سلاح زنگزده تحریم
سیدعلی قدمگاهی
بهرهگیری از تحریم یا محاصره اقتصادی، فنی، علمی، سیاسی و اجتماعی در تقابل بین جوامع یا گروهها برای اعمال فشار به منظور تغییر رویه و یا دگرگونی اساسی در رفتارهای طرف مقابل سابقهای دیرینه دارد.
اگر به تاریخ اسلام نگاهی داشته باشیم این رویه را در رفتار مشرکین مکه نسبت به مسلمانان مشاهده میکنیم.
مشرکین میخواستند با محاصره اقتصادی و اجتماعی مسلمانان، آنان را وادار به تغییر رویه و یا تسلیم کامل نمایند. اما تحریمها در هم شکست و مشرکین در رسیدن به اهداف خویش ناکام ماندند. البته باید این مطلب را نیز در نظر داشت که در صورت وجود ضعف اساسی در سیستم اقتصادی و اعمال تحریمهای همه جانبهای که منجر به از هم گسیختگی سیستم اقتصاد میشود خطر بزرگی وجود دارد که نباید از آن غفلت کرد.
هر چند که در شرایط کنونی از لحاظ سیستم اقتصاد بینالملل و وضعیت روابط قدرتهای بزرگ و موثر و توانمندی اقتصاد ایران هر تحریم جزیی کم اثر خواهد بود و تحریم همه جانبه نیز قابل تصور نبوده و اساساً قابلیت اجرا پیدا نخواهد کرد.
میزان اثربخشی تحریم بستگی به ساختار اقتصادی، سیاسی و فرهنگی کشور هدف داشته و به ابعاد تحریم و چگونگی سامانه نظام بینالمللی وابسته است.
آمریکاییها از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی سیاست تحریم را به عنوان یک راهکار مورد نظر برای اختلال در سیستم اقتصادی کشور و جلوگیری از سرعت و پیشرفت اقتصادی ایران به منظور ایجاد فشار اقتصادی بر مردم با هدف بوجود آوردن شکاف بین دولت و ملت مد نظر داشتهاند.
با شکست آمریکا در تسلط بر خاورمیانه و بوجود آمدن بستر لازم برای گسترش نفوذ انقلاب اسلامی تلاش آن کشور و متحدان غربیاش برای بهرهگیری بیشتر از این سیاست افزوده شده است. آنها به بهانه فعالیتهای صلحآمیز هستهای ایران با تصویب دو قطعنامه در شورای امنیت سازمان ملل عزم خود بر گسترش تحریمها را نشان دادهاند. با وضعیت جدید در روابط بینالملل و بوجود آمدن اختلافهای عمیقتر بین روسیه و آمریکا و توجه هوشمندانه چین به جلوگیری از سلطه یک جانبه غرب تلاش آمریکا برای تصویب قطعنامه سوم و گسترش دامنه تحریمها را با ناکامی مواجه ساخته است.
آمریکاییها با ناامیدی نسبی از اقدام دستهجمعی اعضای شورای امنیت تلاش میکنند با حداکثر توان و با بهرهگیری از نفوذ خود و سرمایهداران صهیونیست مسئله تحریمها را به صورت یک جانبه و با همکاری معدود دولتهای هم سو با آن کشور ادامه دهند. سیاستی که از هماکنون ناکارآمدی آن بر اهل فن پوشیده نیست.
دولت آمریکا در آخرین اقدام خصمانه اقتصادی بر علیه انقلاب اسلامی اعلام کرد، وزارت دفاع جمهوری اسلامی، سپاه پاسداران، بانکهای دولتی ملی، ملت و صادرات را تحریم میکند و طبق این تحریمها هرگونه دارایی و اموال این نهادها و افراد در آمریکا توقیف و مسدود خواهد شد و هرگونه معامله شهروندان آمریکا نیز با آنها ممنوع میشود. آیا براستی تحریمهای آمریکا و متحدان غربیاش ثمربخش بوده و چالش جدی و اساسی برای نظام جمهوری اسلامی ایران بوجود میآورد؟
سوالی است که پاسخ آن را در توضیح مطالب ذیل دریافت خواهیم کرد.
1- اصولاً شکستن جوامع ایدئولوژیک از طریق فشار اقتصادی کار آسانی نیست- تغییر عقیده آدمی در شرایطی که آن عقاید از استحکام منطقی برخوردار باشد از راه اعمال فشار اقتصادی نمیتواند ره به جایی برد. تحریمها حوزه مقاومت را گستردهتر خواهد کرد.
2- تحریمهای مذکور بخشی جزیی از نظام گسترده اقتصاد ایران را هدف قرار میدهد. در حالی که امکان بهرهگیری از شیوهها و روشهای گوناگون برای خنثیسازی تصمیم مذکور وجود دارد.
