اتحادیه اروپا بر سر دوراهی ایران و آمریکا
گروه جهان
در بیانیه نهایی سران اتحادیه اروپا که به تازگی در بروکسل منتشر شد، نمایندگان 27 کشور عضو این اتحادیه بر مذاکره برای حل مساله هستهای ایران تاکید و در عین حال بر لزوم همکاری ایران با آژانس بینالمللی انرژی اتمی تاکید کردند.
پنج بند این بیانیه 86 مادهای به موضوع هستهای ایران اختصاص داشت. با وجودی که محمد البرادعی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی در آخرین گزارشی که به شورای حکام و به موازات آن شورای امنیت سازمان ملل در نیویورک ارایه داد به صراحت تاکید کرد که مواد و فعالیتهای هستهای اعلام شده ایران فاقد هر گونه انحراف به سوی تسلیحاتی شدن است و در عین حال تاکنون بارها تاکید کرده که هیچ مدرکی که اثبات کننده ادعای آمریکا و دیگران مبنی بر احتمال تسلیحاتی شدن برنامه هستهای باشد در دست نیست، اتحادیه اروپا این واقعیات را نادیده گرفت و تاکید کرد که دستیابی ایران به توان هستهای نظامی غیر قابل قبول است.
گذشته از تاکید مکرر مقامات کشورمان مبنی بر اینکه هدف ایران از دنبال کردن برنامه هستهای فقط برآوردن نیازهای روبه رشد انرژی این کشور است، شورای اروپا در حالی از ایران میخواهد در مسیر اعتمادسازی قدم بردارد که جمهوری اسلامی سه سال پیش بر اساس بیانیه تهران انجام اقدامات اعتمادساز داوطلبانه و فراتر از الزاماتش را آغاز کرد. با این وجود اتحادیه اروپایی تحت فشارهای آمریکا به جای برخورد مثبت با تلاشهای ایران در راستای شفافسازی به تعهداتش عمل نکرد.
ایران از سال 2004 تا 2006 در توافق با اروپاییها با تعلیق غنیسازی اورانیوم و حتی روندهایی که همه معتقد بودند از نظر قانونی اجازه انجام آن را دارد، موافقت کرد و پذیرفت همه فعالیتهای غنیسازی اورانیوم را متوقف کند تا شرایط برای اعتمادسازی نسبت به ماهیت صلحآمیز برنامه هستهای ایران فراهم شود.
اما اروپا تاکنون در اعتمادسازی هیچ گونه قدمی بر نداشته است که حسننیتش را نشان دهد و درخواست این اتحادیه مبنی بر اعتمادسازی دوباره از طرف ایران که به حسننیتش تا این لحظه پاسخی ندادهاند، درخواستی بیمعنا است.
نوام چامسکی، منتقد و نظریهپرداز برجسته آمریکایی در این باره معتقد است: اتحادیه اروپا به وظایف خود عمل نکرده است. به همین دلیل ایران نیز از تعهداتش کنار کشید و غنیسازی اورانیوم را از سر گرفت. اما این بخش مساله را نادیده گرفته و فقط تاکید میشود که ایران این توافقنامه را زیر پا گذاشت.
در یکی دیگر از بندهای این بیانیه اتحادیه اروپا ابراز تاسف میکند که نه خاویر سولانا، نماینده بلند پایه اتحادیه اروپا در پی مذاکراتش با مذاکرهکننده هستهای ایران و نه محمد البرادعی مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی نتوانستهاند نتیجه مثبتی از این گفتگوها را اعلام کنند.
این در حالی است که در گزارش اخیر البرادعی بر شفاف بودن فعالیتهای ایران و نیز همکاری ایران با آژانس تاکید شده است اما اتحادیه اروپا در این بیانیه به پیروی از آمریکا اظهارات علنی البرادعی را نادیده گرفته و چشم خود را بر روی آنها بسته است.
این نادیده گرفتن همکاریهای ایران با آژانس از جانب این اتحادیه تا آنجا پیش میرود که در این بیانیه از ایران میخواهد به سوالات آژانس بینالمللی انرژی اتمی پاسخهای کامل شفاف و معتبری بدهد تا اینکه همه سوالات مربوط به فعالیتهای هستهای ایران حل و فصل شود و به همکاری ایران تحت طرح اقدام با آژانس و حل مسایل مربوط به آلودگیهای پلوتونیوم، سند نیمکره فلز اورانیوم، و پاسخهای شفاف ایران به مساله سانتریفوژهای پی ـ1 و پی ـ2 و رضایت آژانس از این روند هیچ اهمیتی داده نشده است.
