تغییرات محدود

 این روزها انگلیس دوران عجیب و کم‌نظیری را در تاریخ سیاسی خود می‌گذارند. برای اولین بار است که این کشور گویی دو نخست‌وزیر دارد. اولی در حال جمع کردن وسایل و خروج از ساختمان شماره 10 کشور خیابان داونینگ است اما در کنار این اسباب‌کشی به سفرهای خارجی هم می‌رود و با متحدان دیرینش آخرین عکس‌های یادگاری را می‌گیرد. اما کسی که قرار است تا چند روز دیگر منصب نخست‌وزیر را تحول بگیرد دیدارهای رسمی خود را شروع کرده و با رسانه‌ها همچون یک نسخت‌وزیر مصاحبه می‌کند. تونی بلر و گوردون براون اکنون هر دو چهره نخست‌وزیر را در دولت انگلیس به نمایش می‌گذارند.

آنچه قرار است تا روزهای آینده در انگلیس اتفاق بیافتد تغییر قدرت به آن معنایی که در ادبیات سیاسی تعریف شده نیست. بلر و براون هر دو به یک حزب تعلق دارند و این جابه‌جایی قدرت بیشتر یک تاکتیک است برای حفظ و بقای قدرت حزب کارگر در انتخابات آینده انگلیس. با این حال وقتی شخص دیگری به جای بلر در دفتر نخست‌وزیری باشد بدون شک تغییراتی هر چند محدود در سیاست داخلی و خارجی این کشور حاصل خواهد شد.

گوردون براون که پیش از این وزیر دارایی دولت بلر بوده است. در هنگام اعلام رسمی نامش به عنوان جانشین بلر، به کودکی خود در اسکاتلند اشاره کرد. این سیاستمدار 56 ساله انگلیسی گفت که پدر و مادرش در آن زمان به او چگونگی رفتار منصفانه و ادای وظیفه به دیگران را یاد داده‌اند. خانواده و دوستان نزدیک خانوادگی او همواره از وفاداران به حزب کارگر بودند. بعد از انتخابات رهبری حزب کارگر که تنها مراسمی ظاهری است چون تنها نامزد این انتخابات خود براون است، او در 27 ژوئن به ساختمان شماره 10 می‌رود. اما اگر قرار باشد که هدف تاکتیکی حزب کارگر از این کار، یعنی پیروز شدن در انتخابات آینده انگلیس محقق شود، براون باید در مقام نخست‌وزیری آشکار از مواضع بلر فاصله بگیرد و سیاست جدیدی را در اکثر امور خود به کار ببندد. انتقاد از بلر در عین حفظ احترام او به عنوان پیشروی دوران جدید در حزب کارگر، کار دشواری است.

بسیاری از تحسین‌کنندگان براون در رسانه‌ها و مراکز تحقیقاتی سیاسی انگلیس بر روی تمایلات سوسیال دموکراتیک او به عنوان نقطه قوتش تاکید می‌کنند. به گفته آنها براون دولت بلر را به سوی سیاست‌های سوسیال دموکراتیک پیشی برد. بلر کمتر روی این موضع مانور می‌داد اما اکنون با این جابه‌جایی قدرت تاکید و تمرکز بر سیاست‌های سوسیال دموکراتیک در دولت انگلیس بیشتر خواهد شد. براون در ماه‌های اخیر آشکارا از سیاست‌ها و شیوه رفتار بلر فاصله می‌گرفت. او اخیرا درباره دولت مطلوب خود گفت، دولت تحت رهبری او دولتی خواهد بود که جایگاه خودش را به خوبی می‌شناسد و طرف مردم است.

با این حال براون درباره بسیاری از موضوعات مهم و حساس اعلام موضع‌‌ نکرده و مبهم سخن گفته است. درباره بعضی موضوعات داخلی، او با مصدق حرف زده، مثلا گفته است برای کاهش مشکل مسکن و همچنین آلودگی محیط‌زیست، پنج شهرک کوچک در جنوب شرقی انگلیس خواهد ساخت که نوعی چتر حمایتی محیط‌زیستی است. او همچنین وعده اعطای قدرت بیشتر به پارلمان به ویژه در تصمیم‌گیری‌های مربوط به اعزام نیرو به خارج را داده است. تاکنون چنین تصمیماتی تنها از اختیارات نخست‌وزیر بوده است. اما درباره وضعیت نیروهای نظامی انگلیس در عراق و افغانستان او اظهارنظر روشنی نکرده و تنها گفته است که ابتدا به این دو کشور سفر خواهد کرد و بعد با بررسی شرایط از نزدیک در این باره تصمیم خواهد گرفت. براون در اظهارنظراتش درباره عراق گفته است که «اشتباهاتی در این باره صورت گرفته» اما دیگر توضیح بیشتری نداده و تنها به همین جمله اکتفا کرده است. تاکنون هیچ نکته‌ای که نشان دهد براون حضور و مشارکت انگلیس را در جنگ عراق رد کند یا خواستار خروج فوری نیروهای نظامی انگلیس از این کشور باشد و جود نداشته است. اما به هر حال انگلیس خواستار آن است که اکثر نیروهایش را تا پایان سال جاری از جنوب عراق خارج کند.