3- نظام پیچیده اقتصاد بینالملل به گونهای است که عملاً امکان تحریم همه جانبه و موثر وجود ندارد. امکان جایگزینی و دستیابی به کالای مورد نیاز وجود دارد و اصولاً با شکسته شدن انحصار تکنولوژی در حدی که کشور ما به آن نیاز دارد این تحریمها را از اثربخشی خارج میکند.
4- پیشرفت علمی و فنی و اقتصادی ایران در شرایط تحریم در سالهای گذشته، نشان میدهد که تحریمها نمیتوانند از کارایی لازم برخوردار باشند.
5- مخالفت سایر قدرتهای سیاسی اقتصادی مثل روسیه و چین و سایر کشورهای امکان تحریم همه جانبه و موثر را از بین میبرد و با توجه به وضعیت فعلی روابط بینالملل امکان تحقق تحریمهای همه جانبه وجود ندارد و تحریمهای جزیی نیز اثربخش نخواهند بود.
6- ضرر اصلی در این تحریمها متوجه تحریمکنندگان است شرکتهای آمریکایی بارها اذعان کردهاند که در اثر سیاستهای غلط دولت آمریکا این شرکتها بازار مهم ایران را از دست داده و سایر رقبا از این فرصت به نحوی استفاده کردهاند.
7- نفس اقدام دشمنان برای گسترش تحریمها زنگ هشداری است برای اینکه سیاست خودکفایی در کالاهای استراتژیک با جدیت دنبال شود. شرط احتیاط این است که کشور را به حدی برسانیم که در کالاهای استراتژیک و هر آنچه در زندگی روزمره مردم و چرخش چرخ اقتصاد کشور اهمیت فوری دارد به سوی خودکفایی حرکت کنیم. موفقیت در خودکفایی تولید گندم نمونه خوبی است که باید به سایر کالاهای حساس و استراتژیک تسری پیدا کند.
خودکفایی در تامین سوخت در داخل کشور نمونهای از این اقدامات مورد نیاز است.
8- کشور ایران از لحاظ مواد اولیه، سرزمینهای قابل کشت و وجود ساختار اقتصادی صنعت و علمی مناسب در کنار خیل عظیم نیروی انسانی متخصص وضعیتی را در اختیار دارد که میتواند با استفاده بهینه از همه این منابع چرخه اقتصاد داخلی را شکل داده و در بسیاری از کالاها و خدمات به حد خودکفایی برسد. لذا تحریمها میتواند در بهرهگیری از این امکانات تسریع بعمل آورد.
9- ثابت شده است در شرایط تحریم انتقال تکنولویژیها حتی تکنولوژیهای سطح بالا ممکن و میسر است. باید مسئولین کشور برنامه جامع و شیوههای لازم برای این انتقال را تدوین کنند تا متناسب با شرایط بتوانند بهره لازم را ببرند.
10- تحریم همیشه موجب شکوفایی استعدادهاست. در شرایطی که نیازمندی بوجود آید تلاشها برای رفع نیاز، جهتگیری خاص خود را پیدا خواهد کرد و از کیفیت و کمیت لازم برخوردار خواهد شد. در جنگ تحمیلی در شرایط تحریم تسلیحاتی توانستیم به بالاترین فناوریهای تسلیحاتی متعارف دست پیدا کنیم.
11- تحریم موجب صرفهجویی و جلوگیری از حیف و میل و اسراف خواهد شد. گسترش فرهنگ قناعت و صرفهجویی و استفاده بهینه از امکانات موجود، هم موجب تحکیم فرهنگ صحیح مصرف خواهد شد و هم میتواند در مقابله با اثرات تحریم موثر باشد.
12- اگر به فرض محال روزی تحریم همه جانبه و بسیار وسیع توسط اکثر کشورهای قدرتمند بخواهد به اجرا درآید و در اثر آن بخواهند اقتصاد کشور را به مرز فلج شدن بکشانند این وضعیت از حالت موضوع اقتصادی خارج به موضوع امنیتی تبدیل خواهد شد و در آن شرایط مقابله ایران مقابله امنیتی و نظامی خواهد بود و اقدام متقابل به دنبال خواهد داشت- عبور از خطوط قرمز تحریم و تبدیل آن به محاصره همه جانبه اقتصادی، سطح مناقشه را از اقتصادی به امنیتی- نظامی ارتقاء خواهد داد و در آن شرایط، با توجه به منطقه حساس نفتی خلیجفارس ایجاد یک بحران بینالمللی را به دنبال خواهد داشت و این کار بازی کردن با امنیت جهانی است اقدامی که تحریمکنندگان را با پشیمانی جدی مواجه خواهد ساخت.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
