معاملات بی‌منطق

مترجم: اسکندر بهرام‌نژاد

هفته گذشته و پس از سفر اخیر جورج ‌بوش، رئیس‌جمهور ایالات متحده به عربستان ‌سعودی بود که کاخ سفید به طور رسمی کنگره را در جریان بسته تسلیحاتی پیشنهادی دولت بوش به عربستان ‌سعودی قرار داد.

این بسته بخشی از پروژه‌ای بزرگتر است که اولین بار در جولای سال 2007 میلادی به آن اشاره شد و قرار است آمریکا در چارچوب آن طیف وسیعی از تسلیحات را به ارزش 20 میلیارد دلار به عربستان ‌سعودی و 5 کشور عرب دیگر حاشیه خلیج‌فارس ارائه کند. علاوه بر آن واشنگتن برنامه 10 ساله‌ای را هم برای اعطای کمک‌های بلاعوض اقتصادی و نظامی به اسرائیل و مصر تدوین کرده است.

استفان هادلی، مشاور امنیت ملی بوش در مسیر عزیمت به ریاض، پایتخت عربستان سعودی به خبرنگارانی که او را همراهی می‌کردند، گفته بود: این فروش‌ها اصلا موضوع جدیدی نیستند و در واقع روال اجرایی طرحی هستند که پیش از این تدوین شده است. وی افزود: بعد از امضای توافق‌نامه‌های اصولی ما کنگره را در جریان این تصمیم قرار خواهیم داد.

چند ساعت بعد و در همان روز وزارت امور خارجه اعلام کرد روال مطلع ساختن کنگره و تصمیم‌گیری قانونگذاران آمریکایی که به طور قانونی شاید بیش از 30 روز به طول انجامد، آغاز شده و کنگره در جریان توافق بوش با مقامات ریاض برای عرضه 900 بمب هوشمند هدایت‌شونده به عربستان سعودی قرار گرفته است. شین‌ مک‌کروک، سخنگوی این وزارتخانه ارزش این معامله را 120 میلیون دلار عنوان کرد.

توافقنامه فروش بمب‌های هوشمند به عربستان سعودی در واقع ششمین قراردادی است که در چارچوب طرح عرضه 20 میلیارد دلار تسلیحات به کشورهای عرب حاشیه خلیج‌فارس به امضا می‌رسد. دو قرارداد دیگر به فروش سیستم ضدموشکی پاتریوت و سامانه هشدار سریع E2C قابل نصب بر روی هواپیماهای شناسایی به امارات عربی متحده است. آمریکایی‌ها در دو قرارداد دیگر متعهد به فروش سیستم‌های رهگیری و کنترل و سامانه‌های پرتاب موشکی به عربستان سعودی شده بودند و طی قرارداد دیگری برای ارتقای سامانه‌های ضدموشکی پاتریوت با کویت به توافق رسیدند که ارزش مجموع این قراردادها 5/11 میلیارد دلار برآورده شده است.

ماه گذشته بود که وزارت امور خارجه اعلام کرد روند اعلام قراردادهای قبلی را تا پیش از تعطیلات سال نو کنگره به تعویق می‌اندازد. با ابلاغ رسمی امضای این توافقنامه‌ها کنگره یک ماه فرصت خواهد داشت پیرامون آنها تصمیم‌گیری کند. کنگره در صورتی که هر دو مجلس نمایندگان و سنا به توافقی کامل برای مخالفت با فروش‌های تسلیحاتی دست یابند و قطعنامه مشترکی تصویب کنند قادر به رد تصمیم دولت برای فروش تسلیحات است. دستیابی به چنین توافقی مستلزم رای مثبت دو سوم اعضای مجلس نمایندگان و سنا است تا رئیس‌جمهور نتواند قطعنامه آنان را وتو کند.

در غیر این صورت قطعنامه صادره در بهترین شرایط تنها می‌تواند دولت را ناچار به بازبینی توافقنامه‌هایش با کشورهای عرب حاشیه خلیج‌فارس کند. وقتی دولت بوش اولین بار تابستان گذشته به تصمیم خود برای فروش 20 میلیارد دلار تسلیحات به اعراب اشاره کرد خیلی‌ها آن را تلاش برای تقویت کشورهای عرب در برابر قدرت نظامی فزاینده ایران و راهی برای موجه نشان دادن فروش‌های تسلیحاتی گسترده واشنگتن به اسرائیل دانستند.

حتی بر اساس استانداردهایی که بر خریدهای تسلیحاتی کشورهای عرب حوزه خلیج‌فارس که دست بر قضا در زمره بزرگترین خریداران سلاح در دنیا هستند، حکمفرما است هم بسته تسلیحاتی پیشنهادی دولت بوش به این کشورها بزرگتر از آن است که به راحتی قابل توجیه باشد.

