یک سال از پیشنهاد ایران گذشت
اوپک گازی از ایده تا تاسیس
تشکیل سازمان اوپک گازی در حالی در روزهای گذشته بار دیگر به کانون توجه رسانههای جهان تبدیل شده که از زمان جدی شدن روند بررسی ایجاد چنین سازمانی یک سال میگذرد. دقیقا یک سال پیش و در روز هشتم بهمن سال 1385 بود که در جریان سفر رییس شورای امنیت روسیه به تهران پیشنهاد رسمی ایران برای همکاری در مورد ایجاد سازمانی برای همکاریهای گازی مانند اوپک به وی ابلاغ شد و موجی از واکنشهای رسانهیی در سراسر جهان به راه انداخت. در آن زمان موافقان و مخالفان ایجاد چنین سازمانی هر یک بر اساس مواضع و منافع خود به اظهار نظر میپرداختند اما آن چه مهم بود این نکته بود که پیشنهاد ایران تشکیل چنین سازمانی را از مرحله حدس و گمانهزنی به عمل تبدیل کرده و نشان میداد کشوری که دارای دومین ذخایر بزرگ گازی جهان است به طور جدی این طرح را پیگیری میکند.
استقبال از ایده تشکیل اوپک گازی
بر خلاف پیشبینی بسیاری از محافل غربی ایده ایجاد اوپک گازی از سوی روسیه دارنده بزرگترین ذخایر گازی جهان هم با استقبال مواجه شد تا جایی که رییسجمهور این کشور این ایده را "جذاب" ارزیابی کرد تا مفهوم چنین سازمانی را یک گام دیگر به واقعیت نزدیکتر کند. به فاصله دو ماه پس از پیشنهاد ایران بود که نشست مجمع کشورهای صادر کننده گاز در روز 20 فروردین در دوحه قطر در سطح وزیران و معاونان وزیر روسیه ایران الجزایر قطر بولیوی مصر اندونزی لیبی مالزی نیجریه ترینیدا و توباگو با نظارت نروژ برگزار شد که طبیعتا از آن جا که زمان زیادی از موج واکنشها به این موضوع نگذشته بود از این نشست به عنوان کانون بحث و بررسی در خصوص تشکیل سازمان اوپک گازی یاد میشد. برخی حتی انتظار داشتند که این مجمع بتواند نقش چنین سازمانی را ایفا کند ولی با وجودی که از زمان تشکیل این نشست در سال 2001 مسأله تشکیل یک اتحاد گازی در مباحث این گروه بوده است ولی استحکام و انسجام کم این گروه و نبود یک دفتر دبیرخانه ثابت با بودجه مشخص باعث تاخیر در به نتیجه رسیدن این هدف بوده است. در حالی که فضای رسانهیی برگزاری این نشست را با تصمیمگیری برای ایجاد سازمانی مانند اوپک برای کشورهای صادرکننده گاز همراه کرده بود اعضای مجمع در این نشست نشان دادند که چنین سازمانی در کوتاهمدت در دستور کار اعضا نیست ولی این کشورها بررسی کارشناسی این موضوع را به دست کار گروههای ویژه تخصصی سپردند تا برای نشست بعدی مجمع که تابستان 2008 در مسکو برگزار میشود اطلاعات لازم برای تصمیمگیری در خصوص تشکیل این سازمان در دسترس باشد. چهار کشور روسیه ایران الجزایر و قطر که بیش از 30 درصد از کل گاز جهان را استخراج میکنند و مجموع ذخایر ثابت شده آنها بیش از 60 درصد کل ذخایر جهان ارزیابی میشود با سهم کشورهای عضو اوپک نیز که 68 درصد ذخایر نفتی دنیا را در اختیار دارند قابل مقایسه خواهند بود اما محدوده شرکتکنندگان چنین سازمانی میتواند افزایش یابد و کارشناسان از کشورهایی مانند قطر لیبی روسیه کشورهای آسیایمیانه الجزایر و ایران به عنوان اعضای اصلی و کشورهای لیبی موریتانی مالی و برخی از کشورهای مرکزی قاره آفریقا به عنوان دیگر اعضایی که پتانسیل پیوستن به چنین سازمانی را دارند نام بردهاند.
