نشست شورای حکام در بوته آزمون

 دکتر نادر ساعد- تحلیلگر حقوق بین‌الملل

گروه سیاسی: قرار است امروز شورای حکام در نشستی رسمی به بررسی اقدامات کشورمان، همکاری با آژانس و گزارش اخیر البرادعی بپردازد. بی‌تردید، البرادعی در ابتدای نشست به تحلیل اقدامات دبیرخانه و همچنین پشتوانه‌های علمی و عملی گزارش اخیر خود می‌پردازد و شورای حکام را به تأیید ادامه اقدامات بی‌طرفانه دبیرخانه آژانس در بررسی فعالیتهای صلح‌آمیز کشورمان یعنی مسائل باقیمانده در چارچوب طرح کاری (مدالیته) توصیه خواهد کرد.

در هر حال، هر چند ممکن است شورای حکام تنها به بررسی این موضوعات پرداخته و مجال تصویب رسمی قطعنامه را پیدا نکند، اما تأیید اقدامات دبیرخانه آژانس نه تنها صحت و اعتبار قانونی گزارش اخیر را تأیید خواهد کرد، بلکه بر روند برنامه‌ریزی دبیرخانه آژانس برای بررسی یک‌به‌یک و تدریجی تمامی مسائل باقیمانده مقرر در قطعنامه مارس 2005 شورای حکام و گزارش‌های قبلی مدیر کل آژانس نیز مهر تأیید می‌زند. در این صورت، گامی دیگر در راستای توقف روند رسیدگیهای شورای امنیت به فعالیتهای هسته‌ای صلح‌آمیز کشورمان و اعاده رسیدگیها به شورای حکام آژانس برداشته خواهد شد. در این صورت، گزارش اخیر آژانس متضمن بیان یک نکته بسیار راهبردی است و آن این که، دستکم بخشی مهم از آنچه مبنای گزارش 2005 البرادعی و تصمیم‌گیری مارس 2005 شورای حکام در راستای دعوت از شورای امنیت برای رسیدگی به فعالیتهای هسته‌ای کشورمان بوده، اکنون در چارچوب همکاریهای سازنده دو طرف، حل و فصل شده و با تأیید اظهارات و اقدامات کشورمان منجر شده است. از این رو، اکنون بیش از پیش مشخص شده که دلیلی برای رسیدگیهای امنیتی شورای امنیت وجود ندارد.

سولانا نیز چندی پیش با حمایت از گزارش البرادعی، آن را «گامی مثبت» ارزیابی کرد.

در این میان، بخشی از نشست وزرای امور خارجه اعضای اتحادیه اروپا در روز سه‌شنبه به بررسی گزارش البرادعی اختصاص داشت. اما تنها انگلیس، فرانسه و تا حدودی آلمان از این گزارش، ارزیابی منفی دارند. ضمن این که اظهارنظرهای اتحادیه اروپا هر چند ممکن است در روند رسیدگی نشست امروز شورای حکام مؤثر باشد، اما در اعتبار رسمی گزارش البرادعی، خللی ایجاد نخواهد کرد.

از سوی دیگر، با وجود پیش‌بینیها در مورد این که ممکن است گزارش منفی احتمالی سولانا، گزارش مثبت البرادعی را تحت تأثیر قرار دهد، به نظر می‌رسد شرایط حاضر به گونه‌ای است که احتمال تفاوتهای فاحش بین محتوای گزارش فنی و تخصصی البرادعی و گزارش کلی سیاسی سولانا بسیار کم است. همچنین به دلایل مختلف از جمله جو سیاسی موجود (دو دسته شدن اعضای گروه 1+5 و تنها ماندن آمریکا، انگلیس و فرانسه از یک سو و انعکاس گسترده دستاوردهای این گزارش به نفع تأیید مواضع ایران در افکار عمومی جهانی)، گزارش سولانا از وزنه بسیار اندکی در برابر گزارش البرادعی برخوردار است، زیرا گزارش البرادعی نه نتایج تحلیلها و اقدامات شخصی، بلکه دیدگاه یک رکن تخصصی از آژانس بین‌المللی انرژی اتمی است که در آن، تحلیلها و نتایج اقدامات متوالی و مستمر گروهی از کارشناسان زبده آژانس درج شده است. دیگر آن که گزارش البرادعی دارای بار تخصصی و فنی است، در حالی که گزارش سولانا در بردارنده مفادی سیاسی خواهد بود.

نکته دیگر هم این که تنها گزارش البرادعی است که دارای اعتبار رسمی و جهانی است و به عنوان سند رسمی این سازمان تخصصی بین‌المللی منتشر شده است. در حالی که گزارش سولانا برای اعضای گروه 1+5 اعتبار دارد.

از سوی دیگر، دبیر شورای عالی امنیت ملی کشورمان آمادگی خود را برای ادامه برنامه ملاقاتهای دوجانبه با سولانا اعلام داشته و قرار است به زودی این ملاقات صورت پذیرد. در این قالب، کشورمان دیپلماسی هسته‌ای فعال خود را به همان سبکی که در همکاری با دبیرخانه آژانس اعمال داشته، در مورد سولانا نیز به کار خواهد گرفت. ضمن اینکه به نظر می‌رسد سولانا نیز شرایط انتشار گزارش البرادعی را درک کرده است. در نهایت این که شورای حکام امروز در مرحله‌ای حیاتی قرار دارد. این رکن آژانس در چند سال گذشته با تصمیم‌گیریهای سیاسی متأثر از فشارهای غربی، قطعنامه‌هایی را علیه برنامه صلح‌آمیز هسته‌ای کشورمان تصویب کرد و این امر مورد مخالفت بیشتر کشورهای در حال توسعه از جمله اعضای عدم تعهد قرار گرفت.

اکنون که دبیرخانه آژانس ماهیت سیاسی تصمیمات سابق را افشا کرده و افکار عمومی نیز از این که در این چند سال به بازی گرفته شده، به عملکرد آن به تردید می‌نگرد، فرصت آن فرا رسیده که برای احیای هویت خود به عنوان تنها سازمان بین‌المللی تخصصی در امور هسته‌ای، ادامه همکاریهای ایران و آژانس برابر با مدالیته را تأیید کند و به همین عادی کردن روند رسیدگی به فعالیتهای هسته‌ای صلح‌آمیز کشورمان گام بردارد.