اطمینان داریم که اطمینان ندارید!
حسین شریعتمداری
بعد از چند سال بحث و بررسی درباره رایانهای شدن انتخابات و اظهارنظر موافقان و مخالفان، سرانجام مسئولان محترم برگزاری انتخابات تصمیم گرفتند که مکانیزه کردن انتخابات را از مجلس هشتم شروع کنند و برای پیشگیری از نارساییهای احتمالی و کسب تجربه کافی قرار شد در این دوره فقط انتخابات تهران رایانهای باشد و بعد از این آزمون و رفع نواقص احتمالی و پیشبینی نشده، انجام انتخابات بعدی در سراسر کشور با استفاده از سیستم رایانهای برگزار شود. در پی این تصمیم، تلاش گستردهای برای فراهم آوردن مقدمات و ملزومات کار آغاز شد و دستاندرکاران امور با جدیت به تدوین ساختار متناسب با روش جدید، آموزش نیرو، سازماندهی ستاد و... پرداختند.
همزمان با این تلاش گسترده و پیگیر، مسئولان محترم وزارت کشور و شورای نگهبان نیز در مصاحبهها و سخنرانیهای خود از آمادگی این دو نهاد برای انجام رایانهای انتخابات تهران خبر دادند و از توضیح و روشنگری ضروری در این زمینه دریغ نکردند که تمامی این تلاشها و پیگیریها قابل تقدیر است.
تا اینجا، صورت مسئله کامل شده است، اما این سکه روی دیگری هم دارد که برخلاف صورت مسئله، چندان امیدوارکننده به نظر نمیرسد و تئوری یاد شده را در عمل با دشواریهایی روبرو میکند. دشواریها و مشکلاتی که فرصت چند ماهه اخیر برای عبور از آن ناکافی بوده است و به نظر میرسد آمادگی کامل و اطمینانبخشی برای انجام رایانهای انتخابات به فرصت و زمان بیشتری نیاز دارد. و با توجه به شواهد و قرائن موجود و برخی از اخبار و گزارشهای موثق، با اطمینان ـ و البته با عرض پوزش ـ میتوان گفت که تقریباً هیچیک از مسئولان اصلی انتخابات رایانهای تهران اطمینان کامل ندارند و در جریان آمادهسازی مقدمات متوجه مشکلاتی شدهاند که رفع آن به زمان بیشتری از آنچه پیشبینی شده است نیاز دارد. بهترین و گویاترین دلیل برای اثبات این ادعا، آن است که مسئولان مربوطه در کنار تدارک مقدمات و ملزومات انجام رایانهای انتخابات تهران، این احتمال را هم در نظر گرفتهاند که شاید مجبور شوند انتخابات تهران را در دوره اخیر نیز مانند دورههای قبلی و بهصورت غیررایانهای انجام دهند و به همین علت، زمینههای لازم برای انجام معمولی انتخابات تهران را نیز فراهم آورده و مقدمات و ملزومات آن را از هماکنون پیشبینی کردهاند. این پیشبینی اگرچه از صداقت مسئولان ذیربط و دغدغه و تلاش جدی آنان برای برگزاری سالم و بدون شبهه انتخابات خبر میدهد ـ که جز این انتظار نبوده و طی 29 سال گذشته نیز همواره چنین بوده است ـ ولی در دل خود از نکته دیگری نیز حمایت میکند و آن، نگرانی مسئولان محترم از موفقیت طرح رایانهای انتخابات تهران است ضمن آنکه تمامی آنها به گواهی شواهد قطعی و بررسیهای کارشناسی و دقیق بر این باورند که انجام رایانهای انتخابات نه فقط در تهران بلکه در تمامی کشور با در اختیار داشتن فرصت بیشتر به آسانی امکانپذیر است و از هماکنون بهطور مستدل و کارشناسانه نوید آن را میدهند. ولی آغاز این طرح در فرصت ناکافی کنونی خالی از نقص و عاری از دغدغه و نگرانی نیست.
شرح این ماجرا، اگرچه به درازا میکشد و نقاط مثبت طرح یاد شده نیز قابل انکار نیست ولی در این نوشته محدود به چند نمونه از نکات دغدغهآفرین در طرح مزبور اشارهای گذرا داریم:
1- در همه جای دنیا براساس یک قاعده کاملاً منطقی، تلاش میشود که شرکت مردم در انتخابات تا آنجا که ممکن است آسان و رأی دادن آنان به سهولت بیشتر و صرف وقت کمتر باشد. در ایران اسلامی اگرچه سه عامل، اعتماد به سلامت انتخابات، اطمینان از موثر بودن آرا و احساس تکلیف دینی باعث شده است که مردم همواره حضور چشمگیری در انتخابات داشته و این حضور گسترده حتی به هنگام بمباران شهرها و مناطق مسکونی در دوران جنگ نیز کمترین آسیبی ندیده است ولی فداکاری و صداقت مردم نباید مسئولان محترم را از فراهم آوردن زمینههای لازم برای سهولت رأی دادن و صرف وقت کمتر ـ مخصوصاً در تهران با تعداد 30 نماینده ـ غافل کند. و اما، در حالی که نوشتن نام 30 کاندیدا در ورقه رأیگیری تهران مستلزم صرف وقت بیشتری نسبت به سایر شهرهاست، در فرمهای جدید رأیگیری رایانهای فرد رأیدهنده علاوه بر نوشتن نام 30 کاندیدا، باید در مقابل نام هر یک از نامزدها، کد نامزد مورد نظر را هم در محل مخصوص ورقه رأی و در مقابل نام کاندیدا بنویسد. این کد دارای 6 ـ و در مواردی 7 ـ جزء است که شامل 5 عدد و یک یا دو «حرف» میباشد. اکنون میتوان تصور کرد که رأیدهندگان با توجه به اینکه برای نخستینبار با این سیستم روبرو میشوند. اولا؛ برای تعیین کد 6 یا 7 رقمی هر یک از نامزدهای موردنظر خود با چه دشواری روبرو خواهند بود و ثانیاً؛ چه میزان از وقت آنان صرف وارد کردن کدها در ورقه رأی خواهد شد؟...
