آرزوهای یک سیاستمدار

احمد فراهانی

محمد نواز شریف رهبر حزب مسلم لیگ (شاخه نواز) که روزهای خوشی را از نظر سیاسی سپری می‌کند، چهارشنبه گذشته در اسلام‌آباد، بار دیگر نزد خبرنگاران از آرزوهای سیاسی خود سخن گفت.

اینکه مشرف باید کنار رود، اینکه دیکتاتوری در کشور حاکم است، اینکه دیوان عالی باید احیا شود و... و در نهایت اینکه اگر به قدرت برسد اقدامات ویژه‌ای در پاکستان انجام خواهد داد. نواز شریف دیروز درباره ایده تشکیل دولت ملی اظهار داشته که تشکیل دولت می‌تواند به دیکتاتوری و استبداد در پاکستان پایان دهد و دولتی تشکیل شود که تحت تسلط مشرف نباشد تا بتوان به برگزاری انتخابات سالم امیدوار بود. رهبر حزب مسلم لیگ شاخه نواز بار دیگر احیای دیوان عالی سابق را خواستار شد و تصریح کرد که زمانی دموکراسی در پاکستان نهادینه خواهد شد که دیوان عالی آزاد و مستقل از قدرت حاکم فعالیت کند. نوازشریف در انتهای سخنان خود اعلام کرد احیا و استقلال دیوان عالی از اولین اقدامات وی پس از به قدرت رسیدن است. حزب مسلم لیگ شاخه‌نواز هم‌اکنون در بیش از 70 درصد حوزه‌های انتخابیه نامزدهای خود را برای مجلس ملی معرفی کرده‌اند. نوازشریف در این نشست مطبوعاتی مشخص نکرده که منظور از به قدرت رسیدن چیست؟ پاسخ به این سوال که نواز شریف چگونه و با چه اهدافی به آینده سیاسی خود فکر می‌کند، نیازمند بررسی سه سناریوی احتمالی است. اهداف این سه سناریو زمینه تصدی سمت نخست‌وزیری برای سومین‌بار از سوی نواز شریف را فراهم می‌کند. این سه سناریو از ایده‌آل‌های نواز شریف است اما تحقق هر کدام به شرایط آتی سیاسی و بازی دیگر بازیگران عرصه سیاست پاکستان بستگی دارد.

سناریوی اول: تشکیل دولت ملی

نوازشریف بارها خواستار تشکیل دولت بدون حضور مشرف شده است. وی تاکید کرده که حضور مشرف سلامت انتخابات پارلمانی آینده را خدشه‌دار می‌کند، بنابراین برگزاری انتخابات سالم با حضور پرویز مشرف در قدرت امکان‌پذیر نیست. به نظر می‌رسد نواز شریف، تشکیل دولت ملی بدون حضور مشرف را از دو منظر نگاه می‌کند:

با حضور مشرف امکان حضور وی در سمت نخست‌وزیری وجود ندارد. وی از تمایل مشرف برای نخست‌وزیر شدن "مخدوم امین فهیم" از حزب مردم آگاه است، بنابراین تلاش می‌کند با تبلیغات و مانورهای سیاسی وی را فاقد مشروعیت نشان دهد. نوازشریف تاکید کرده است که "پاکستان به نمایشی یک نفره نیاز ندارد، ما به کناره‌گیری ژنرال مشرف از قدرت نیاز داریم، ما به بازگشت قانون و مردم‌سالاری به کشور نیاز داریم. نوازشریف بعد از ترور بوتو، مورد توجه غربی‌ها قرار گرفته است. آنها هر چند به وی با تردید نگاه می‌کنند و بسیاری از غربی‌ها همچنان معتقدند او روابط نزدیکی با طالبان دارد، اما این مسایل باعث نشده که وی مورد توجه نباشد. نوازشریف در غیبت یک طرف از ترازوی قدرت، نقش "میزان‌کننده (بالانسر) را در عصره سیاست پاکستان پیدا کرده و غربی‌ها که تا قبل از ترور بوتو، برای وی برنامه نداشتند، هم‌اکنون دیدارهای سیاسی‌اش با سفرای غربی، از انگشتان دست هم فراتر رفته است.

