ارمنستان در مسیر موروثی شدن قدرت
مجتبی سپهریوالا
با فرا رسیدن سال نو میلادی، فضای سیاسی در کشور ارمنستان شاهد رقابت هر چه بیشتر میان کاندیداهای انتخابات ریاست جمهوری است. بنا به اعلام کمیته مرکزی انتخابات جمهوری ارمنستان، این انتخابات در روز 19 فوریه 2008 میلادی (30 بهمن 1386) برگزار خواهد شد.
به عقیده تحلیلگران سیاسی، این انتخابات به این دلیل که در صورت پیروزی نخستوزیر کنونی، برای اولین بار در تاریخ ارمنستان، موجب استمرار و «موروثی شدن» قدرت در این کشور خواهد شد، از انتخابات قبلی متمایز است، چرا که کاندیدای اصلی این انتخابات سرژ سرکیسیان، نخستوزیر ارمنستان، مورد حمایت و همفکر با روبرت کوچاریان، رئیسجمهور فعلی میباشد.
دو عامل دیگر نیز باعث تمایز این انتخابات است: نخست، اصلاحات قانون اساسی ارمنستان پس از انتخابات به طور کامل اجرا خواهد شد و دوم حضور سه حزب سیاسی در این انتخابات که در دورههای مختلف قبلی بر سر قدرت بودهاند، یعنی حزب «داشناکتسوتیون» (حکومت بر ارمنستان در سالهای 20 ـ 1918)، حزب «جنبش ملی ارامنه» (98 ـ 1991) و حزب جمهوریخواه ارمنستان (حزب حاکم کنونی). سرژ سرکیسیان، نخستوزیر و رهبر حزب جمهوریخواه ارمنستان؛ لئون ترپطروسیان، رئیسجمهور پیشین ارمنستان از «جنبش ملی ارامنه» و اهان هوانیسیان، معاون رئیس پارلمان از حزب «داشناکتسوتیون» و آرتور باغداساریان، رئیس سابق پارلمان و رهبر حزب «کشور قانونمند» از جمله نامزدهای اصلی این انتخابات هستند.
آرتاشس گقامیان، رهبر «اتحاد ملی»؛ تیگران کاراپتیان، رئیس حزب مردمی؛ آرام هاروتونیان، رئیس حزب «رای ملی» و آرمان ملیکیان، مشاور سابق رئیسجمهور جمهوری خودخوانده قرهباغ، سایر کاندیداهای انتخابات ریاست جمهوری ارمنستان میباشند. آرتور باغداساریان، رئیس مستعفی پارلمان و رهبر حزب «کشور قانونمند»، مورد حمایت بعضی از کشورهای غربی از جمله فرانسه است و به نظر میرسد این کشورها تمایل دارند که به کمک وی، همانند اوکراین و گرجستان، در ارمنستان نیز «انقلاب رنگین» راه بیندازند. در همین راستا، باغداساریان سال گذشته بعد از بازگشت از فرانسه، از مقام ریاست پارلمان استعفا داد؛ مشابه همان اقدامی که ساکاشویلی در سال 2001 انجام داد و با استعفا از وزارت دادگستری گرجستان، به عنوان مخالف شوارد نادزه وارد عرصه سیاسی شد تا زمینه را برای رسیدن خود به مقام ریاست جمهوری گرجستان فراهم نماید. لئون ترپطروسیان، نامزد دیگر مطرح در این انتخابات است که در سال 1991 همزمان با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و استقلال جمهوری ارمنستان با محبوبیت مردمی بالایی، به عنوان نخستین رئیسجمهور این کشور انتخاب شد.
