مولفه‌های رقابت سالم انتخاباتی

امیر احمد زندآور

عضو شورای مرکزی و دبیر حزب مردم‌سالاری استان اصفهان

رقابت سیاسی سالم فرصت استثنایی برای خدمت صادقانه است. اولین شرط برای برگزاری رقابت سیاسی سالم،‌ این است که افرادی که می‌خواهند در این رقابت شرکت کنند، قواعد و قوانین حاکم بر این رقابت را به‌طور کامل بپذیرند و بدون تفسیر به رای از قوانین حاکم، در این میدان رقابتی حضور یابند. مسلما هرچه این رقابت سیاسی به دور از تنش‌های سیاسی و نزاع‌های گروهی باشد، رقابتی سالم و عادلانه‌تر خواهد بود. لذا یکی از مولفه‌های رقابت سیاسی سالم را می‌توان پرهیز از تنش‌زایی و تلاش برای ایجاد ثبات و آرامش در فضای حاکم نام برد.

با توجه به اهمیت انتخابات مجلس هشتم و نقش تعیین‌کننده آن در معادلات سیاسی داخلی و خارجی، شرط اول و اساسی برای حضور در میدان رقابت انتخاباتی در نظام اسلامی، این است که افرادی که برای حضور در این رقابت اعلام آمادگی می‌کنند، قوانین جمهوری اسلامی و اصول و مبانی آن را کاملا پذیرفته و به اصول حاکم بر نظام، التزام و اعتقاد داشته باشند و تمام فعالیت‌های خود را با معیار قوانین حاکم بر نظام بسنجند. موضوع دیگر در ایجاد فضای رقابتی سالم رفتار صادقانه و خالصانه داوطلبان با مردم و رقبای خود است. اگر می‌خواهیم فضای رقابتی به دور از چالش و تنش داشته باشیم، داوطلبان باید از دروغ و شایعه‌پراکنی پرهیز کنند،‌ عملیات روانی انجام ندهند و برای برقراری فضای رقابتی جوانمردانه و عادلانه تلاش کنند. نامزدهای انتخاباتی باید به این نکته توجه داشته باشند که در بیان شعارهای تبلیغاتی‌، شعارهایی را مطرح کنند که به آن اعتقاد داشته و توانایی عملی کردن آنها را داشته باشند نه فقط به صرف بیان این شعارها و جمع کردن رای این مطالب را عنوان کنند.

مولفه اساسی دیگر برای برگزاری رقابت انتخاباتی سالم،‌ این است که افراد مختلف که از گروه‌ها و طبقات مختلف در این رقابت‌های انتخاباتی حضور پیدا می‌کنند، نسبت به فضای موجود آگاهی داشته باشند. این نکته قابل تاکید است که انتخابات در جمهوری اسلامی ایران نه فضای رقابت و برخورد احزاب سیاسی و نه نمایش خودساخته که به اسم انتخابات برگزار می‌شود، بلکه حرکتی است در بستر مردم‌سالاری. باید توجه داشت که این اتفاق در بستر مردم‌سالاری به وقوع می‌پیوندد، در نتیجه باید اقتضائات آن نیز مورد توجه قرار گیرد. هر انتخابات دارای سه وجه است. اول: افرادی که نامزد می‌شوند، دوم: افرادی که انتخابات را برگزار می‌کنند، سوم: افرادی که رای می‌دهند. نگاه کلی به این وجوه، از زمینه‌های لازم و ضروری برای برگزاری انتخابات سالم است. انتخابات به عنوان تحرک سیاسی فعال و کنشگرانه موثر در چارچوب نظام سیاسی و گستره ملی برای تغییر مسالمت‌جویانه و بدون خشونت در سیاستگذاری‌های عمومی و بعضا تغییر کارگزاران سیاسی و حکمرانان سیاسی است. در تحرک‌های این چنین باید 3 مولفه اصلی و اساسی وجود داشته باشد تا بتوان بر آن نام انتخابات را گذاشت.

اول: آزاد و رقابتی بودن انتخابات، دوم: منصفانه بودن انتخابات، سوم: موثر بودن.

