اعراب بر سر دوراهی ایران و آمریکا

گروه سیاست خارجی: یک ماه پس از آنکه کشورهای حاشیه خلیج‌فارس از محمود احمدی‌نژاد رئیس‌جمهور ایران برای اولین مرتبه برای حضور در اجلاس سالانه خود دعوت به عمل آوردند، اکنون این کشورها به استقبال جرج بوش رئیس‌جمهور آمریکا رفته‌اند که تاکنون از کشورهای کویت، بحرین و امارات دیدار کرده است. کشورهای حاشیه خلیج‌فارس، در میان افزایش تنش‌ها میان تهران و واشنگتن که اخیرا با حادثه تنگه هرمز بالا گرفته است، به دنبال راه گریزی از وقوع جنگی جدید هستند.

 برخلاف بوش که در سفر به کویت، بحرین، امارات متحده عربی و عربستان سعودی به دنبال جلب حمایت‌های ضدایرانی است، کشورهای حاشیه خلیج‌فارس، از آمریکا به‌ عنوان هم‌پیمان خود می‌خواهند تا دلایل آنها برای حفظ روابط خوب با ایران را درک کند. روز چهارشنبه هفته گذشته سعود الفیصل وزیر خارجه عربستان به خبرنگاران گفت که ایران همسایه ما در منطقه خلیج‌فارس ـ یک منطقه کوچک ـ است.

 بنابراین ما به دنبال هماهنگی و صلح میان کشورهای منطقه خواهیم بود. وی گفته بود که ما با ایران روابطی داریم و اگر احساس هرگونه خطری کنیم، این روابط به ما اجازه می‌دهد تا درباره آن با آنها به گفتگو بنشینیم. این اظهارات الفیصل تا حدودی دلیل دعوت از احمدی‌نژاد به عنوان اولین رئیس‌جمهور ایران برای حضور در گردهمایی شورای همکاری خلیج‌فارس را تفسیر می‌کند.

 کشورهای خلیج‌فارس که تاکنون شاهد عواقب جنگ عراق بوده‌اند ـ عواقبی که منجر به تضعیف جهان عرب شده است ـ اکنون نگران یک درگیری دیگر در منطقه هستند؛ درگیری که می‌تواند حتی بدتر هم باشد. این کشورها که میزبان پایگاه‌های نظامی آمریکا هستند، در صورت وقوع هرگونه درگیری نظامی میان ایران و آمریکا ممکن است به یک هدف مبدل شوند. این خطر جدی است، زیرا بوش به ‌رغم انتشار گزارش اطلاعاتی آمریکا درباره ایران که اعلام می‌کند، تهران برنامه تسلیحات هسته‌ای خود را در سال 2003 تعلیق کرده است، هنوز گزینه اقدام نظامی علیه ایران را منتفی نمی‌داند.

 همچنین کشورهای خلیج‌فارس نگران تشدید تنش‌ها در تنگه هرمز ـ مسیر اصلی گذر نفت جهان ـ هستند. پس از حادثه اخیر در تنگه هرمز که به ادعای آمریکا پنج قایق نظامی ایرانی 3 ناو آمریکایی را تحریک و تهدید به انفجار کردند، وزیر خارجه عربستان سعودی خواستار خویشتن‌داری طرفین شد و گفت: ما با خطر جدی «رویارویی» مواجه هستیم. بنابراین خویشتن‌داری در کل منطقه ضروری است زیرا این منطقه، منطقه حساسی است. از سوی دیگر، هم‌پیمانان عرب سنی آمریکا نگران نفوذ همسایه شیعه خود ـ ایران ـ هستند.

جنگ هشت ساله ایران و عراق در دهه 1980 بر روابط میان کشورهای عربی و جمهوری اسلامی ایران تاثیر گذاشت. حتی تا به امروز هم عداوت و دشمنی در خشونت‌های طایفه‌ای میان جوامع شیعه و سنی در عراق مشاهده می‌شود. «عماد هرب» از موسسه مطالعات و تحقیقات استراتژیک در امارات در اظهاراتی درباره سیاست آمریکا در قبال ایران گفته است: کشورهای خلیج‌فارس از سفر بوش استقبال می‌کنند، اما او باید آماده شنیدن شکایت‌های اعراب درباره ماجراجویی‌هایش که منجر به تقویت ایران در عراق و تضعیف جبهه عربی در برابر ایران شده، باشد. حتی در نشست دسامبر شورای همکاری خلیج‌فارس، پس از آنکه رئیس‌جمهور ایران یک‌سری پیشنهادات از بازگشایی مرزها با شورای همکاری خلیج‌فارس گرفته تا حفاظت از محیط ‌زیست منطقه‌ای را ارائه داد، این کشورها احتیاط را حفظ کردند.

شورای همکاری خلیج‌فارس در قالب یک بیانیه کوتاه اعلام کرد که این پیشنهادها را به خاطر گسترش روابط خوب همسایگی و احترام، بررسی خواهد کرد. این شورا همچنین به مدت طولانی از تهران خواسته است تا به حل مناقشه با امارات متحده عربی بر سر جزایر سه‌گانه تنب کوچک، تنب بزرگ و ابوموسی در تنگه هرمز پاسخ مثبت دهد. اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس همچنین نگرانی‌های شدید خود را نسبت به قدرت هسته‌ای اسرائیل و برنامه هسته‌ای ایران ابراز داشته‌اند و خواستار منطقه‌ای عاری از سلاح هسته‌ای شده‌اند.

 این ائتلاف از ایران خواست تا به ماهیت صلح‌آمیز برنامه هسته‌ای خود پایبند بوده و این مساله را به صورت منطقی با کشورهای غربی و کشورهای خلیج‌فارس حل کند. اوضاع کنونی پیچیده شده شده است به ‌طوری که کشورهای خلیج‌فارس هم به تهران و هم به واشنگتن نیاز دارند.‌ آنها از یک‌سو، به قدرت بازدارندگی آمریکا و نه جنگ برای مقابله با نفوذ ایران نیاز دارند و از سوی دیگر به کانالی ارتباطی با ایران برای گفتگو و جلوگیری از هرگونه رویارویی خطرناک.