گسترش حوزه نفوذ روسیه در اروپا

در جریان بحران گازی روسیه و اکراین در آغاز سال 2007 که برخی آن را هدیه سال نو روسیه به اروپا نامیدند، هیچ کس تصور نمی‌کرد که تنها یک سال بعد، بخش اعظم قاره سبز زیر سلطه گاز پروم (شرکت دولتی روسیه و بزرگترین تولید‌کننده گاز جهان) قرار بگیرد و وابستگی کشورهای اروپایی به روسیه در بخش انرژی به شدت افزایش پیدا کند. بحران گازی مسکو – کی‌یف در ظاهر فقط به قیمت گاز مربوط می‌شد، اما بعضی از کارشناسان در آن زمان اعلام کردند که اقدام روسیه در توقف صادرات گاز به اکراین و اروپا، اهداف دیگری را دنبال می‌کند. اما کسی به درستی تصوری از آینده نداشت..

قرارداد گازی روسیه و صربستان

به گزارش خبرگزاری ریانووستی؛ روز جمعه (25 ژانویه – پنجم بهمن) روسیه و صربستان قرارداد بسیار مهمی در بخش انرژی امضا کردند که از دید کارشناسان، زمینه‌های سلطه هر چه بیش‌تر روسیه بر بخش انرژی اروپا را آماده کرد. این قرارداد که اعتبار آن 30 ساله تعیین شده، شامل احداث بخشی از خط لوله گاز جنوب اروپا (معروف به Stream (South در خاک صربستان و نیز واگذاری 51 درصد از سهام شرکت نفت صربستان (NIS) به شرکت گاز پروم است. ارزش این قرارداد حدود 2/2 میلیارد دلار اعلام شده است.

خط لوله گاز جنوب اروپا (ساوت استریم) به طول تقریبی 825 کیلومتر از روسیه آغاز می‌شود و از بستر دریای سیاه تا خاک بلغارستان امتداد می‌یابد و در آن جا انشعاب پیدا می‌کند. هزینه احداث این خط لوله حدود 15 میلیارد دلار اعلام شده است. یک شاخه از این خط لوله وارد خاک صربستان خواهد شد. ساوت استریم که ظرفیت انتقال گاز آن حدود 10 میلیارد متر مکعب در سال اعلام شده، رقیب اصلی خط لوله «نابوکو» است که مورد حمایت اروپا و آمریکا قرار دارد. هدف از احداث خط لوله نابوکو کاهش وابستگی اروپا به انرژی روسیه است. قرار است این خط لوله، گاز دریای خزر و منطقه خاورمیانه را از مسیر ترکیه به اروپا منتقل کند. 

هرچند به گفته برخی کارشناسان، خط لوله نابوکو بدون حضور ایران (مالک دومین ذخایر بزرگ گاز جهان) هیچ توجیه اقتصادی ندارد.

اهداف سیاسی قرارداد با صربستان

سخنان پوتین در مخالفت با استقلال «کوزوو» که هنگام امضای قرارداد با صربستان اعلام شد، موجب دلگرمی دولت صربستان گردید. این در حالی است که آمریکا و اتحادیه اروپا از استقلال کوزوو حمایت کرده‌اند. حمله سربازان ناتو به یوگسلاوی (سابق) که برای متوقف ساختمان جنایات ارتش صربستان در کوزوو و بوسنی – هرز‌گوین صورت گرفت، روسیه را در برابر غرب قرار داد. پیوندهای تاریخی و زبانی روسیه و صربستان موجب مخالفت شدید مسکو با استقلال کوزوو (حتی با رای شورای امنیت سازمان ملل) شده است. کارشناسان، صربستان را پایگاه مهم روسیه در اروپا می‌دانند.

گاز پروم در همه جا

شرکت دولتی گاز پروم، علاوه بر اورپا به سایر مناطق جهان همچون آفریقا، آمریکای لاتین و خاور دور نیز نظر دارد. کارشناسان می‌پرسند: «گاز پروم در روسیه به دنبال چیست؟ ذخایر گازی یا سلطه بر تاسیسات تولید ال.ان.جی نیجریه؟ به گزارش شانا، خبرگزاری رویترز در تحلیلی درباره مذاکرات اخیر شرکت گاز پروم روسیه با دولت نیجریه نوشت: «گاز پروم برای تبدیل شدن به یک نقش آفرین اصلی در نیجریه، کار دشواری در پیش خواهد داشت و نامحتمل است که این شرکت بزرگ روسی بتواند با تسلط شرکت‌های نفتی بزرگ غربی به رقابت بپردازد یا گاز نیجریه را از بازارهای اروپایی به بازار دیگری منتقل کند.» اما تحلیلگران هشدار می‌دهند چنانچه گاز پروم مسیر هزینه کردن پول‌های خود را سرمایه‌گذاری خارجی تغییر دهد، این مسأله می‌تواند عرضه گاز به اروپا را به خطر اندازد. گاز پروم که کنترل آن در اختیار دولت روسیه است، اعلام کرد خواستار حضور در نیجریه است. یک مقام دولتی نیجریه نیز اعلام کرد که گاز پروم پیشنهاد اولیه‌ای برای سرمایه‌گذاری حدود دو میلیارد و 500 میلیون دلار در نیجریه مطرح کرده است.