاکرات سیاسی بین‌المللی است برجسته کننده اختلافات روسیه با غرب درباره ایران بود. در حالی که غرب به سرکردگی آمریکا به دنبال تحریم‌های سازمان ملل و تحریم‌های یک جانبه برای مجازات ایران است پوتین ترجیح داد با این کار شدت عصبانیتش از واشنگتن را نشان دهد.

رییس‌جمهور روسیه ماه ژوییه در یک سخنرانی که در مونیخ ایراد شد آمریکا را به خاطر فعالیت‌های یک جانبه و اغلب غیرقانونی‌اش به باد انتقاد گرفت و با بیان اینکه «آمریکا از هر لحاظ از مرزهای ملی خود فراتر رفته است» بی‌اعتنایی روز افزون آمریکا به قوانین بین‌المللی را محکوم کرد. از سوی دیگر این رهبر روسی چندی پیش کاندولیزا رایس وزیر امور خارجه آمریکا و رابرت گیتس وزیر دفاع این کشور که برای دیدار با او به روسیه سفر کرده بودند و برنامه هسته‌ای ایران از محورهای مذاکراتشان بود را به مدت 45 دقیقه پشت در منتظر گذاشت و آنگاه با لحنی تند در این باره و دوباره طرح دفاع موشکی با آنها به گفت‌وگو نشست و با رک‌گویی و صراحتش رایس و گیتس را شوکه کرد.

وی حتی پیش از آن هم تاکید کرد که هیچگونه اطلاعاتی در دست نیست که ادعاهای غرب مبنی بر اینکه ایران به دنبال تسلیحات هسته‌ای است را اثبات کند. ضربه بعدی روسیه هم هنگامی وارد شد که این رهبر 55 ساله روسی با لبخندی به لب به کشوری قدم گذاشت که واشنگتن در تلاش است آن را منزوی نگاه دارد. پیام رییس‌جمهور روسیه کاملا آشکار است: اگر آمریکا همچنان روی دم روسیه پا بگذارد مسکو علاقه چندانی به کمک به واشنگتن در تحقق تاریخی به ایران آمد بوش دستپاچه واژگان جدید در ذهنش پرورش داد و مساله‌ی مهم‌تر وقوع یک جنگ بین‌المللی دیگر و ترساندن دنیا از شرایط به وجود آمده را مطرح کرد که با توجه به نبود زمینه وقوع جنگ جهانی این مساله در این شرایط معنا و مفهومی ندارد. سخنان شتابزده رییس‌جمهور آمریکا آنچنان نسنجیده بود که دانا پرینو سخنگوی کاخ سفید را وادار کرد تا در پشت میکروفون قرار گرفته و بگوید منظور بوش اعلان جنگ نبود بلکه فقط لفاظی بود. موفقیت اجلاس خزر و بی‌ثمر بودن دیپلماسی زورگویانه آمریکا مدیون دیپلماسی قدرت نرم ایران است. پوتین در نشست کشورهای حاشیه دریای خزر در تهران گفت: ما نباید حتی به فکر استفاده از زور علیه یک کشور دیگر در منطقه بیفتیم و این هشداری غیرمستقیم به آمریکا علیه حمله به ایران بود. علت ناراحتی مقامات آمریکایی و به ویژه بوش از این اتفاق روشن است کاخ سفید در چند سال گذشته با تمام توان برای به انزوا کشاندن ایران و طردش از جامعه بین‌الملل تلاش کرده است و در درخواست‌ها برای اعمال تحریم علیه ایران پیشرو بوده است. حال با توجه به این مساله حضور رییس‌جمهور کشوری که نظرش در مذاکرات بر سر مساله هسته‌ای ایران حایز اهمیت است و تاکنون نشان داده که منافعش را با همراهی با آمریکا زیر پا نمی‌گذارد ضربه‌ای تکان دهنده بود. به ویژه با توجه به این که مسکو در خصوص استقرار سپر دفاع موشکی آمریکا در اروپای شرقی هم به مانند مانعی در برابر آمریکا سربلند کرده است و بهانه آمریکا برای این کار یعنی آنچه تهدید برنامه موشکی ایران در بلندمدت خوانده می‌شود را بی‌معنا می‌داند. با این حال رییس‌جمهور روسیه که پس از سفر جوزف استالین رهبر اتحاد جماهیر شوروی سابق به همراه وینستون چرچیل نخست‌وزیر اسبق انگلیس و فرانکلین روزولت سی‌و‌دومین رییس‌جمهور آمریکا به تهران در سال 1943 اولین مقام عالی‌رتبه روسی بود که به ایران آمد مساله مهمی ماند تکمیل ساخت نیروگاه هسته‌ای بوشهر را به سرانجام نرساند و جدول زمانی که انتظار می‌رفت در این مقطع برای تکمیل ساخت بوشهر اعلام شود مشخص نشد.

پوتین فقط بر اراده کشورش برای به پایان رساندن کار نیمه‌کاره روس‌ها تاکید کرد. اما با این وجود تحمل سخنان پوتین پس از بازگشت به مسکو هم برای آمریکایی‌ها سخت بود. رییس‌جمهور روسیه اعلام کرد تعیین جدول زمانی خروج نیروهای آمریکایی از عراق ضروری است روسیه در مقابله با آمریکا تسلیحاتی را تقویت می‌کند و بهترین را حل مساله هسته‌ای ایران گفت‌وگو و نه تهدید و تحریم است.

با این همه این اولین باری نبود که مسئولین سیاست خارجی ایران با درایت و تدبیر در مسیر تلاش‌های ضد ایرانی مانع تراشی کردند. اواخر تابستان جاری هم مشابه این اتفاق را شاهد بودیم. به رغم اتهامات رنگارنگ کاخ سفید علیه ایران مبنی بر دخالت در امور عراق و آموزشی و مسلح کردن شبه نظامیان عراقی نوری‌المالکی نخست‌وزیر این همسایه غربی ایران به تهران سفر و با مقامات ایرانی مذاکره کرد. وی تاکید کرد ایران ثبات دولت عراق را خواستار است.

این سفر بوش را آنچنان نگران کرد که بلافاصله در جمع کهنه سربازان آمریکایی حاضر شد و در اظهاراتی غیرمسئولانه از هولوکاست هسته‌ای در صورت دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای حرف زد. رژیم صهیونیستی هم آنچنان از این امر شوکه شد که بلافاصله بعد از بازگشت پوتین ایهود المرت به مسکو رفت و از پوتین خواست او را در جریان مذاکراتش با ایرانی‌ها قرار دهد. از طرف دیگر قرار شد تزیپی لیونی وزیر امور خارجه این رژیم هم برای لابی علیه تهران راهی پکن شود تا همراهی چین را که به تازگی نشست 1+5 را در اعتراض به حضور دالای لاما رهبر تبت به آمریکا و دریافت نشان افتخار کنگره این کشور به تعویق انداخت به دست آورد.