برای براون داشتن روابط اقتصادی خوب با آمریکا  همواره مهم‌تر از اتحاد با اروپا بوده است. اتحاد اروپایی این روزها یک بار دیگر در مذاکرات درباره قانون اساسی اروپا مورد آزمون قرار خواهد گرفت. انگلیس در این مذاکرات پشت‌سر لهستانی‌ها و چک‌ها پنهان خواهد شد و اظهارنظر جداگانه‌ای نخواهد کرد. هر دوی این کشورها که از اعضای جدید اتحادیه اروپا هستند. با تلاش‌های جدید برای احیای قانون اساسی اروپا مخالفند. به نظر می‌رسید که بعد از رای نیاوردن پیش‌نویس قانون اساسی اروپا در همه‌پرسی‌های فرانسه و هلند، این قانون دیگر به فراموشی سپرده شود. اما اکنون یک بار دیگر قرار است مذاکراتی درباره احیای این قانون صورت بگیرد. براون بسیار بیشتر از بلر به اروپا بدبین است. اما او بر خلاف بلر فاصله خود را از جورج بوش رئیس‌جمهور آمریکا حفظ خواهد کرد. این روزها در لندن شایعاتی وجود دارد حاکی از اینکه براون چک استراو وزیر خارجه سابق و مدیر تبلیغاتی خود را به وازت خارجه باز خواهد گرداند. با این کار براون به واشنگتن پیام می‌دهد که حضور و مشارکت انگلیس در هرگونه اقدام احتمالی نظامی علیه ایران کاملا منتقی خواهد بود. اظهارنظر استراو درباره ایران و مخالفت با اقدام نظامی علیه این کشور به قیمت برکناری او از سمت مهم وزارت خارجه تمام شد و حالا بار دیگر حرف از بازگشت او به این پست مطرح است.

اخیرا یکی از متحدان براون در توضیح سیاست‌های اروپایی او گفته است. رویکرد طرفداری و همکاری با اروپا از محورهای سیاست‌های براون در مقام نخست‌وزیری است. او گفت که دولت جدید انگلیس در حوزه‌های محیط‌زیست و تغییرات آب و هوایی با کشورهای اتحادیه اروپا همکاری نزدیکی خواهد داشت و همزمان از منافع ملی انگلیس هم دفاع خواهد کرد. این متحد و همکاری نزدیک براون گفت که زمان مجادله میان طرفداران اروپا و مخالفات آن در انگلیس دیگر به سرآمده و اکنون لندن می‌داند همکاری با شرکای اروپایی باعث تقویت انگلیس می‌شود. اما او در بخش دیگر سخنانش که از بخش اول مهم‌تر است گفت که اروپا باید تغییر کند و تمرکز و تاکید جدیدی برایجاد شغل و اصلاحات بازار واحد و اصلاحات رادیکال در بودجه اتحادیه اروپا صورت گیرد.

اقدامات سیاست خارجی براون تاکنون به مسائل اقتصادی و مالی محدود شده و بیشتر در حوزه‌هایی از سیاست خارجی که به این دو موضوع محدود می‌شده اظهارنظر کرده است. مثلا بخشودگی کامل بدهی‌ها و افزایش کمک‌ها به توسعه کشورها از جمله مسائل مورد حمایت اوست. براون مانند بلر در بند موضوعات ستخگیرانه اخلاقی است. او پافشاری بلر در مداخله در حوزه‌های سیاست و اقتصاد جهانی و تروریسم و محیط‌زیست را حفظ خواهد کرد. اگرچه تفاوت سیاست بلر و براون در این خواهد بود که دومی بر صبر و پیگیری دپیلماسی در کنار اقدام نظامی تاکید دارد.

اما اگر براون نخواهد به سرنوشت پل مارتین وزیر دارایی کانادا دچار شود که یک سال بعد از نخست‌وزیر شدن از قدرت برکنار شد، باید کارگر و رای‌دهندگان این حزب را متقاعد کند که او متفاوت از بلر است. به طور طبیعی نخست‌وزیر جدید انگلیس باید کابینه جدید داشته باشد. اما گفته می‌شود که دو نفر درون کابینه بدون تغییر باقی خواهند ماند. این دو نفر یکی دیوید میلیباند، سیاستمدار جوان حزب کارگر است که به خاطر موفقیت به تصویب رساندن قانون حفاظت از محیط‌زیست در پارلمان، در وازرت محیط‌زیست باقی می‌ماند. او یکی از ابزارهای مهم مانور در برابر دیوید کامرون و حزب محافظه‌کار توری اوست که سیاست‌های محیط‌زیستی را در محور شعارهای تبلیغاتی سیاسی خود در انتخابات آینده قرار داده است.

آلن جانسون وزیر آموزش انگلیس هم که بعد از چند نوبت تغییر در این وزارتخانه سرانجام در راس آن قرار  گرفته از دیگر گزینه‌هایی است که در دولت براون هم تغییر نخواهد کرد. اصلاحات در نظام آموزش انگلیس در آغاز راه است و وزیر آموزش راه طولانی در پیش دارد.