پیامدهای منفی ترور خانم بوتو

محمد ملازهی

خانم بی‌نظیر بوتو رهبر حزب مردم پاکستان در یک اجتماع انتخاباتی مورد هدف گلوله قرار گرفت و جانش را از دست داد.

این حادثه تروریستی در داخل و خارج با محکومیت روبه‌رو شد، اما نگرانی اصلی‌تر بحران سیاسی است که در پی این ترور احتمال دارد به وجود آید و پاکستان را با جنگ داخلی روبه‌رو کند.

از هم‌اکنون می‌توان گفت روند سیاسی که انتظار می‌رفت پس از انتخابات 18 دی ماه پاکستان به طرف نظام پارلمانی باثبات‌تری هدایت شود در حال متوقف شدن است.

نواز شریف،‌ رهبر حزب مسلم لیگ نواز، خواستار تحریم انتخابات شد و پرویز مشرف را مورد انتقاد قرار داد و خواهان کناره‌گیری وی از قدرت شده است.

اگر احزاب دیگر از نواز شریف پیروی و انتخابات را تحریم کنند حتی اگر انتخابات برگزار شود دولت بعدی از مشروعیت لازم برخوردار نخواهد شد و نمی‌تواند به ثبات پاکستان کمک کند. البته حزب مسلم لیگ شاخه قائد اعظم که اکنون پایگاه مردمی چندانی ندارد و متحد پرویز مشرف رئیس‌جمهور پاکستان است می‌تواند پیروز چنین انتخاباتی در غیاب رقیبان اصلی باشد، اما از آن‌چنان اعتباری برخوردار نخواهد بود که بتواند یک قدرت مؤثر در سرتاسر کشور اعمال کند.

از این‌رو می‌توان گفت اختلاف‌نظرها بین پرویز مشرف و ارتش از یک طرف و احزاب مخالف که خواهان بازگشت ارتش به پادگانهایش هستند با ترور خانم بوتو تشدید شده است و دشوار می‌توان تصور کرد به سرعت این‌گونه اختلاف‌نظرها کاهش بیابد.

در چنین فضایی پاکستان با خطراتی روبه‌رو می‌شود که اگر به سرعت جلوی آنها گرفته نشود چه‌بسا به گروه‌های افراطی فرصت دهد فضای سیاسی در پاکستان را بیش از پیش تخریب کنند و کشور را به سوی جنگ تمام‌عیار داخلی و دخالت خارجی بکشانند.

البته ارتش پاکستان به عنوان یک ارتش حرفه‌ای و قدرتمند توان حفظ امنیت را دارد، اما بحث این است که ارتش به دلیل دخالت در قدرت سیاسی از آن اعتبار لازم که حمایت مردمی را پشت سر خود داشته باشد برخوردار نیست.

ترور خانم بوتو شکاف میان ژنرالهای ارتش و رهبران سیاسی و مذهبی را عمیق‌تر می‌کند و این به سود وحدت ملی و انسجام درونی پاکستان عمل نخواهد کرد. به ویژه آنکه درگیری ارتش در مناطق قبایلی پاکستان که به بهانه برخورد با القاعده و طالبان صورت می‌گیرد با واکنش منفی در پاکستان روبه‌رو شده و ابتکاری صرفاً پاکستانی ارزیابی نکرده‌اند و آن را تحت فشار و در جهت خواسته‌های آمریکا تصور کرده‌اند. بنابراین هرگونه بی‌ثباتی در پاکستان ارتش را رویاروی مردم قرار می‌دهد و این برای پاکستان و ارتش ملی آن ضایعه‌ای جبران‌ناپذیر خواهد بود.

در عین حال باید توجه داشت اگر اوضاع امنیتی در پاکستان از کنترل خارج شود بهانه کافی در اختیار آمریکا قرار خواهد گرفت که ارتش خود را از مرزهای افغانستان وارد شمال پاکستان سازد و در عمل، این کشور را به اشغال خود دربیاورد. خطری که هرچند احتمال آن ضعیف ارزیابی می‌شود، اما به طور کلی منتفی نخواهد بود. مولانا فضل‌الرحمان رهبر جمعیت علمای اسلام که در مناطق قبایلی و ایالت سرحد از نفوذ قابل توجهی برخوردار است یک روز قبل از ترور خانم بوتو گفته بود آمریکا، عراق و افغانستان را اشغال کرده است و اکنون نوبت پاکستان است.