وی متولد سال 1945 در حلب سوریه میباشد و در سال 1946 همراه با خانوادهاش به ارمنستان شوروی مهاجرت نمود. او فارغالتحصیل رشته شرقشناسی از دانشگاه دولتی ایروان و انستیتوی لنینگراد و دارای درجه دکترا است. ترپطروسیان از سال 1978 شروع به فعالیت تحقیقاتی در انستیتوی ادبیات و موزه نسخ خطی ارمنستان «ماتناداران» نمود و دارای 70 اثر تالیفی به زبانهای ارمنی، روسی و فرانسه میباشد. او از دهه 1960 شروع به فعالیت سیاسی نمود. در فوریه 1988 ریاست «کمیته قرهباغ» را در ارمنستان برعهده گرفت و به همین دلیل در فاصله دسامبر 1988 تا می 1989 به همراه سایر اعضای این کمیته در زندان شوروی به سر برد. پس از آزادی، به ریاست «جنبش ملی ارامنه» منصوب شد و بعد از انتخابات به عنوان نماینده شورای عالی ارمنستان شوروی و رسیدن به مقام ریاست این شورا، به دنبال فروپاشی شوروی، در 1991، به مقام ریاست جمهوری ارمنستان انتخاب شد. انتخاب مجدد وی در سال 1996 با گزارشاتی از تخلفات انتخاباتی از سوی جناح مخالف و ناظران بینالمللی همراه بود. تشدید مشکلات اقتصادی ارمنستان باعث کاهش محبوبیت مردمی ترپطروسیان گردید. از سوی دیگر، فعالیت حزب «داشناکتسوتیون» را که از احزاب عمده مخالف او بود، به اتهام ادارهشدن از خارج از ارمنستان، ممنوع اعلام نمود و سران این حزب (از جمله واهان هوانیسیان، نامزد کنونی انتخابات) را زندانی کرد. سرانجام در فوریه 1998 به علت حمایت از توافقنامه سازشکارانه با جمهوری آذربایجان در مورد مناقشه قرهباغ ( که از نظر بسیاری از ارامنه، امنیت آنها را به خطر میانداخت)، مجبور به استعفا شد. منطقه قرهباغ با داشتن اکثریت جمعیت ارمنی، به عنوان منطقه خودمختار در جمهوری آذربایجان قرار داشته است و اعلام استقلال این منطقه در دهه 1990 باعث جنگ میان جمهوریهای تازه استقلالیافته آذربایجان و ارمنستان گردید. به دنبال میانجیگری گروه «مینسک» سازمان امنیت و همکاری اروپا، توافقنامه آتشبس در سال 1994 بین طرفین درگیر امضا شد، ولی اختلاف درباره وضعیت این منطقه همچنان ادامه دارد.
در سپتامبر 1997 طرح صلحی از سوی میانجیگران بینالمللی ارائه شد که براساس آن قرار بود مناقشه قرهباغ به صورت مرحله به مرحله حل و فصل شود و موضوع اصلی یعنی توافق در مورد وضعیت سیاسی این منطقه به تعویق افتد. میبایست نیروهای ارمنی مناطق اشغالی آذربایجان را تخلیه نمایند و در عوض جمهوری آذربایجان و ترکیه مرزهای بسته خود با ارمنستان را بازگشایی کنند. این طرح مورد استقبال جمهوری آذربایجان و ترپطروسیان، رئیسجمهور وقت ارمنستان قرار گرفت، اما وزرای کابینه ترپطروسیان، به ریاست روبرت کوچاریان، نخستوزیر وقت از پذیرش آن امتناع کردند و ترپطروسیان از مقام ریاست جمهوری استعفا داد. وی در دوره 10 ساله بعد از استعفایش از حضور در عرصه سیاسی و مصاحبه با رسانههای گروهی کناره گرفته بود و به فعالیت پژوهشی میپرداخت.
دیگر کاندیدای اصلی این انتخابات سرژ سرکیسیان، نخستوزیر کنونی ارمنستان، متولد سال 1954 در شهر استپاناکرت (خانکندی) قرهباغ و فارغالتحصیل رشته فلسفه از دانشگاه دولتی ایروان است. او در سالهای 88 ـ 1979 با ارتقای در حزب کمونیست، در نهایت به مقام معاون دبیر اول این حزب در منطقه خودمختار قرهباغ منصوب شد. از 1989 تا 1993 ریاست کمیته نیروهای مسلح جمهوری خودخوانده قرهباغ را برعهده داشت و در سال 1993 وزیر دفاع ارمنستان شد. او فرمانده عملیاتهای متعدد در جنگ قرهباغ و از بنیانگذاران نیروهای مسلح ارمنستان و قرهباغ بوده است. سرکیسیان به دنبال درگذشت آندرانیک مارکاریان، نخستوزیر ارمنستان که علت آن سکته قلبی اعلام شد (اما رسانههای غربی آن را مشکوک دانستند) در تاریخ چهارم آوریل 2007 رسما به مقام نخستوزیری منصوب شد و ریاست حزب جمهوریخواه ارمنستان (حزب حاکم) را نیز برعهده گرفت.
