داووس؛ تعامل از نوع دوم

* برخی در ایران و جهان به جهانی شدن به دیده تردید می‌نگرند. مخالفان در ایران و جهان، با استدلال‌های مختلف به این روند می‌تازند. کنفرانس داووس از مظاهر این روند است. شما به عنوان یکی از شرکت کنندگان در این کنفرانس و دعوت شدگان در این مجمع چه پاسخی به این انتقادها دارید؟

** در پاسخ باید به چند نکته اشاره کرد. اول این که مجمع جهانی اقتصاد یک مؤسسه غیر انتفاعی و غیر دولتی است. وظیفه اصلی این مجمع برگزاری کنفرانس است. این مجمع به تدریج پس از 30 سال فعالیت با برگزاری کنفرانس‌های کوچک که فقط در آن روسای شرکت‌های تجاری و بازرگانی شرکت می‌کردند، به مرکزی تبدیل شده است که صاحبان بنگاه‌های اقتصادی، مقامات دولتی و صاحبان فکر، نوآوران، برندگان جایزه نوبل، استادان دانشگاه‌ها و صاحبان نظر در حوزه‌های مختلف از دین گرفته تا هنر و غیره در آن شرکت دارند.

نکته دوم این است که اجلاس سالانه مجمع جهانی اقتصاد موسوم به داووس اجلاس غیر رسمی است. این اجلاس بر خلاف سازمان‌های بین‌‌المللی رسمی است که وظیفه و مأموریت خاصی داشته و بر اساس دستور جلسه در زمینه خاصی بحث می‌شود و آنچه تصویب و در مورد آن تصمیم‌گیری می‌شود برای بخش‌های خاصی که زیر مجموعه این سازمان‌ها محسوب می‌شوند، لازم‌الاجرا است.

بنابراین باید توجه کرد که این سازمان مأموربت خاصی ندارد. مسئله مهم این است که این اجلاس به صورت غیر رسمی تشکیل می‌شود. به همین دلیل افرادی که در این اجلاس شرکت می‌کنند و متشکل از مقامات کشورها و استادان دانشگاه‌ها و مقامات تصمیم‌گیر و صاحب اندیشه هستند امکان تعامل فکری دارند. هرکس می‌تواند به درجه مهارتی که دارد بر افکار افراد حاضر مؤثر بوده و در بحث‌هایی که مطرح می‌شود، استدلال‌های آنان را تحت تأثیر قرار داده و به چالش بکشد.

با بحث و جدل جهانی شدن موافق نیستم. به نظر من این بحث عبث است. فکر می‌کنم ما باید به نیاز و ضرورت بین‌المللی شدن ایران در همه زمینه‌ها توجه کنیم. این امر هم در بخش اقتصاد و سیاست و هم در زمینه فرهنگ، هنر، تمدن، مذهب و همه چیز باید عملی شود. ایران و ایرانی، کشور و ملتی بین‌المللی است. این خلاف طبیعت ایران و ایرانیان است که منزوی باشند. در حال حاضر کشور ما بین‌المللی نیست. کشوری بین‌المللی است که نقشی هر چند کوچک، در فرآیندهای بین‌ا‌لمللی داشته باشد. این امر بدان معنا نیست که ما هیچ تأثیری در روندهای جهانی نداریم. در سال‌های بعد از انقلاب اقدامات و تلاش‌های زیادی شده ولی باید بیشتر تلاش شود تا به این هدف برسیم.

* با این توضیحات، حضور نمایندگانی از ایران در اجلاس داووس چه اثر یا دستاورد‌هایی می‌تواند داشته باشد؟