یکی از مهمترین وجوه این معامله تسلیحاتی عزم دولت بوش برای عرضه سلاح‌های پیشرفته هدایت‌شونده به کشورهای عرب منطقه است که واشنگتن هیچ‌گاه پیش از این به عرضه آنها به اعراب و بویژه 6 کشور عضو شورای همکاری خلیج‌فارس یعنی عربستان سعودی، کویت، امارات عربی متحده، قطر، بحرین و عمان رضایت نداده بود.

جدی‌ترین مخالف این طرح رژیم اسرائیل بود. رسانه‌های اسرائیلی در اقدامی که شاید اعمال فشار به دولت بوش را دنبال می‌کرد یکشنبه این هفته اعلام کردند بمب‌هایی که سعودی‌های تحویل می‌گیرند به اندازه بمب‌هایی که در اختیار آنها قرار می‌گیرد، هوشمند نیستند. علاوه بر این به گفته منابع اسرائیلی دولت بوش متعهد شده خریداران تسلیحات جدید را ملزم کند آنها را در پایگاه‌هایی که در نزدیکی مرزهای اسرائیل قرار دارند، ذخیره‌سازی نکنند.

تا آنجا که به عربستان سعودی مربوط می‌شود این کشور با کمبود تسلیحات مواجه نیست. ریاض یکی از بزرگترین خریداران تسلیحات پیشرفته در حوزه خلیج‌فارس است تا آنجا که تنها حد فاصل سال‌های 2002 تا 2005 نزدیک به 9/8 میلیارد دلار صرف خریدهای تسلیحاتی جدید کرد و در عمل به بزرگترین خریدار تسلیحات در سطح منطقه تبدیل شد.

علت این خریدهای تسلیحاتی با توجه به ناکارآمدی ارتش این کشور هنوز هم در هاله‌ای از ابهام است. در یکی از گزارش‌ها مرکز تحقیقات بین‌المللی و استراتژیک واشنگتن که سال گذشته میلادی منتشر شد به اشتهای به ظاهر سیری‌ناپذیر سعودی‌ها برای خرید تسلیحات جدید از منابع مختلف اشاره شده و این که مشخص نیست ارتش این کشور چطور می‌تواند از این طیف وسیع خریدها در کنار هم استفاده کند.

ویلیام آرکین، از برجسته‌ترین کارشناسان امور تسلیحاتی با اشاره به نوع خریدهای تسلیحاتی عربستان سعودی و ضعف ارتش این کشور تاکید می‌کند خطر ارتش عربستان سعودی حتی از کسی که اسلحه به دست می‌گیرد تا به هدفی در مقابلش شلیک کند هم کمتر است.

آرکین یادآور شده با توجه به ضعف ارتش عربستان سعودی و سایر کشورهای عرب حوزه خلیج‌فارس در زمینه استفاده از تسلیحات پیشرفته مشخص نیست چرا این کشور اقدام به انعقاد قراردادهای تسلیحاتی جدید می‌کنند که تنها نتیجه‌شان شکل دادن به مسابقه‌ای تسلیحات در سطح منطقه است.

دولت آمریکا همزمان با اعلام طرح خود برای عرضه 20 میلیارد دلار سلاح به اعراب از طرح 10 ساله خود برای اعطای 4/30 میلیارد دلار کمک بلاعوض به اسرائیل پرده برداشت که از مجموع خریدهای تسلیحاتی اعراب بیشتر است. این حجم کمک به اسرائیل متضمن رشد قابل توجه به کمک‌های بلاعوض به اسرائیل است که یک دهه گذشته 23 میلیارد دلار در قالب ارسال تسلیحات و مساعدت‌های فنی دریافت کرده بود.

جالب آن که ایالات متحده در حالی با ادعای مجهز کردن اعراب به تسلیحات پیشرفته برای مقابله با قدرت نظامی ایران راه را برای این معاملات تسلیحاتی هموار کرد که آمریکایی‌ها مدت‌هاست برای سامات دادن به اوضاع به هم ریخته عراق و کاهش خشنونت‌ها در این کشور دست به دامان تهران شده‌اند.

جمع‌بندی این موارد موجب شده بسیاری از تحلیلگران بر این استنتاج برسند که فروش بسته‌ای تسلیحاتی بر ارزش 20 میلیارد دلار به اعراب در واقع چیزی جز تلاش برای کمک به صنایع تسلیحات‌سازی آمریکا نیست.