به اعتقاد تحلیلگران سیاسی، سرکیسیان از زمان تصدی مقام وزارت دفاع ارمنستان، اقداماتی را در جهت جلب حمایت آمریکا و نیز روسیه انجام داده است؛ فراهمنمودن فضای انحصاری اقتصادی برای روسیه در ارمنستان و موافقت با انتقال تجهیزات نظامی روسیه از گرجستان به ارمنستان از جمله اقدامات او برای جلب رضایت مسکو بوده است و از سوی دیگر، اعزام نیرو به عراق و تدوین برنامههای همکاری ارمنستان با ناتو را میتوان به عنوان گامهای سرکیسیان در راستای جلبنظر آمریکا دانست.
در این میان ترپطروسیان بعد از یک دهه سکوت، در 21 سپتامبر 2007 در یک سخنرانی عمومی، دولت کوچاریان را «رژیم مافیایی» خواند که باعث سقوط ارمنستان به سطح کشورهای جهان سوم شده است. او همچنین در یک گردهمایی 20 هزار نفری در ایروان در اکتبر سال جاری میلادی، هیات حاکمه را به سرکوب مخالفان، نقض قوانین و کسب میلیاردها دلار درآمد نامشروع از طریق گرفتن رشوه از بازرگانان داخلی متهم نمود. رئیسجمهور پیشین ارمنستان، کوچاریان و سرکیسیان را به دست داشتن در حادثه تروریستی حمله به ساختمان پارلمان ارمنستان در 27 اکتبر 1999 متهم کرد. در این حادثه وازگن سرکیسیان، نخستوزیر وقت ارمنستان (که رابطه خویشاوندی با سرژ سرکیسیان، نخستوزیر کنونی نداشت) و کارن دمیرچیان، رئیس پارلمان ارمنستان و شش مقام دیگر به قتل رسیدند. ترپطروسیان در پایان سخنانش با اعلام شرکت خود در انتخابات ریاست جمهوری فوریه 2008، از مردم ارمنستان خواست تا در ساقط نمودن هیات حاکمه «غارت سالار» کوچاریان و همدستانش، او را یاری نمایند.
در عکسالعمل به این سخنان، تلویزیون دولتی ارمنستان اقدام به پخش سخنان کوچاریان، رئیسجمهور این کشور نمود که وی در این سخنان مشکلات اقتصادی مردم و سقوط شدید تولید ناخالص داخلی ارمنستان طی دوران ریاست جمهوری ترپطروسیان در سالهای 98 ـ 1991 را یادآور شد؛ دوره زمانی که به دنبال فروپاشی اتحاد شوروی و آغاز جنگ در قرهباغ، آبخازیا و اوستیا، اکثر راههای مواصلاتی ارمنستان با خارج قطع شده بود.
رئیسجمهور کنونی ارمنستان با کماهمیت جلوه دادن سایر عوامل، ناکارآمدی دولت ترپطروسیان در اداره کشور را عامل اصلی مشکلات اقتصادی آن دوران دانست. از سوی دیگر، سرژ سرکیسیان، نخستوزیر نیز در کنگره حزب جمهوریخواه ارمنستان، در پاسخ به اتهامات ترپطروسیان با متهم نمودن او به تلاش برای رسیدن به قدرت به منظور انتقامگیری از مخالفانش، از ترپطروسیان خواست تا به خاطر اشتباهات در زمان حکومت خود، از مردم ارمنستان عذرخواهی کند. در واقع سرکیسیان و کوچاریان، دو مرد قرهباغی الاصلی که خود توسط ترپطروسیان به مقامات مهم دولتی رسیدند، از بازگشت او به صحنه سیاسی به جهت داشتن سیاست مسالمتجویانه ترپطروسیان در مناقشه قرهباغ و رابطه ارمنستان و ترکیه و حمایت از سوی غرب، نگران هستند به همین جهت اقداماتی در جهت مقابله با وی در پیش گرفتهاند.
منع پخش تبلیغات گردهماییهای ترپطروسیان از شبکههای تلویزیونی و پخش برنامههای انتقادی درباره سیاستهای قبلی و کنونی او، بررسی جنجالبرانگیز پروندههای مالی شرکتهای متعلق به خاچاطور سوکیاسیان (تنها سرمایهدار بزرگ ارمنی که جرات نمود آشکارا از ترپطروسیان حمایت کند) و نیز وارد نمودن اتهام فرار از پرداخت مالیات به مدیر یک شبکه تلویزیون محلی که سخنرانی ترپطروسیان را به طور کامل پخش کرده بود، از جمله اقدامات دولت در مقابله با بازگشت سیاسی نخستین رئیسجمهور ارمنستان میباشند. با توجه به نتایج نظرسنجیهای اخیر، رقیب وی، سرژ سرکیسیان، نخستوزیر، شانس بیشتری برای احراز مقام ریاست جمهوری دارد.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