** همان گونه که پیش از این گفتم این اجلاس با حضور مدیران بزرگ اقتصادی جهان برگزار می‌شود و صاحبان قدرت و هنرمندان و نویسندگان و علمای دینی در این اجلاس شرکت می‌کنند. شرکت این افراد که بر افکار عمومی تأثیر دارند، فرصت مغتنمی است. متأسفانه در میان بسیاری نیز رایج است که اغلب از ایران به نیکی یاد نمی‌کنند. این امر به دلیل تبلیغاتی است که در دنیا می‌شود. با این توصیف طبیعی است که حضور نمایندگانی از ایران می‌تواند در نخستین گام این تبلیغات را به چالش کشد همان گونه که در اجلاس‌های پیشین نیز شاهد بودیم که افراد دانشگاهی یا مقامات کشور که از ایران شرکت داشتند توانستند با سخن گفتن در جلسه‌های مختلف اغلب نکات منفی در مورد ایران را به چالش کشند. البته نه در همه موارد ولی به هر حال توانستند نقش مؤثری داشته باشند. به نظر من حضور نمایندگانی از ایران، از دولت و بنگاه‌های اقتصادی می‌تواند مؤثر و کارآمد باشد. آثار دیگری که می‌توان برشمرد این است که در بخش اقتصادی و سیاسی با این مراودت کارهای زیادی می‌توان انجام داد. در زمانی که در بخش مالی کشور فعالیت می‌کردم شاهد بودم که آشنایی مقامات کشورهای مختلف با مواضع مقامات دولتی و غیر دولتی کشورمان، چه نقشی داشت. کاهش نگرانی‌های آنان امکان حضور سرمایه‌گذاران خارجی در اقتصاد کشورمان را فراهم می‌کرد. فقط باید تأکید کنم که متأسفانه حضور ایران به لحاظ کمی بسیار اندک بوده است و طبیعی است که اگر از نظر کمی از فرصت‌ها استفاده نکنیم، کیفیت نیز کاهش می‌یابد.

* موضوع اصلی کنفرانس امسال قدرت همکاری در نوآوری اعلام شده است، این عنوان چه چشم‌اندازی را ترسیم کرده و روند‌های آینده جهان را چگونه پیش‌بینی می‌کند؟

** یکی از عنوان‌هایی که اعلام شده و شما به آن اشاره نکردید، علاوه بر قدرت همکاری در نوآوری، تغییر معادلات جهانی است. این عنوان‌ها هر دو از جمله شعارهایی است که به کشورهای در حال توسعه زمینه مشارکت بیشتر می‌دهد. این عنوان‌ها اجلاس داووس را از گروه‌ کشور‌های توسعه یافته به سطح پایین‌تری نزول می‌دهد که امکان همکاری و تعامل کشورهای در حال توسعه را عملی می‌کند. در واقع ما به عنوان یک کشور که هم در نوآوری و هم در تغییر معادلات نقش داریم می‌توانیم و خوب است که در این بحث‌ها همکاری و نقش داشته باشیم.

* شما از تعامل نوع دوم با جهان به عنوان دیپلماسی خط دوم یاد می‌کنید. آیا اجلاس داووس به نوعی چنین هدفی را دنبال نمی‌کند؟

** بله تعامل در جهان امروز دارای دو خط است؛ یکی خط رسمی است که مقامات کشورها با هم مذاکره می‌کنند و به نتیجه می‌رسند یا نه و این دستاورد که مثبت یا منفی است، می‌تواند صددرصد یا بخشی از آن اجرایی شود که روند‌های جهان را شکل خواهد داد. اما در این زمینه نکته این است که در دنیا دیدگاه‌ها و مواضعی که تصمیم‌گیران در اجلاس‌های رسمی اتخاذ می‌کنند، ناشی از تفکر شخصی آنان است. این افراد آدم‌هایی هستند مانند دیگران که عوامل غیر رسمی بر آنان اثر می‌گذارد.

این عوامل غیر رسمی، موارد متعددی مانند خانواده، دوستان، روزنامه‌هایی که می‌خوانند، سخنان افرادی که صاحب ‌نظر و دارای دانش هستند و بسیاری موارد دیگر را شامل می‌شود. این افراد بر تفکر و مواضع تصمیم‌گیران تأثیر می‌گذارد و نظر آنان را تغییر می‌دهد. بنابر‌این فرآیندهای تصمیم‌گیری آن‌گونه که در جهان می‌گویند و من هم به آن معتقدم دو بخش دارد؛ بخشی ظاهری که ما می‌بینم و می‌شنویم، این فرآیند رسمی است و بخش غیرظاهری که ما نمی‌بینیم که فرآیندهای غیر رسمی است. کسی نمی‌تواند منکر ارتباطات و روابط دوستانه میان مقامات تصمیم‌گیر در یک کشور یا در دنیا شود.