شورای بریتانیا بهانه درگیری روسیه و انگلیس

انگلیس از گذشته تاکنون در عین اینکه مورد حسادت قرار داشته و کعبه آمال روس‌ها بوده، مورد بی‌اعتمادی و عصبانیت به ویژه از سوی سیاستمداران روس قرار داشته است (گفته می‌شود ژوزف استالین از دیدن پرچم انگلیس که در بالای سفارت این کشور در مسکو در اهتزار است، متنفر بوده است). هردوی این رویکرد‌ها براساس این حقیقت که انگلیس مخالف رویکرد روسیه در قبال قانون، حقوق مالکیت و آزادی‌های فردی است. لندن در عین اینکه برای نخبگان روس پر جاذبه بوده، همچنین یک منشاء ویروس‌های خطرناک برای دموکراسی بوده است. ممکن است رسوایی شورای فرهنگی انگلیس یک مسئله دوجانبه بین دو کشور به نظر برسد ولی یک آزمون خوب برابر سنجش رویکرد خود روسیه نسبت به قانون و رابطه با غرب و نحوه رفتار با مردم خود است.

این تنش دست کم به چند سال قبل (زمانی که انگلیس به بوریس برژفسکی، ثروتمند روسی مخالف و آخمد زاکایف، یکی از رهبران جدایی‌طلب چچن، پناهندگی سیاسی اعطا کرد) باز می‌گردد. مسکو این اقدام انگلیس را غیردوستانه دانست و این مسئله با چند مشاجره لفظی و رسوایی‌های جاسوسی بین دو کشور دنبال شد. پس از کشته شدن الکساندر لیتویننکو، جاسوس سابق کا.گ.ب در سال 2006 در لندن روابط دو کشور بدتر شد. تازه‌ترین بخش تشنج در روابط دو طرف دو روز پس از انتخابات دیمتری مدودف توسط پوتین به عنوان فرد مورد نظرش برای جانشینی ‌خود، رخ داد.

تعطیلی دفاتر

وزارت امور خارجه روسیه در 12 دسامبر (21 آذر) اعلام کرد که فعالیت‌ دفاتر منطقه‌ای شورای بریتانیا در روسیه غیرقانونی است و آنها باید تعطیل شوند. اما از آنجا که هیچ حکم دادگاهی در پس از این بیانیه وجود نداشت، انگلیس خاطر نشان ساخت که دستور وزارت امور خارجه روسیه فاقد هر گونه پایه و اساس است و در حقیقت کنوانسیون بین‌المللی را که فعالیت‌های این شورا را سامان می‌دهد، لغو کرد. اما سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه سریعا اظهار داشت که در این قضیه تنها انگلیس مقصر است. وی در ابتدا گفت که انگلیس خواستار استرداد آندری‌ لوگووی، جاسوسی سابق کا.گ.ب شده است. لوگووی از سوی سرویس دادستانی سلطنتی انگلیس به مسموم کردن لیتویننکو با مواد رادیواکتیو متهم است. اما وقتی روسیه با این مسئله مخالفت کرد، انگلیس روابط خود با اف.اس.بی، سازمان جایگزین کا.گ.ب را قطع کرد و متعهد شد که اعطای ویزا به مقامات روس را سخت‌تر کند.

به عبارت دیگر، دستور تعطیلی دفاتر شورای فرهنگی بریتانیا هیچ ارتباطی به قانونی یا غیرقانونی بودن وضعیت مالیاتی این شورا (آنگونه که مقاما روسی اعلام کرده‌اند) ندارد. وقتی دفاتر شورای بریتانیا برخلاف دستور وزارت خارجه روسیه پس از تعطیلی طولانی مدت زمستانی بازگشایی شدند، روسیه این مسئله را یک اقدام تحریک‌آمیز خواند. اما وزارت امور خارجه روسیه به جای کشاندن این مسئله به دادگاه به پلیس راهنمایی و سرویس‌های امنیتی مراجعه کرد. کارکنان روسی شورای بریتانیا از سوی اف.اس.بی برای ارائه توضیحات احضار شدند و استفن کینوک، رئیس شورای بریتانیا در سن‌پترزبورگ به خاطر یک خلاف رانندگی کوچک توسط پلیس راهنمایی رانندگی روسیه دستگیر و به رانندگی در حالت مستی متهم شد.

شورای فرهنگی بریتانیا اعلام کرد: این ارعاب و تهدید چاره‌ای باقی نمی‌گذارد جز اینکه دفاتر منطقه‌ای شورا تعطیل شوند. (البته دفتر شورای بریتانیا در مسکو هنوز به فعالیت خود ادامه می‌دهد).

اما سوالی که همچنان بی‌پاسخ باقی می‌ماند اینست که روسیه با این کار در فاصله چند هفته تا انتخابات ریاست جمهوری روسیه در دوم مارس (12 اسفند) چه هدفی را دنبال می‌کند؟ تئوری خوشبینانه در خصوص این مسئله این است که اف.اس.بی به دلیل ناراحتی از مطرح شدن دیمتری مدودف به عنوان بخت نخست ریاست جمهوری (فردی که هرگز در کا.گ.ب خدمت نکرده) می‌خواهد کاری کند که حضور این سازمان احساس شود. تئوری دوم که نگران کننده‌تر است اینست که این فشار بخشی از برنامه انتخابات روسیه و نتیجه رویکرد ضدغربی است که ممکن است در چند سال آتی سیاست روسیه را احاطه کند.

در حالی که سرگئی لاوروف انگلیس را به استعمارگری متهم می‌کند، دیوید میلیبند، همتای انگلیسی وی می‌گوید که اقدامات دولت روسیه زشت و شرم‌آور و یاد‌آور اقدامات شوروی سابق است. اما امروز یک تفاوت مهم وجود دارد. رهبران روسیه امروز برخلاف روسای حزب سابق کمونیست، در لندن صاحب ملک و املاک هستند و بچه‌های خود را به مدارس درجه یک انگلیس می‌فرستند. منتقدان می‌گویند این مسئله به ویژه اقدام مقامات روسی را ریاکارانه می‌کند. آنها با تعطیل کردن دفاتر منطقه‌ای شورای فرهنگی بریتانیا بر سر راه آن دسته از مردم روسیه که از طبقه مرفه نیستند و از برنامه‌های این شورا استفاده می‌کردند، مانع ایجاد کرده‌اند. آنتونی برنتون، سفیر انگلیس در مسکو می‌گوید: بازندگان اصلی این مسئله مردم عادی روسیه هستند. به نظر نمی‌رسد که تعطیلی شورا برای طبقه مرفه حاکم روسیه که در منطقه ریچموند ساکن هستند، دردسری ایجاد کند.