گفتنی است آقای پورمحمدی وزیر محترم کشور که با این سیستم نه فقط آشنایی کامل دارد بلکه از نزدیک و بیواسطه در جریان طراحی آن بوده است در یک اقدام آزمایشی، 18 دقیقه برای پر کردن ورقه رأی جدید وقت صرف کرده است و آقای جهرمی وزیر محترم کار در همین آزمایش، فرم یاد شده را طی 20 دقیقه پر کرده است و... به قول خواجه شیراز؛ «محتسب گر می خورد، معذور دارد مست را»! و در جایی که آقایان پورمحمدی و جهرمی هر یک 18 و 20 دقیقه برای پر کردن فرم رأیگیری وقت صرف کردهاند به راحتی میتوان حدس زد که این مدت زمان برای افراد معمولی تا چه اندازه به درازا خواهد کشید و...
2- برای حوزه انتخابیه شهرستان تهران شامل شهرهای تهران، ری، اسلامشهر و شمیرانات نزدیک به 4 هزار شبه اخذ رأی در نظر گرفته شده است بنابراین بایستی طی یک ماه آینده حداقل 5 هزار دستگاه رایانه با ملزومات جانبی و ضروری آن نظیر اسکنر، پرینتر و... تهیه شود. این دستگاهها باید نو ـ و اصطلاحاً آکبند ـ باشد تا کمترین احتمال دستکاری قبلی در سیستم وجود نداشته باشد. فراهم آوردن این تعداد رایانه و لوازم جانبی و ضروری آن در فاصله کوتاه یک ماهه چندان آسان نیست و تا چند روز قبل هنوز بهطور کامل آماده نشده بود.
3- 5 هزار رایانه مورد اشاره باتوجه به بهرهگیری دو شیفته از آنها، حداقل به 10 هزار اپراتور ورزیده نیاز دارد که باید الزاماً از میان افراد کارآمد، متعهد و مورد اطمینان انتخاب شوند. آیا این تعداد اپراتور ورزیده انتخاب و به کار گرفته شدهاند؟! تا آنجا که نگارنده باخبر است، پاسخ به این سوال منفی است و حداقل اینکه هنوز تعداد به کار گرفته شده با تعداد موردنیاز فاصله زیادی دارد.
4- به علت جدید بودن سیستم رایانهای که برای اولینبار برای انجام انتخابات به کار گرفته میشود، تعداد 10 هزار اپراتور موردنیاز بایستی برای کار با سیستم و نرمافزار جدید آموزشهای ویژه دیده باشند بنابراین بر فرض که 10 هزار اپراتور مورد نیاز انتخاب شده باشند آیا آموزش آنها نیز شروع شده و یا این آموزش در فاصله یکماهه پیشروی امکانپذیر است؟! متاسفانه پاسخ این پرسش نیز مثبت نیست.
5- علاوهبر 10 هزار اپراتور که به توان تخصصی نیاز دارند، آشنایی ـ هرچند اجمالی ـ مسئولان شعبهها و بازرسان نیز با سیستم رایانهای ضروری است و حال آنکه این آمادگی و آشنایی در بسیاری از آنان ـ اگر نگوئیم اکثریت آنها ـ وجود ندارد و آشنا کردن آنها با سیستم رایانهای به فرصتی بیشتر از یکماه باقیمانده نیاز دارد.
...و نکات دیگری که پرداختن به آنها در این مختصر نمیگنجد.
و اما، با توجه به نکات فوق آمادگی برای انجام رایانهای انتخابات تهران در فرصت اندک کنونی، اگر ناممکن نباشد، دستکم با دشواریهای قابل پیشبینی و احتمالا پیشبینی نشده فراوانی روبرو خواهد بود، بنابراین عاقلانهتر آن است ـ و ضرورت نیز دارد ـ که آغاز طرح رایانهای کردن انتخابات به دوره دیگری موکول شود تا فرصت کافی و لازم برای فراهم کردن مقدمات و ملزومات آن وجود داشته باشد.
و بالاخره، نگارنده احساس میکند ـ و برای این احساس خود دلایل قابل ارائهای نیز دارد ـ که هم مسئولان محترم شورای نگهبان و هم دستاندرکاران محترم انتخابات در وزارت کشور، با توجه به مشکلات یاد شده ترجیح میدهند رایانهای کردن انتخابات را به فرصت دیگری موکول کنند اما چرا هیچکدام برای لغو تصمیمی که گرفتهاند پیشقدم نمیشوند؟ پاسخ ـ با عرض پوزش ـ شاید این باشد که هر کدام از آنها تصور میکنند اگر برای لغو این تصمیم پا پیش بگذارند، در افکار عمومی به مخالفت با دستاوردهای جدید علمی و تکیه بر روشهای سنتی متهم شوند! وگرنه در ژرفای دل با آنچه در این یادداشت آمده است موافقند. این تصور ـ اگر نگارنده درست حدس زده باشد ـ در حالی که اولا ایران اسلامی به پیشتازی و شتاب در علوم و فنون جدید زبانزد است و ثانیاً؛ لغو این تصمیم با هدف انجام کامل و برتر آن در آینده نه فقط قابل ملامت نیست که درخور تحسین نیز هست.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
