ترور بی‌نظیر؛ اهداف و دستاوردها

دکتر نوذر شفیعی استاد دانشگاه و کارشناس مسائل پاکستان

 * به نظر حضر‌تعالی، اهداف داخلی و بین‌المللی ترور خانم بی‌نظیر بوتو چه می‌تواند باشد؟

** به نظر بنده ترور بی‌نظیر بوتو، نخست‌وزیر پیشین پاکستان عمدا جنبه داخلی داشته و در واقع نیروهای بومی در این ترور نقش داشته‌اند. هر چند این نیروها ارتباطی با بیرون از مرزهای پاکستان دارند که به نظر می‌رسد این ارتباط بیرونی به عربستان سعودی، کشمیر و افغانستان معطوف باشد. این نیروها در عین حال بخشی از جنبه بین‌المللی افراطی‌های رادیکال را تشکیل می‌دهند که جزو جریانات و سازمان‌های تندرو و افراطی سرنوشت‌ساز جهان هستند. (القاعده) با این حال 3 سناریوی مهم در ترور خانم بوتو تاثیر شگرف دارد:

1- یک جنبه این ترور به شخص ژنرال پرویز مشرف و انتخابات آتی پاکستان بر می‌گردد. برای اینکه رهبر حزب مردم پاکستان (بوتو) از زمانی که وارد پاکستان شد، (17 اکتبر 2007) 25 مهرماه 1386، با تفاهم تقسیم قدرت پرویز مشرف را وادار به حرکت‌های دموکراتیک، از جمله خلع لباس نظامی، کناره‌گیری از فرماندهی ارتش پاکستان و در نهایت قرار گرفتن در سمت ریاست جمهوری با لباس غیرنظامی کرده بود.

2- سناریوی دوم به ماموریت خانم بوتو بر می‌گردد. اگر ما ماموریت خانم بی‌نظیر بوتو را از زمان ورودش به پاکستان مشارکت در تحولات سیاسی این کشور در راستای مهار رادیکالیزم، اولا در داخل پاکستان و ثانیا در منطقه بدانیم، سناریوی دوم ترور نخست‌وزیر پیشین پاکستان می‌تواند واکنشی به ماموریت خانم بوتو ارزیابی گردد.

3- سناریوی سوم این ترور بر می‌گردد به جنبه تضاد و اصطکاکی آن که تقریبا از قدیم بین سیاستمداران و نظامیان پاکستان وجود داشته است؛ تضاد ذوالفقار علی بوتو (پدر بی‌نظیر بوتو) و ژنرال ضیاء الحق که در نهایت منجر به قتل پدر خانم بوتو در سال 1979 شد. بدین ترتیب ترور خانم بوتو می‌تواند در ادامه ترورهای دیرینه و تضاد دیالکتیکی سیاسیون و نظامیون پاکستانی ارزیابی شود.

* آقای دکتر شفیعی، ترور خانم بوتو چه تاثیری در انتخابات پارلمانی 8 ژانویه 2008 خواهد داشت؟

** با توجه به اینکه دولت پاکستان 3 روز عزای عمومی اعلام کرده، با پایان یافتن این 3 روز، 11 روز تا انتخابات پارلمانی باقی می‌ماند؛ در مقابل دولت ایالتی سند 40 روز عزای عمومی اعلام کرده که به بعد از انتخابات کشیده می‌شود، با توجه به این دو آمار این شرایط را می‌توان این گونه تحلیل کرد که فضای مناسب و لازم برای حزب مردم پاکستان جهت شرکت در انتخابات فراهم نشود.

* به عقیده جنابعالی، ترور خانم بوتو چه دستاورد مثبت و منفی برای پرویز مشرف خواهد داشت؟

** بنده معتقدم مهم‌ترین دستاورد مثبت برای رئیس‌جمهور پاکستان حذف یک رقیب سیاسی قوی به نام بوتو است اما با این حال این دستاورد نمی‌تواند به طور مطلق مثبت باشد. دلیل این امر هم ادامه خشونت‌های سیاسی در پاکستان است که این خشونت‌ها می‌تواند به سمت مسلحانه شدن سوق پیدا کند که این فرآیند می‌تواند تهدیدی جدی برای جامعه پاکستان باشد (که هم اکنون شاهد آن هستیم). از سوی دیگر با حذف بی‌نظیر بوتو و نبود جایگزین کارآمد سیاسی و دموکراتیک در کنار جنبه نظامی پاکستان، در پی حوادث اینچنینی در این کشور محیط امنیتی پاکستان پررنگ‌تر می‌شود که این فرآیند منجر به قدرت‌نمایی نظامیان‌ می‌گردد اما این پروسه کوتاه مدت خواهد بود. برای اینکه از منظر گروه‌های سیاسی پاکستان مشرف مقصر ایجاد ترور‌های گوناگون در این کشور است، نهایتا در ادامه راه فشارهای سیاسی داخلی و بین‌المللی بر نظامیان و شخص رئیس‌جمهور بیشتر خواهد شد. در نتیجه تشدید این فرآیند هم بدون حضور خانم بوتو در عرصه سیاسی پاکستان، منجر به آن خواهد شد که این کشور در مسیر دموکراتیک حرکت کند.

در پایان باید گفت ترور خانم بوتو تداعی کننده این جمله معروف است که «هر که باد بکارد، توفان درو می‌کند» و این توفان آبستن تحولات جدیدی در پاکستان خواهد بود.