در خصوص آزاد و رقابتی بودن باید گفت که بر این مبنا احزاب و گروه‌های سیاسی که در چارچوب نظام می‌گنجند و اصول نظام و قانون اساسی کشور را پذیرفته‌اند و خود را به عنوان یک گروه در چارچوب قانون معرفی کرده‌اند، باید بتوانند در یک فضای رقابتی سیاسی سالم شرکت کنند. به‌عبارت دیگر افرادی که به نوعی التزام عملی خود را به قوانین اسلامی کشور به‌عنوان میثاق عمومی و ملی آن کشور پذیرفته‌اند و اعلان عمومی کرده‌اند، بدون هیچ‌گونه مانع و محدودیتی در انتخابات شرکت کنند، که به دنبال پذیرفتن این تکثر سیاسی است که رقابتی سالم به وجود می‌آید.

این عامل در درجه اول در قسمت‌ مدیریت انتخابات قابل بررسی است، یعنی مدیریت انتخابات چه در بخش‌های نظارتی و چه در بخش‌های اجرایی باید مستقل و بی‌طرف باشد، به عبارت دیگر لااقتضا باشد و برای آن فرق نکند فلان جریان سیاسی که با این نهاد نظارتی یا مدیریت انتخاباتی هماهنگی ندارد حق ورود دارد یا ندارد و از سوی دیگر این جریان‌های سیاسی هم امنیت خاطر داشته باشند که این نهادهای نظارتی نگرش خود را در روند اجرای انتخابات اعمال نمی‌کنند.

جنبه دوم مسئله منصفانه بودن، از جمله انصاف در استفاده از رسانه ملی به‌عنوان یک تریبون رسمی است، به‌ویژه در کشورهایی که رسانه ملی در دست دولت است و گروه‌های سیاسی مستقل رسانه‌ای در اختیار ندارند، وظیفه مدیریت رسانه‌ای سنگین‌تر خواهد بود. فضای رسانه‌ای باید آن‌قدر منصفانه پی‌ریزی شود که حتی یک مخاطب غیرسیاسی هم گمان نکند که فضای رسانه به سمت یک جریان سیاسی خاص متمایل است.

جنبه سوم هم عامل موثر بودن انتخابات است. یعنی این‌که وجدان عمومی جامعه و بخش متفاوت جامعه مانند تشکل‌ها، جریان‌های سیاسی مختلف که در فضای انتخابات حاضر می‌شوند و از حق شهروندی رای دادن استفاده می‌کنند، تغییراتی را به صورت سازمان یافته و قانونی و در چارچوب ساختار نظام موجود شاهد باشند و نمایندگان آنها بتوانند قدرت ایجاد تغییرات را بر مبنای شعارهایی که می‌دهند داشته باشند.

اما این‌که انتخابات صرفا به‌صورت حضور حداکثری یا مشارکت بالای عمومی باشد ولی مطالبات گروه‌های سیاسی که برآمده از بخش‌های مختلف و طبقات متفاوت مردم هستند توانایی تاثیرگذاری و ظهور و بروز شعارها را به واسطه موانع قانونی و فراقانونی نداشته باشند، پذیرفتنی نیست. ما در انتخابات نظام اسلامی قائل به اصالت آگاهی مردم هستیم. موضع حضرت امام(ره) و مقام رهبری در این موضوع نیز موید این مطلب است، اولین شاخص که می‌توان که با آن میدان یک رقابت سیاسی سالم را سنجید این است که بازیگران مختلف این میدان چقدر به فهم مردم احترام می‌گذارند و این‌که آیا آگاهی مردم را محور برنامه خود می‌دانند و براساس آن برنامه‌ریزی می‌کنند؟

فاکتور دیگری که می‌توان آن را به‌عنوان یکی از مولفه‌های اساسی رقابت سیاسی سالم دانست حاکمیت عقلانیت به‌جای حاکم بودن احساس و ظواهر است، این‌که عقلانیت حکم کند چه باشد یا نباشد، در این صورت آن‌چه حرف اساسی را می‌زند برنامه است. متاسفانه یکی از ایرادات مجلس ما این است که نه می‌توان قبل از ورود به آن برنامه ارائه کرد و نه می‌توان بعد از آن این سوال را مطرح کرد که نمایندگان مجلس چه کردند؟ نکته قابل اهمیت بعدی این است که سرمایه و ثروت و پول چقدر حاکمیت دارد و این‌که در این فضای سیاسی آن‌کس که بیشتر پول دارد قادر هست راحت‌تر به کرسی مجلس برسد یا قادر نیست.