همچنین اتحادیه اروپا در بیانیههایی که در دو نشست پاییزی و زمستانی شورای حکام به تقلید از آمریکا ایراد کرد، کوشید تا توافقات ایران با آژانس و همکاریهای مثبت ایران را زیر سوال ببرد. اقدامی که البرادعی را که تنها مرجع ذیصلاح رسیدگی به پرونده ایران است سخت برآشفت.
با این حال با توجه به این همکاری ایران از اتحادیه اروپا انتظار میرود که مسیر مذاکرات را تقویت کنند و فضای جدید را به گونهای پیش برند که ایران علاوه بر در اختیار داشتن تکنولوژی هستهای، از آن در مصارف صلحآمیز استفاده کند.
شورای اروپا در یکی از بندهای دیگر این بیانیه بار دیگر بر حمایت کامل و صریح خود از تلاشها برای پیدا کردن راهحل بلند مدت مبتنی بر مذاکره برای مساله هستهای ایران تصریح و تاکید میکند که پیشنهادهای مطرح شده از سوی نماینده بلند پایه اتحادیه اروپا خاویر سولانا در ششم ژوئن سال 2006 همه موارد مورد نیاز ایران را به منظور توسعه صنعت تولید انرژی هستهای غیر نظامی در عین توجه به نگرانیهای بینالمللی فراهم میکند.
با این وجود باید گفت اعلام آمادگی اتحادیه اروپا برای فراهم کردن فنآوری صلحآمیز هستهای برای ایران، بارها تکرار شده اما تاکنون هیچ اقدامی که نشانگر تمایلشان به کمک به ایران در این زمینه باشد صورت نگرفته است. در عین حال ایران همواره بر موضعش مبنی بر نپذیرفتن درخواستها برای تعلیق تاکید کرده است. با توجه به سابقه ذهنی ایران از اروپا در این باره و با توجه به اینکه اروپاییها بیشتر حرف میزنند و کمتر عمل میکنند و از سوی دیگر چشم به دهان آمریکا دوختهاند بعید به نظر میرسد کشورهای اروپایی گام مثبتی در این زمینه بردارند. از سوی دیگر این ممکن نیست که آنها برای توسعه برنامه صلحآمیز هستهای در ایران اعلام آمادگی کنند و از سوی دیگر به دنبال صدور قطعنامه و اعمال فشار علیه ایران باشند و در عین حال بتوانند روابط تجاریشان را نیز با ایران حفظ کنند. به نظر میرسد اتحادیه اروپا هنوز تکلیف خود را مشخص نکرده است.
آنها همچنین بار دیگر بر حمایت خود از تلاشهای شورای امنیت سازمان ملل برای اتخاذ اقدامات بیشتر علیه تهران تاکید کردند و گفتند که با توجه به تصمیمگیریهای شورای امنیت سازمان ملل خود نیز تصمیماتی را در نشست بعدی وزرای خارجه اتحادیه اروپا که قرار است در 28 ژانویه برگزار شود، اتخاذ خواهند کرد. گوردون براون، نخستوزیر انگلیس نیز اعلام کرده است که اروپا برای اعمال یک قطعنامه دیگر در سازمان ملل تلاش کرده و تحریمهای بیشتری در این زمینه را در نظر خواهدگرفت.
تمایل برای اعمال تحریمهای بیشتر از جانب اروپاییها در حالی مطرح میشود که این کشورهای به ظرفیت اقتصادی ایران نیاز دارند و نمیتوانند از آن چشمپوشی کنند و این باعث میشود تا در این بیانیه بار دیگر بر لزوم رسیدن به راهحل از طریق مذاکره با ایران تاکید شود.
با وجود اعلام چنین بیانیهای، روشن است که اتحادیه اروپا خود نیز درباره حمایت از اعمال تحریم علیه ایران هماهنگ و یکصدا نیست و هر چند اروپاییها میکوشند تا با اعمال فشارهایی از این دست ایران را به رها کردن حقوق هستهای مشروعش وادار کنند، اما از ایجاد مانع در روابطشان با ایران نگرانند.
بسیاری از کشورهای این اتحادیه با ایران مراودات تجاری چشمگیری دارند که چشمپوشی از آن برایشان ساده نیست و کشورهایی نظیر آلمان و ایتالیا که بیشترین سهم تجارت اروپا با ایران را به عهده دارند و از بزرگترین شرکای تجاری ایران بودهاند به اعمال تحریمها تمایل زیادی ندارند. اروپاییها نیز خود به خوبی آگاهند که در صورت تحریم بازار ایران شرکتهایی از دیگر کشورها نظیر چین و روسیه جایگزین آنها خواهند شد و جای خالیشان را به سرعت پر میکند. تبدیل چین به اولین شریک تجاری ایران در سال گذشته میلادی در پی کاهش تبادلات تجاری اروپا با ایران گواه این امر است که اروپا از این منظر متحمل خسارت میشود.
