بحران جدید در روابط گرجستان و روسیه

روابط روسیه و گرجستان که از زمان فروپاشی شوروی در اوایل دهه 90 میلادی همواره با مناقشه‌های ادواری روبرو بوده، بار دیگر با بحران مواجه شده است. به گفته مقام‌های گرجی، دو ‌فروند جنگنده روسی از پایگاه نظامی روسیه در شمال قفقاز وارد حریم‌ هوایی گرجستان شده و روستایی را در 60 کیلومتری تفلیس پایتخت این کشور با موشک مورد حمله قرار داده‌اند. رسانه‌های گرجستان، آثار این موشک را که منفجر نشده، نشان داده‌اند. به گفته نظامیان گرجی این موشک یک‌هزار‌ کیلویی، پیشرفته‌ترین و قدرتمندترین موشکی است که ارتش روسیه در اختیار دارد. در مقابل مقام‌های روسی هر‌گونه نقض حریم‌ هوایی گرجستان توسط جنگنده‌های خود را انکار کرده‌اند.

 گرجستان در سالهای اخیر همواره روسها را به نقض حریم‌ هوایی این کشور متهم کرده است. وزارت خارجه گرجستان سفیر روسیه را فراخواند و یادداشت اعتراض‌‌آمیز دولت این کشور را تسلیم وی کرد. جنگ کلمات بین دولتمردان روسی و گرجی همچنان ادامه دارد. روابط دو کشور قبل از بروز بحران جدید هنوز تحت تاثیر مناقشه بر سر اخراج 4 دیپلمات روس از گرجستان دچار تلاطم بود. دولت گرجستان نظامیان مذکور را به جاسوسی متهم و از این کشور اخراج کرد. روسها در مقابل نشان دادند که شدت عمل در برابر این عضو کوچک سابق امپراتوری از هم پاشیده شوروی را در دستور کار قرار داده‌اند.

دولت روسیه در واکنش به اخراج 4 نظامی کشورش، صدها گرجی را که بطور غیر قانونی در روسیه زندگی می‌کردند اخراج کرد و به کسب و کار بسیاری از گرجی‌ها در روسیه آسیب وارد ساخت. روسیه سطحی از تحریم‌ها را در روابط اقتصادی فی‌مابین به اجرا گذاشت و برای حمل و نقل کالا و مسافر بین دو کشور محدودیت‌هایی ایجاد کرد. شدت عمل روسها نشاندهنده عمق رنجید‌گی روسیه از همسایه کوچک این کشور است. روسها، جهت‌گیری سیاست خارجی گرجستان را اساساً ضد روسی تلقی می‌کنند. روسها هرگز هموطنان سابق و همسایگان فعلی خود را در گرجستان برای تلاششان به منظور پیوستن به سازمان همکاری‌های آتلانتیک شمالی، ناتو، نبخشیدند. کرملین معتقد است، ناتو در زمان شوروی سابق، اهرم تهاجمی غرب علیه شوروی بود و امروز نیز تهدیدی علیه وارث این امپراتوری یعنی روسیه است. از این نظر گسترش ناتو به سمت شرق برای مسکو چیزی جز افزایش تهدیدهای امنیتی روسیه محسوب نمی‌شود. بدین ترتیب روسها استقبال گرجستان از ناتو در همسایگی روسیه را چیزی جز خیانت علیه منافع و امنیت خود نمی‌دانند.

از دید ناظران سیاسی، اگر شلیک موشک به روستایی در گرجستان صحت داشته باشد، هشداری بسیار جدی به دولتمردان تفلیس محسوب می‌شود. بویژه در شرایطی که روابط نظامی گرجستان با آمریکا گسترش یافته است و نظامیان آمریکایی در خاک گرجستان نظامیان این کشور را برای فعالیت در عراق تعلیم می‌دهند. از دید این ناظران تمایل گرجی‌ها به غرب، با برانگیختن خشم روسها، امنیت گرجستان را با تهدید مواجه کرده است. اما‌لوان نیکو‌‌لیشویلی وزیر دفاع گرجستان ناتو را کلوپی توصیف کرده است که با پیوستن به آن، امنیت و توسعه کشورش تضمین و ورود آن به اتحادیه اروپا تسهیل می‌شود. البته عضویت در ائتلاف نظامی ناتو، شرط ورود به اتحادیه اقتصادی و سیاسی اروپا نیست، ولی پیوستن به ناتو عملاً گرجستان را در بلوک‌بندی جدید بین‌المللی در جرگه متحدان غرب قرار می‌دهد.

 مقام‌های گرجی براین باورند که با قرار گرفتن در خط مقدم جبهه غرب علیه روسیه امتیازات اقتصادی و سیاسی بسیاری به دست خواهند آورد. اما ورود به این رقابت‌ها حتی به وحدت ملی گرجستان صدمه زده است. به عنوان مثال با قدرت گرفتن تجزیه طلبان در آبخازیا و اوستیا حاکمیت ملی در گرجستان با حلقه‌های مفقوده مواجه شده است. بدین ترتیب مقام‌های گرجی از جمله وزیر دفاع این کشور هنوز نمی‌توانند ثابت کنند که گرایش به ناتو امتیاز ویژه‌ای را برای گرجستان به ارمغان آورده و ثبات داخلی و امنیت خارجی آن را تضمین کرده است.