یکپارچگی اقتصادی

پیروزی سارکوزی در انتخابات ریاست جمهوری فرانسه یکی از مهم‌ترین وقایعی بود که در ماه می سال جاری، بخش وسیعی از تحلیل‌های مطبوعات و رسانه‌های، خبری دنیا را به خود اختصاص داده بود. وی در جوی آشوب زده، در حالی سکان قدرت در فرانسه را در دست گرفت که تا 3 روز پس از اعلام نتایج، همچنان ناآرامی، بسیاری از شهرهای فرانسه از جمله تولوز، پاریس، رن، بوردو، لیل، لیون، شارلویل، نانت، مارسی و استراسبورگ را به آشوب کشیده بود، بحث در مورد سیاست خارجی و داخلی سارکوزی طی روزهای اخیر توجه بسیاری از کارشناسان را به خود جلب کرده است.

بسیاری از رسانه‌های داخلی، اروپایی، آمریکایی و اسرائیلی، پیروزی سارکوزی در انتخابات را فصل تازه‌ای در تاریخ فرانسه خواندند و اعلام کردند که وی فرانسه را وارد عصر جدیدی می‌کند. در حوزه داخلی نیز بسیاری اظهار امیدواری کردند که وی با اقتدار و قدرت خود می‌تواند به مشکلات چندین ساله داخلی پایان دهد. در حوزه خارجی نیز بسیاری وی را طرفداربوش - طرفدار اسرائیل می‌خواندند. اما به عقیده کارشناسان، مردم فرانسه با وجود همه این موارد، با انتخابات خود به تغییرات اساسی و بنیادی رأی دادند. اظهارات سارکوزی مبنی بر اینکه «آمریکا تا هر زمان که لازم باشد می‌تواند روی کمک دوست خود، فرانسه حساب کند» سبب شد تا برخی روی کار آمدن وی را موجب ورود اندیشه‌های بوش به اتحادیه اروپا بدانند.

رسانه‌های اسرائیلی نیز با ابزار خرسندی از اینکه فردی با ریشه‌ای یهودی به کاخ الیزه راه یافته است، اعلام کردند که سارکوزی امیدهای تازه‌ای را در میان مقامات اسرائیلی برانگخته است و قطعا فصل جدیدی در روابط تل‌آویو - پاریس شروع خواهد شد و سیاست‌های عربی و آفریقایی فرانسه (به عنوان یکی از اعضای اصلی اتحادیه اروپا) که همواره در طول دوران ریاست جمهوری شیراک مورد انتقاد قرار می‌گرفته، تغییر خواهد یافت.

جدا از پیامدهای روی کارآمدن سارکوزی در حوزه داخلی و خارجی، مسئله نقش و تاثیر وی در ساختار اتحادیه اروپا و اقدامات وی در این راستا از جمله مسائلی است که از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. فرانسه به عنوان یکی از اعضای اصلی اتحادیه اروپا، اختیارات و نقشی به مراتب بیشتر و فراتر از سایر اعضای اروپایی دارد و قطعا انتخاب سارکوزی مسیر و مشی تازه‌ای را پیش روی اتحادیه قرار خواهد داد. مسئله قانون اساسی اتحادیه اروپا و لزوم ایجاد اصلاحات در ساختار آن در حال حاضر از جمله مسائلی است که از اهمیت زیادی برخوردار است.

 از این روسارکوزی در اولین ملاقات‌های خود با سران سایر کشورهای اروپایی بر لزوم جایگزینی معاهده‌های ساده به جای قانون اساسی اتحادیه اروپا به منظور حل بحران موجود در اروپا تاکید کرد. سفرهای سارکوزی به آلمان و بلژیک بلافاصله پس از روی کار آمدنش و گفت‌وگوهای صورت گرفته در باب ایجاد اصلاحات در اروپا گویای آن است که تلاش برای آماده‌سازی کشورهای عضو در پذیرش معاهده مذکور یکی از مهم‌ترین اولویت‌های سارکوزی بوده، همچنان که وی در دیدارش با خانم مرکل با تاکید بر ضرورت این امر اعلام کرد که «حتی نباید یک دقیقه را از دست بدهیم».