از طرف دیگر منوچهر متکی، وزیر امور خارجه ایران در سفر اخیرش به روسیه اعلام کرد که تبادلات تجاری با روسیه در آینده نزدیک به بیش از صد برابر افزایش مییابد. در عین حال ایران میتواند در صورت اعمال هر گونه تحریم از سوی اتحادیه اروپا در تبادلات تجاری با این اتحادیه تجدید نظر کند. این مساله را هم نمیتوان نادیده گرفت که هر گونه اعمال تحریم در شورای امنیت علیه ایران مستلزم همراهی روسیه و چین به عنوان اعضای دایمی و دارنده حق وتو در شورای امنیت است که برقراری روابط هر چه بیشتر تجاری با این دو کشور همان گونه که تهران دنبال کرده عاملی مهم در اکراهشان در خصوص اعمال تحریم علیه جمهوری اسلامی است.
اروپا باید بکوشد در تحولات بینالمللی متناسب با وزن سیاسی خود به ایفای نقش بپردازد و از دنبالهروی آمریکا دست بردارد تا جایگاه مستقلی را در تحولات بینالمللی پیدا کند.
منوچهر متکی نیز اخیرا در دیدار با هیات پارلمانی اروپا که به تهران سفر کرده بود، با اعلام این که «ما به دنبال متوازن و متعادل نمودن مناسبات اقتصادی خود با کشورهای مختلف هستیم»، گفت: کشورهای اروپایی نباید فرصتهای اقتصادی در ایران را فدای مطامع برخی کشورها نمایند. این کشورها میتوانند در مناسبات اقتصادی ایران سهم قابل توجهی را داشته باشند.
موضعگیری اخیر اتحادیه اروپا در حالی صورت گرفت که شورای امنیت سازمان ملل به دلیل اختلاف نظرهای جدی آمریکا و متحدانش با چین و روسیه دست کم تا اوایل سال آینده میلادی قادر به اعمال تحریمهای جدید علیه ایران نخواهد بود. تاکنون دو قطعنامه تحریم را علیه کشورمان در نیویورک به تصویب رسیده است و تاخیر در تصویب قطعنامه سوم تحریمها علیه ایران به دنبال یک گفتوگوی تلفنی 90 دقیقهای بین مدیران سیاسی آمریکا، روسیه، چین، انگلیس، فرانسه و آلمان اعلام شد که خود نشان دهنده اختلاف عمیق بین این بازیکنان اصلی بود.
در عین حال باید توجه شود که در شرایط کنونی نباید به رفتن اروپاییها به سوی آمریکا کمک کرد و باید تلاش صورت گیرد تا از چنین حرکتی جلوگیری شود تا آمریکا نتواند از این شرایط علیه کشورمان استفاده کند.
نمیتوان این مساله را نیز نادیده گرفت که به غیر از گزارشهای مثبت آژانس بینالمللی انرژی اتمی و تاکید گزارش جامعه اطلاعاتی آمریکا مبنی بر اینکه ایران به دنبال سلاح هستهای نیست، با ارسال سوخت هستهای نیروگاه بوشهر به ایران از طرف روسیه مساله هستهای ایران به فاز جدیدی وارد شده است.
توافق روسیه با ایران برای ارسال سوخت هستهای به جنوب کشورمان در این مقطع حساس زمانی که آمریکا و متحدین کلیدیاش از هیچ تلاشی برای اعمال فشارهای گوناگون علیه ایران حتی به صورت یکجانبه دریغ نمیکنند و با وجود همه مخالفتهایی که با ارسال سوخت به ویژه از جانب آمریکا در دهه 90 و سالهای اخیر صورت میگرفت، نشانگر حمایت این همسایه شمالی جمهوری اسلامی از برنامه هستهای تهران است.
حمایت روسیه که یک عضو مهم شورای امنیت است و بارها به صورت علنی با اعمال تحریمهای بیشتر علیه ایران مخالفت کرده و از سوی دیگر در خصوص استقرار سامانه دفاع موشکی در اروپا دچار اختلاف شدیدی با آمریکا شده است، اقدامی قابل توجه است اروپا باید حساسیت این مساله و تحولات جاری را به خوبی درک کرده باشد.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
