نگرانی ژاپن از چین و روسیه

مهر: ژاپن که محافظه‌کارانه و به خاطر فشارهای آمریکا سطح همکاری خود با ایران را ثابت نگه داشت، اکنون پس از گزارش اخیر اطلاعاتی آمریکا در مورد برنامه‌های هسته‌ای ایران در برابر توسعه روز‌افزون همکاری چین و روسیه در بخش انرژی ایران نگران است.

روزنامه ژاپن تایمز گزارش اخیر اطلاعاتی آمریکا را به منزله بازگشایی درها به سوی همکاری‌های نفتی ارزیابی کرد و در مقاله‌ای به قلم اریک جانستون نوشت: دولت ژاپن موضعی رسمی در قبال گزارش فوق اتخاذ نکرد اما اینکه ژاپن چگونه و تا چه حد از این موضوع استفاده خواهد کرد به یک بحث و تحلیل بین کسانی که روابط توکیو با خاورمیانه را پیگیری می‌کنند، تبدیل شده است. مایکل پن، مدیر اجرایی موسسه مطالعات روابط اسلام و ژاپن می‌گوید: این گزارش تحرکات دیپلماتیک جدیدی از سوی ایران جهت ایجاد روابط بهتر را موجب شده که هنوز با پاسخ متقابل و مناسب ژاپن روبه‌رو نشده است. از زمان انتشار گزارش، ایران به شکل فعالانه‌ای تلاش کرده است روابط سازنده با ژاپن را تحرک بخشد. وی افزود: رهبران ژاپن به سهم خود به دو دلیل بسیار محتاط برخورد می‌کنند: اول اینکه توکیو مایل نیست بیش از حد جلوتر از سیاست‌های آمریکا گام برداشته و متفاوت با هم‌پیمان خود در قبال این مساله برخورد کند و دوم اینکه این رهبران محافظه‌کارند و با نسبتی محدودتر خود را مدافع آن چیزی که آمریکا از آن سخن می‌گوید نشان می‌دهند.

در عین حال پن گفت: ژاپن با دقت نظاره‌گر اقدام سایر کشورها در سرمایه‌گذاری در ایران خواهد بود. چین سرمایه‌گذاری خود در حوزه نفتی یاد‌آوران ایران را نهایی و روسیه هم اقدام به عرضه سوخت هسته‌ای به نیروگاه بوشهر کرده است. این واقعیت که رقبای ژاپن در بخش انرژی هم ‌اکنون با شتاب به بازار ایران باز می‌گردند، سرانجام باعث افزایش فشار شرکت‌های ژاپنی برای انجام اقدام مشابه خواهد شد. این در حالی است که پنج سال قبل دو کشور کاملا نسبت به آینده روابط خود خوشبین بودند.

در سال 2000 سیدمحمد خاتمی، رئیس‌جمهور سابق ایران به توکیو سفر کرد که در آن اعلام شد شرکت‌های نفتی ژاپن امتیاز انحصاری توسعه این میدان را به دست خواهند آورد. در سال 2003 مذاکرات مذکور به دلیل انتشار گزارش آژانس مبنی بر اینکه ایران در اعلام فعالیت‌های خود قصور داشته و همچنین افزایش نگرانی‌های بین‌المللی با خطر شکست کامل مواجه شد. اما در فوریه سال 2004 ژاپن و ایران موافقتنامه‌ای را جهت توسعه این میدان امضا کردند. با وجود همه مشکلات بین ایران و ژاپن در 5 سال گذشته، هنوز یک احساس غالب نسبت به آینده وجود دارد. چنانکه محسن طلایی، سفیر ایران در ژاپن گزارش اطلاعاتی آمریکا را فرصتی برای یک شروع جدید می‌داند. روزنامه ژاپن تایمز در پایان تحلیل خود می‌نویسد: بر اساس اعلام دولت ایران، تجارت بین ژاپن و ایران در سال گذشته به 3/12 میلیارد دلار بالغ شده و این تحول ژاپن را به عنوان مهم‌ترین شریک تجاری ایران تبدیل کرده است. ایران به طور روزانه 485 هزار بشکه نفت را به ژاپن صادر کرده که 14 درصد نیاز وارداتی این کشور به نفت خام است. در مناسبات دو کشور عامل دیگری هم که مانع از توسعه روابط بوده و به مساله انرژی ارتباطی ندارند، وجود دارد. به طور خاص ربوده شدن یک دانشجوی 23 ساله ژاپنی به نام ناکامورا که توسط باندهای قاچاق در جنوب شرق ایران در ماه اکتبر به گروگان گرفته شد، از جمله آنها محسوب می‌شود. در یک نگاه راهبردی و کلان‌تر، مساله ظهور چین و امکان احراز جایگاه ژاپن به عنوان عمده‌ترین شریک تجاری ایران در سال جاری و یا سال آینده میلادی باعث نگرانی رهبران ژاپن شده است. چین به تازگی بر روابط ایران و ژاپن تاثیر گذاشته است. از این رو نخست‌وزیر فعلی و یا رهبر آینده ژاپن ممکن است ترجیح دهند پیرامون منافع مشترک در ایران به سیاست همکاری با چین روی آورد.