شورای بریتانیا بهانه درگیری روسیه و انگلیس

رویکرد دوگانه‌ی روسیه در قبال انگلیس را به خوبی می‌توان در یکی از تبلیغاتی که از یکی از رادیوهای مسکو پخش می‌شود، مشاهده کرد. در حالیکه کرملین دستور تعطیلی دفاتر منطقه‌یی شورای (فرهنگی) بریتانیا (British Council) در روسیه را صادر کرده، یک شبکه رادیویی در مسکو مزایده خانه‌های یک شهرک جدید در یکی از بهترین مناطق مسکو بنام ریچموند را تبلیغ می‌کند. منطقه ریچموند در اعیانی‌ترین بخش حومه‌ی مسکو و در کنار محل سکونت ولادیمیر پوتین، رییس‌جمهور روسیه قرار دارد.

 این تبلیغ تلفیقی از سبک انگلیسی و مهمان‌نوازی روسی را در خود جای داده و امنیت و شیوه‌ای از زندگی را که برازنده‌ی افراد فوق‌العاده ثروتمند است، پیشنهاد می‌کند. "انگلیس از گذشته تاکنون در عین اینکه مورد حسادت قرار داشته و کعبه‌ی آمال روس‌ها بوده، مورد بی‌اعتمادی و عصبانیت به ویژه از سوی سیاستمداران روس قرار داشته است (گفته می‌شود ژوزف استالین از دیدن پرچم انگلیس که در بالای سفارت این کشور در مسکو در اهتزاز است، متنفر بوده است). هر دوی این رویکردها براساس این حقیقت است که انگلیس مخالف رویکرد روسیه در قبال قانون، حقوق مالکیت و آزادی‌های فردی است.

لندن در عین اینکه برای نخبگان روس پر جاذبه بوده، همچنین یک منشاء ویروس‌های خطرناک برای دموکراسی بوده است. ممکن است رسوایی شورای فرهنگی انگلیس یک مساله دو جانبه بین دو کشور به نظر برسد ولی یک آزمون خوب برابر سنجش رویکرد خود روسیه نسبت به قانون و رابطه با غرب و نحوه‌ی رفتار با مردم خود است." این تنش دست‌کم به چند سال قبل (زمانیکه انگلیس به بوریس برژفسکی، ثروتمند روسی مخالف و آخمد زاکایف، یکی از رهبران جدایی‌طلب چچن، پناهندگی سیاسی اعطا کرد) باز می‌گردد.

مسکو این اقدام انگلیس را غیردوستانه دانست و این مساله با چند مشاجره‌ی لفظی و رسوایی‌های جاسوسی بین دو کشور دنبال شد. پس از کشته شدن الکساندر لیتویننکو، جاسوس سابق کا.گ.ب در سال 2006 در لندن روابط دو کشور بدتر شد. تازه‌ترین بخش تشنج در روابط دو طرف دو روز پس از انتخاب دیمیتری مدودف توسط پوتین به عنوان فرد مورد نظرش برای جانشینی خود،‌ رخ داد. وزارت امور خارجه روسیه در 12 دسامبر (21 آذر) اعلام کرد که فعالیت دفاتر منطقه‌یی شورای بریتانیا در روسیه غیرقانونی است و آنها باید تعطیل شوند. اما از آنجا که هیچ حکم دادگاهی در پس از این بیانیه وجود نداشت انگلیس خاطرنشان ساخت که دستور وزارت امور خارجه روسیه فاقد هرگونه پایه و اساس است و در حقیقت کنوانسیون بین‌المللی را که فعالیت‌های این شورا را سامان می‌دهد، لغو کرد. اما سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه سریعا اظهار داشت که در این قضیه تنها انگلیس مقصر است. وی در ابتدا گفت که انگلیس خواستار استرداد آندری لوگووی، جاسوسی سابق کا.گ.ب شده است.