ـ بحث تشکیل  دولت ملی، قبل از تحقق، برای نوازشریف جنبه پرستیژی دارد. نوازشریف می‌داند که مشرف، فردی نیست که اجازه خودنمایی مجدد به وی را بدهد و اگر در شرایط فعلی در پاکستان حضور دارد، فقط به دلیل خواست مشرف بوده و نه فشارهای سیاسی کشورهای غربی و یا عربی. بنابراین نواز شریف بر این نکته واقف است که فقط باید فشار خود را بر شریان‌های اصلی دولت یعنی موضوع "کناره‌گیری مشرف از قدرت" متمرکز کند. اما در مجموع نواز شریف می‌داند که تشکیل دولت ملی قبل از انتخابات به دلایل مختلف شکلی و محتوایی امکان‌پذیر نیست. بنابراین می‌تواند سناریوی دوم را بررسی کند.

سناریوی دوم: فشار به مشرف برای لغو متمم قانون اساسی برای تصدی نخست‌وزیری پاکستان برای سومین‌بار در سال 2000 میلادی با توجه به حمایت حزب مسلم لیگ شاخته قائد اعظم و مجلس متحده عمل (ام.ام.ای) از مشرف، وی هفدهمین متمم قانون اساسی سال 1973 را به تصویب مجلس ملی رساند که برای همیشه دست بی‌نظیر بوتو رهبر فقید حزب مردم و نواز شریف را از تصدی نخست‌وزیری کوتاه کرد. بر مبنای این متمم، افرادی که دوبار این سمت را برعهده گرفته بودند، نمی‌توانستند برای سومین‌بار نامزد این سمت شوند. با توجه به این مشکل، تصور نواز شریف این است که با توجه به خلاء پررنگ بی‌نظیر بوتو در عرصه سیاسی پاکستان و حضور خودش به عنوان فرد باتجربه و پشتوانه سیاسی داخلی و خارجی، می‌تواند با فشار تبلیغاتی و روانی مشرف را به لغو این متمم که از اختیارات رییس‌جمهوری نیز می‌باشد، راضی کند. تحقق این سناریو نیز با توجه به فضای فعلی و کینه شخصی مشرف درباره وی بعید است. مشرف تاکید کرده که حزب پیروز می‌تواند نامزد خود را برای تصدی نخست‌وزیری معرفی کند اما هنوز گرایشی به وی نشان نداده، ضمن آنکه شریف از گرایش مشرف به حزب مردم و شخص مخدوم امین فهیم برای سپردن سمت نخست‌وزیری ـ با توجه به پیروزی احتمالی حزب مردم ـ آگاه است.

سناریوی سوم: دور زدن مشرف از طریق مجلس ملی بر اساس این سناریو که تحقق آن برای شریف محتمل‌تر است، انتخابات با پیروزی اکثریتی حزب مسلم لیگ (شاخه نواز) پایان می‌گیرد. پیروزی در انتخابات، می‌تواند برای این حزب با دو سناریوی جدید همراه باشد:

اول: حزب پیروز در انتخابات و دارای اکثریت در مجلس می‌تواند متمم‌های قانون اساسی را لغو کند و راه برای نخست‌وزیری نواز شریف هموار شود. ضمن آنکه می‌تواند رییس‌جمهوری را عزل کند. حزب مسلم لیگ در این شرایط به دنبال چنین سناریویی نیست، چرا که براساس قانون اساسی پاکستان، رییس‌جمهوری نیز می‌تواند مجلس را منحل کند. اما درباره لغو هفدهمین متمم قانون اساسی، 1973 حزب با یک مشکل روبه‌رو است. یعنی ثبت‌نام نکردن نواز شریف در انتخابات.

دوم: برای حل این مشکل به احتمال زیاد، فرد منتخب بعد از انتخابات از حوزه لاهور که حزب مسلم لیگ شاخه نواز دارای پایگاه مردمی مطلوبی است، استعفا دهد. براساس قانون انتخابات، در حوزه فاقد نماینده ـ به هر دلیلی ـ ظرف یک ماه باید انتخابات مجدد برگزار شود تا نماینده جدید به مجلس ملی راه یابد. با توجه به پیروزی این حزب در مجلس از یکسو و فشار طبیعی به مشرف برای پذیرش خواسته‌های حزب پیروز و همچنین معامله احتمالی مشرف برای نامزدی مجدد نواز شریف، وی از آن حوزه می‌تواند با رای بالا به مجلس ملی راه یابد و با عنایت به داشتن اکثریت حزبی برای سومین‌بار به سمت نخست‌وزیری دست یابد.