دلایل موافقان و مخالفان
نشست سیاسی ـ اقتصادی داووس در سوئیس که با حضور مقامات اقتصادی بسیاری از کشورها برگزار شد بار دیگر موضوع اوپک گازی را پس از چند ماه به تنور داغ رسانهها نزدیک کرده است که با نزدیک شدن به زمان نشست تاثیرگذار مسکو موج مخالفتها و موافقتها از سر گرفته شده است. موافقان چنین سازمانی معتقدند در شرایطی که سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) پس از گذشت نزدیک به نیم قرن از عمر خود به جایگاهی پراهمیت و تاثیرگذار در سیاستهای نفتی دست یافته است با جایگزینی منابع گازی به جای نفت در عرصه جهانی انرژی نیاز برای ایجاد سازمانی همچون اوپک برای صادرکنندگان گاز بیشتر خود را نشان میدهد. هر چند همین موافقان نیز اذعان دارند که برآورده کردن این نیاز به گذشت زمان و برنامهریزی دقیق برای تبیین سیاستهای روشن چنین سازمانی احتیاج دارد. ولی در شرایطی که اوپک پس از گذشت حدود 50 سال و پشت سرگذاشتن زیر و بمها و فراز و نشیبهای زیاد که حتی به تغییر چندین عضو خود هم منجر شده است اکنون به هماهنگی نسبی در زمینه سیاستگذاری و تعامل اعضا با یکدیگر رسیده این نکته که صادرکنندگان گاز برای ایجاد یک اتحادیه باید از برخی منافع شخصی خود گذشته و علاوه بر آن برای رسیدن به چارچوب "همکاریهای مشترک تلاش کنند اهمیت بیشتری مییابد. اگر بخواهیم رویکرد کشورهایی که از آنها به عنوان اعضای احتمالی اوپک گازی نام برده شده را با دقت بیشتری واکاری کنیم باید گفت که روسیه به عنوان دارنده بزرگترین ذخایر گازی جهان از جایگاه استراتژیک بالایی برای گام برداشتن برای تشکیل چنین سازمانی برخوردار است و از آن جا که بخش اعظم واردات گاز اتحادیه اروپا هم از روسیه تامین میشود نگرانیهای زیادی از سوی این کشورها و حتی آژانس بینالمللی انرژی که نمایندگی مصرفکنندگان را دارد در خصوص تلاش روسیه برای ایجاد "کارتل گازی" ابراز شده است. اما مقامات روسیه و در راس آنها ولادیمیر پوتینـ رییسجمهور این کشور که امسال به دوران زمامداری چندین ساله خود بر دولت روسیه پایان میدهد بارها برای مواجه نشدن با سیل انتقادات مصرفکنندگان در غرب تاکید کردهاند که هدف تولیدکنندگان گاز به هیچ وجه ایجاد یک کارتل و کنترل قیمتها و بازار گاز نیست بلکه تنها تلاش میشود تا همگرایی میان اعضا بیشتر شود تا بتوان بازار جهانی گاز را از گسستگی جدا کرد و صادرکنندگان گاز که هر یک به صورت جداگانه و با سیاستهای تکگرایانه اقدام میکنند نیازمند دستیابی به مذاکرات و گفتوگو هستند و در حال حاضر این مصرفکنندگان هستند که در هماهنگی با هم و مانند یک سازمان عمل میکنند. ایران هم که بارها تاکید کرده است این مجمع به دنبال امنیت عرضه و ثبات بازار گاز به نفع کشورهای مصرفکننده و تولیدکننده است و علیه هیچ گروهی بویژه کشورهای مصرف کننده نیست.
نگرانی غربیها از تشکیل قدرت گازی
اما این یک روی سکه است چرا که با وجود همه این تکذیبها و تاکیدها مطرح شده احتمال ایجاد یک اتحاد انرژی غیر غربی کافی است تا نگرانیهایی در رابطه با تشکیل سازمانی مانند اوپک در کانون توجهات قرار گیرد چرا که مجموع ذخایر گازی روسیه کشورهای آسیای مرکزی و ایران بیش از 60 درصد از حجم کل ذخایر گازی جهان را شامل میشود و غربیها که گویا به مصرف سهل و ارزان قیمت ذخایر انرژی دیگر کشورها عادت کردهاند از این که این کشورها ذخایر گازی را تحت کنترل سیاستهای خود در آورند ابراز نگرانی میکنند. با نگاهی به سیاهه کشورهایی که میتوانند در اوپک گازی عضویت داشته باشند باید اذعان کرد که این کشورها از چنان نقش ژئوپلتیکی برخوردارند که اگر بخواهند از توانایی لازم برای افزایش قیمت گاز صادراتی به اروپا در صورت اتخاذ سیاستهای درست برخوردارند هر چند که اعضای احتمالی آن تاکید بیشتری بر هماهنگی سیاستها داشته باشند. منتقدان این بحث را هم مطرح میکنند که تشکیل چنین سازمانی نمیتواند به این آسانی باشد چرا که بازار گاز به صورت اصولی با بازار نفت تفاوت دارد و ذات منطقهیی بودن این بازار به اعضای احتمالی چنین سازمانی اجازه نخواهد داد که بتوانند به همگرایی دست پیدا کنند چرا که همانطور که گفته شد حتی سیستم قیمتگذاری گاز نیز مانند نفت به صورت جهانی نیست و چنین مسالهای اتخاذ سیاستهای هماهنگ را با مشکل مواجه میکند. به هر حال باید پذیرفت در زمانی که گاز به تدریج خود را به عنوان منبع اولیه تامین انرژی به جای نفت مطرح میکند نیاز به داشتن سیاستهای همسو از سوی تولیدگنندگان بیش از قبل به چشم میخورد و این کشورها در صورتی که بخواهند در بخش گاز جایگاه بهتری در بازار جهانی داشته باشند نیازمند اقدامهای همسو و هدفمند هستند. در این شرایط است که جای سازمان یا اتحادیهای که مسوولیت هماهنگی سیاستهای بزرگترین تولیدکنندگان گاز جهان را بر عهده داشته باشد کاملا خالی به نظر میرسد و باید پذیرفت این اقدام گرچه در ابتدا با مخالفت کشورهای بزرگ مصرفکننده رو به رو میشود ولی به تدریج با تصمیمات کارآمد جایگاه سازمان تحکیم شده و این مصرفکنندگان هستند که باید سیاستهای خود را بر اساس این تصمیم تغییر دهند. در شرایطی که روند اتفاقات و اظهار نظرها این گونه نشان میدهد که تشکیل چنین سازمانی اجتنابناپذیر است باید تا تابستان صبر کرد و منتظر نتیجه نهایی نشست مسکو شد که میتواند تعاملات جهانی بازار گاز را با تغییرات عمدهای همراه کند.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