دیده‌گاه‌های سارکوزی در مورد اروپا

اروپایی جدید، قوی، سیاسی‌تر و با قدرت اجرایی افزون‌تر، اندیشه‌ای است که به گفته سارکوزی، او طی سالیان اخیر در سر می‌پرورانده است. از این رو تا پیش از رفراندوم قانون اساسی اتحادیه اروپا در فرانسه، با وجود رأی منفی فرانسویان رأی وی به قانون مذکور مثبت بوده است. وی در مصاحبه با نشریه فیگارو با بیان این مطلب که تلاش برای تصویب قانون اساسی اتحادیه اروپا، تحولی نوین به وجود خواهد آورد، مواضع خود را در این راستا چنین اعلام کرده بود: «فرانسه در طول بیش از نیم‌قرن، یکی از موتورهای اصلی اتحادیه و مبدع قانون اساسی اتحادیه اروپا به منظور ایجاد اروپایی پیشرو و پراگماتیک بوده است.

 از این رو انتظار فرانسوی‌ها و در کل، شهروندان اروپایی از تصویب قانون اساسی اتحادیه اروپا، در وهله اول بهبود وضع اشتغال، عدالت اجتماعی، امنیت، بهبود سیاست‌های مهاجرتی و...است تا با ایجاد اروپای متحد و قوی، وزنه‌ای سنگین و قابل قبول در مقابل قدرت بزرگ دنیا یعنی آمریکا باشیم. هدف از ایجاد چنین اروپایی، قطعا رویارویی  و مقابله با هژمونی آمریکا نخواهد بود بلکه ایجاد گفت‌وگو و تعامل به صورت برابر و دفاع از منافع مدنظر است. در چنین صورتی اتحادیه اروپا که در حال حاضر بیشتر قدرتی اقتصادی است، به اتحادیه‌ای سیاسی تبدیل می‌شود. از طرفی چنین اروپایی می‌تواند بستر مناسبی را برای یک جهانی‌سازی مفید که در آن تبادلات آزاد و رقابت اقتصادی در خدمت شهروندان قرار می‌گیرد، فراهم آورد. در چنین سیستمی است که فروش زیر قیمت محصولات (اعم از کشاورزی و...) و کار کودکان و سایر ناهنجاری‌های اقتصادی ممنوع بوده و تلاش کشورهای اروپای غربی برای حمایت از کشورهای اروپایی فقیر مضاعف می‌شود. قطعا اروپایی چنین پیشرو و مقتدر نه تنها در راه اقتصاد و شکوفایی بلکه در راه حمایت ار ارزش‌ها به منظور ایجاد آینده‌ای روشن و متفاوت گام بر‌می‌دارد.

اما رأی منفی مردم فرانسه و هلند به قانون اساسی اتحادیه اروپا، وجود کاستی‌ها، نواقص و عدم پاسخگویی لازم به نیازهای شهروندان اروپایی و تردید و تعلل سایر کشورهای اروپایی در به رفراندوم گذاردن قانون مذکور سبب شد تا اروپا در این راه دچار بی‌حرکتی و بحران شود و از این رهگذر قانون مذکور تا حد زیادی کارآیی خود را از دست داد. از این روبحران مذکور، دولتمردان فرانسوی که خود مبدع این قانون بودند را به تحرکی اساسی برای خارج کردن اروپا از آن واداشت.

سارکوزی نیز بلافاصله پس از روی کارآمدنش، خروج اتحادیه از بحران و بی‌تحرکی را یکی از مهم‌ترین اولویت‌های دولت خود قرار داده و در حال حاضر  تلاش می‌کند تا با ارائه معاهده‌ای ساده به جای این قانون - که این بار با رأی پارلمان به تصویب خواهد رسید و نه رفراندوم - اتحادیه را از بن‌بست خارج کند. راهکارهای موجود در معاهده ساده ارائه شده از سوی سارکوزی - با اندکی تغییر - تا حد زیادی شبیه همان قانون اساسی اتحادیه اروپاست که مختصرا به مواردی از آن اشاره می‌شود.