 لوگووی از سوی سرویس دادستانی سلطنتی انگلیس به مسوم کردن لیتویننکو با مواد رادیواکتیو متهم است. اما وقتی روسیه با این مساله مخالفت کرد، انگلیس روابط خود با اف.اس.بی، سازمان جایگزین کا.گ.ب را قطع کرد و متعهد شد که اعطای ویزا به مقامات روس را سخت‌تر کند. به عبارت دیگر، دستور تعطیلی دفاتر شورای فرهنگی بریتانیا هیچ ارتباطی به قانونی یا غیرقانونی بودن وضعیت مالیاتی این شورا (آنگونه که مقامات روسی اعلام کرده‌اند) ندارد. وقتی دفاتر شورای بریتانیا برخلاف دستور وزارت خارجه روسیه پس از تعطیلی طولانی مدت زمستانی بازگشایی شدند، روسیه این مساله را یک اقدام تحریک‌آمیز خواند، اما وزارت امور خارجه روسیه به جای کشاندن این مساله به دادگاه به پلیس راهنمایی و سرویس‌های امنیتی مراجعه کرد. کارکنان روسی شورای بریتانیا از سوی اف.اس.بی برای ارائه توضیحات احضار شدند و استفن کینوک، رییس شورای بریتانیا در سن‌پترزبورگ به خاطر یک خلاف رانندگی کوچک توسط پلیس راهنمایی رانندگی روسیه دستگیر و به رانندگی در حالت مستی متهم شد.

 شورای فرهنگی بریتانیا اعلام کرد: این ارعاب و تهدید چاره‌ای باقی نمی‌گذارد جز اینکه دفاتر منطقه‌یی شورا تعطیل شوند. (البته دفتر شورای بریتانیا در مسکو هنوز به فعالیت خود ادامه می‌دهد.)" اما سوالی که همچنان بی‌پاسخ باقی می‌ماند اینست که روسیه با این کار در فاصله چند هفته تا انتخابات ریاست جمهوری روسیه در دوم مارس (12 اسفند) چه هدفی را دنبال می‌کند؟ تئوری خوشبینانه در خصوص این مساله اینست که اف.اس.بی به دلیل ناراحتی از مطرح شدن دیمیتری مدودف به عنوان بخت نخست ریاست جمهوری (فردی که هرگز در کا.گ.ب خدمت نکرده) می‌خواهد کاری کند که حضور این سازمان احساس شود. تئوری دوم که نگران‌کننده‌تر است اینست که این فشار بخشی از برنامه انتخابات روسیه و نتیجه‌ی رویکرد ضدغربی است که ممکن است در چند سال آتی سیاست روسیه را احاطه کند. در حالیکه سرگئی لاوروف انگلیس را به استعمارگری متهم می‌کند، دیوید میلیبند، همتای انگلیسی وی می‌گوید که اقدامات دولت روسیه زشت و شرم‌آور و یادآور اقدامات شوروی سابق است.

اما امروز یک تفاوت مهم وجود دارد. رهبران روسیه برخلاف روسای حزب سابق کمونیست، در لندن صاحب ملک و املاک هستند و بچه‌های خود را به مدارس درجه یک انگلیس می‌فرستند. منتقدان می‌گویند این مساله به ویژه اقدام مقامات روسی را ریاکارانه می‌کند. آنها با تعطیل کردن دفاتر منطقه‌یی شورای فرهنگی بریتانیا بر سر راه آن دسته از مردم روسیه که از طبقه مرفه نیستند و از برنامه‌های این شورا استفاده می‌کردند، مانع ایجاد کرده‌اند. آنتونی برنتون، سفیر انگلیس در مسکو می‌گوید بازندگان اصلی این مساله مردم عادی روسیه هستند. به نظر نمی‌رسد که تعطیلی شورا برای طبقه مرفه حاکم روسیه که در منطقه ریچموند ساکن هستند، دردسری ایجاد کند."