تاملی بر اجلاس مجالس آسیایی در تهران

قاسم غفوری

تهران، امروز میزبان روسای مجالس آسیایی است. حضور روسای مجالس و هیات‌های پارلمانی اکثر کشورهای آسیایی بیانگر اهمیت این اجلاس و جایگاه ایران در میان کشورهای قاره کهن می‌باشد. از اهمیت قوه مقننه همان بس که در نظام تمام کشورها- شامل ریاستی، پارلمانی و ترکیبی ـ اعضای مجلس از سوی مردم تعیین می‌شوند لذا به حق، از آنها با نام منتخبین ملت‌ها یاد می‌شود. این در حالی است که در بسیاری از کشور نخست‌وزیر و رئیس‌جمهور با رای مستقیم مجلس انتخاب می‌شوند و در اکثر کشورها حق استیضاح و عزل رئیس‌جمهور برای مجلس در نظر گرفته شده است. با توجه به آنچه از اهمیت مجالس ذکر شد و با عنایت به این حقیقت که تهیه و تصویب طرح‌های عمرانی و توسعه‌ای کشورها و حتی الزامات اجرایی در سیاست خارجی بر عهده مجالس است، نشست مجالس آسیایی و ایجاد تفاهم و تعامل میان آنها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار می‌باشد. بر این اساس نشست مجالس آسیایی با محوریت تهران می‌تواند از چند منظر قابل تامل باشد:

1-  برگزاری اجلاس مجالس آسیایی که به نوعی می‌توان آن را همگرایی بزرگ در قاره کهن دانست می‌تواند نقطه عطفی برای تبادل اطلاعات و قوانین و دستاوردهای کشورها در ارائه و تصویب قوانین باشد. به عبارتی با این اجلاس‌ها می‌توان نواقص جاری بر قوانین کشورها را رفع و به نوعی گامی برای بهبود کارکرد مجالس برداشت. آنچه در تعاملات کشورهای آسیای در نشست تهران قابل تامل می‌نماید، تاکید همگان بر دوری از غرب و استقلال کشورها در تدوین قوانین بر اساس شرایط آسیا می‌باشد. بررسی زیربنای قوانین اولیه کشورها نشان می‌دهد که بسیاری از اصول آنها بر گرفته از قوانین کشورهای غربی بویژه فرانسه و انگلیس می‌باشد که در شرایط کنونی جایگاهی در کشورها ندارد. تعامل میان مجالس آسیایی می‌تواند فرصتی برای بازنگری در این قوانین و تدوین منشور مشترک آسیا در زمینه قوانین باشد که همگرایی مجالس آسیایی را به همراه خواند داشت.

2- نشست تهران فرصتی است تا جمهوری اسلامی ایران دیدگاه‌های خود را در قبال اصول و باورهای عدالت محورانه و آزاداندیشانه مطرح کند و گامی دیگر برای ارائه آنها به جهانیان بر دارد. در حالی که در چارچوب دیپلماتیک تهران توانسته به این مهم در بسیاری از کشورها دست یابد، از طریق تعاملات مجالس نیز می‌توان این امر را اجرایی کرد که به دلیل گرایش کشورها به اصول عدالت محورانه، تاثیر بسیاری بر جایگاه ایران در معادلات جهانی خواهد داشت.

3- در دنیای امروز در کنار دستگاه سیاست خارجی، دیپلماسی پارلمانی عنصری مهم برای اجرای اهداف سیاست خارجی کشورها می‌باشد. رایزنی‌های هیات‌های پارلمانی با سایر کشورها بویژه کشورهای آسیایی می‌تواند اولاً خنثی‌کننده تهدیدات غرب، آمریکا و رژیم صهیونیستی در مجامع بین‌المللی باشد که نمود آن را در عملکرد مثبت مجلس در پرونده هسته‌ای می‌توان مشاهده کرد. استیضاح رئیس‌جمهور اندونزی در مجلس این کشور به دلیل رای مثبت به قطعنامه 1747 شورای امنیت نمونه موفقی از دیپلماسی پارلمانی کشورمان می‌باشد. ثانیاً در شرایطی که قراردادها و توافقات میان کشورها باید در مجالس آنها تصویب شود، دیپلماسی پارلمانی می‌تواند روند توسعه مناسبات و نیز اجرایی شدن توافقات تهران با سایر کشورها را اجرایی کند. با عنایت به همگرایی ایران به کشورهای آسیایی به جای غرب، فعالیت و عملکردهای مجلس کشورمان در همگرایی به مجالس کشورهای آسیایی می‌تواند تسریع‌کننده اجرایی شدن توافقات کشورمان با سایر کشورها باشد که منافع اقتصادی و سیاسی بسیاری برای کشورمان به همراه خواهد داشت.

4- نکته مهم آنکه نشست تهران بار دیگر نشان داد که برخلاف خواست غرب نه تنها ایران منزوی نشده بلکه جهانیان بیش از پیش بر نقش آن در معادلات منطقه‌ای و جهانی تاکید و بر حضور آن در عرصه جهانی اصرار دارند. در دنیای امروز از شاخصه‌های جایگاه جهانی کشورها برگزاری اجلاس‌های منطقه‌ای و جهانی است که بیانگر اهمیت این کشورها می‌باشد. در شرایطی که جهانیان خواستار عدم برگزاری اجلاس‌ها حتی نشست سازمان ملل در آمریکا به دلیل عملکردهای غیر دیپلماتیک و نیز فعالیتهای ضد بشری آن می‌باشند، برگزاری اجلاس‌هایی مانند دریای خزر، بین‌المجالس آسیایی، سازمان کنفرانس اسلامی و... در تهران، از یک سو اهمیت ایران در نظام بین‌الملل و اطمینان کشورها به آن را می‌رساند که به رغم تهدیدات غرب در حال گسترش است و از سوی دیگر شکستی دیگر برای آمریکا در برابر تهران قلمداد می‌شود که انزوای بیشتر آمریکا و انبساط بیشتر ایران را به نمایش می‌گذارد.

در مجموع نشست روسای مجالس آسیایی فرصتی برای تعامل و نزدیکی بیشتر کشورهای آسیایی است که می‌تواند در توسعه دیدگاه‌های عدالت محورانه و آزاداندیشانه در بزرگترین قاره جهان نقش بسزایی ایفا کند. این تعاملات می‌تواند در کنار فعالیت‌های سیاسی برگ دیگری از رویکرد آسیا به دوری از غرب باشد که با اجماع همگانی صورت می‌گیرد. چنانکه شرکت‌کنندگان در اجلاس تهران نیز بارها تاکید کرده‌اند آمریکا و غرب در آسیا منزوی شده‌اند و کشورهای منطقه برای همگرایی میان یکدیگر فعال‌تر شده‌اند تا با سیاست‌های توسعه‌طلبانه و استعمارگونه غرب که بعضاً با قوانین برجای مانده‌اند دوران گذشته اجرا می‌شود، مقابله کنند.