1- تعیین وزیری به عنوان وزیر امور خارجه اتحادیه اروپا و دادن اختیارات لازم به وی: به عقیده سارکوزی در حال حاضر اتحادیه اروپا  دارای کمیسرهای زیادی در زمینه امور بین‌المللی است، اما تعیین وزیر امور خارجه به عنوان مقامی قابل اعتماد و دارای اختیارات لازم می‌تواند ضمن دادن نظم بیشتر به این ساختار، مواضع و صدای اروپا را در عرصه بین‌المللی به گوش جهانیان برساند.

2- تعیین رئیس اتحادیه اروپا برای مدتی ثابت یا طولانی: به عقیده سارکوزی، شورای اتحادیه اروپا به عنوان مهم‌ترین نهاد که بسیاری از تصمیمات مهم اعم از داخلی و خارجی در آن اتخاذ می‌شود، با رهبری هریک از اعضای اتحادیه اروپا به صورت دوره‌ای و هر دوره به مدت 6 ماه اداره می‌شود و همین امر مانع از اتخاذ سیاستی بلندمدت است؛ بنابراین انتخاب شخصی از سوی رئیس دولت عضو اتحادیه اروپا که قصد رهبری دوره‌ای را دارد. آن هم به مدت 2 سال و نیم و با حق انتخاب مجدد، می‌تواند فردی باشد که با شناخت کامل به نیازهای شهروندان اروپایی، پروژ‌ه‌ها و اقدامات بلندمدت و مفیدی را به ثمر برساند.

3- ایجاد گروهی با شرکت 6 کشور اصلی و پرجمعیت اتحادیه اروپا (آلمان، لهستان، انگلستان، ایتالیا، اسپانیا و فرانسه) به عقیده سارکوزی ایجاد چنین گروهی علاوه بر آنکه می‌تواند دستاوردهای زیادی در زمینه‌های مختلف اقتصادی و سیاسی داشته باشد، تا حد زیادی حق وتوی سایر کشورها را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد.

4- ‌آرا و مواضع سارکوزی در باب الحاق ترکیه به اتحادیه اروپا همچنان منفی است و به عقیده وی گسترش اعضای اتحادیه در حال حاضر امری ضروری به نظر نمی‌رسد و باید متوقف شود. وی با بیان این مطلب که باید تعریفی دقیق از مرزهای اروپا ارائه شود اعلام کرد که ترکیه جایی در اتحادیه اروپا ندارد  الحاق آن موجب لطمه به سیاست‌های اتحادیه می‌شود؛ حال آنکه به عقیده وی مسائل مهم‌تری برای بحث و گفت‌وگو پیرامون اصلاحات در اروپا وجود دارد.

نتیجه‌گیری

تعابیر و قرائت‌های متفاوتی در باب سیاست خارجی سارکوزی وجود دارد. همان‌گونه‌ که پیش‌تر نیز اشاره شد اظهارات او در کنگره یهودیان آمریکا در نیویورک سبب شده تا بسیاری وی را «نومحافظه‌کار آمریکایی با ملیت فرانسه» بنامند. برخی دیگر نیز با استناد به سفر وی به اسرائیل – بالافاصله پس از روی کارآمدنش در سمت ریاست حزب حاکم فرانسه - و سخنرانی در کنفرانس هرتزلیا در اسرائیل و تاکید بر ضرورت تقویت روابط میان اسرائیل و اتحادیه اروپا وی را مورد انتقاد قرار می‌دهند. مسئله‌ای که محرز و مسلم است، آن است که سارکوزی قطعا تغییرات عمده‌ای را در مسائل مهم سیاست خارجی فرانسه و بالطبع اتحادیه اروپا به وجود خواهد آورد.

دیدگاه وی در باب اتحادیه و اختلاف  مواضع وی با شیراک از جمله مسائلی است که در رأس توجهات قرار دارد. سارکوزی بلافاصله پس از روی کار آمدنش با اعلام این مطلب که اتحادیه اروپا به قانون اساسی نیاز ندارد، تلاش می‌کند معاهده‌ای را به تصویب برساند که در ان یکپارچگی اقتصادی، به مراتب بیش از یکپارچگی سیاسی است. از این رو بسیاری از کارشناسان، اتخاذ چنین مواضعی از سوی سارکوزی را به معنای پایان تلاش‌ها در جهت حرکت اروپا به سمت یکپارچگی سیاسی می‌دانند.

 وی برخلاف شیراک که همواره سعی داشت اروپایی متحد را در مقابل هژمونی آمریکا قرار دهد تا از سیاست‌های اشتباه بوش انتقاد کند، در کنگره یهودیان آمریکا درنیویورک ضمن اعلام این مطلب که «به من لقب بوش می‌دهند و من بدان افتخار می‌کنم» سعی می‌کند تا به گفته خویش فصل تازه‌ای را در روابط میان اتحادیه اروپا و آمریکا بگشاید. وی همچنین در کنفرانس هرتزلیا در اسرائیل ضمن برشمردن نام تعداد وسیعی از صنایع و شرکت‌های اروپایی و اسرائیلی که در حال حاضر در اسرائیل و متقابلا در کشورهای اروپایی فعالیت می‌کنند، اسرائیل را شریک اتقصادی شمار یک اتحادیه اروپا خواند.

وی تصریح کرد: «هر چند که اروپا برای یهودیان یادآور خاطرات ناخوشایند، تبعید و شکنجه در طول تاریخ بوده است. اما از این پس با نگاه به آینده، می‌توانیم تصویری زیباتر از روابط میان 2 طرف ترسیم کنیم از این رو اتحادیه اروپا به شما کمک خواهد کرد تا هر چه بیشتر درباره گسترش اقتصادی گام بردارید. فراموش نکنید که اتحادیه اروپا قدرتی مدیترانه‌ای است و ارتباط با کشورهای حوزه مدیترانه برای این نهاد، از اهمیت حیاتی برخوردار است اما این مسئله را یقین بدانید که برای اتحادیه، ارتباط و شراکت اقتصادی با اسرائیل به عنوان مهم‌ترین امر تلقی شده، همچنان که کارنامه شراکت میان دو طرف و دستاوردهای مفید آن طی سال‌های اخیر همگی مصداق این امر است».

از این رو بسیاری از کارشناسان علاوه بر ایجاد تغییرات در ساختار اتحادیه اروپا، گسترش روابط اقتصادی این نهاد با کشورهای حوزه  مدیترانه را پیش‌بینی می‌کنند. کشورهای حوزه مدیترانه با دارا بودن جمعیتی معادل 700 میلیون یکی از مستعدترین مناطق برای سرمایه‌گذاری و اجرای طرح گسترش تبادلات اقتصادی است که سارکوزی پیشتر آن را پیشنهاد کرده بود. وی ایجاد و تداوم ارتباطی قوی میان کشورهای حوزه مدیترانه و اتحادیه اروپا را نه تنها مهم بلکه برای منافع این نهاد، حیاتی خواند گفته می‌شود در این طرح بسیاری از کشورهای منطقه با گسترش تبادلات خود با اتحادیه، نه تنها بلوک اقتصادی جدیدی را به وجود خواهند آورد بلکه با فراهم آمدن فرصت‌های شغلی برای ساکنین و شهروندان کشورهای منطقه از مزایایی هم‌تراز با برخی کشورهای عضو اتحادیه اروپا برخوردار خواهند شد.

از این رو هر چند برای سارکوزی گسترش ارتباط و تعامل با کشورهایی همچون اسرائیل و آمریکا در اولویت قراردارد. اما با توجه به استقبال سایر کشورها از معاهده ارائه شده از سوی سارکوزی، به نظر می‌رسد وی بتواند اروپا را از بحران موجود رها کرده و افق تازه‌ای را به روی آن بگشاید.