مانیفستی برای رئیس‌جمهور آینده

نویسنده: دیوید ایگناتیوس

برژینسکی، کتاب جدیدی نگاشته که می‌تواند به عنوان مانیفست سیاست خراجی باراک اوباما (Barack Obama) (یکی از نامزدهای حزب دموکرات برای انتخابات ریاست جمهوری 2008 در کنار هیلاری کلینتون و جان ادواردز) به کار رود. پیام کتاب این است که آمریکا توانایی آن را دارد تا از اشتباهات "فاجعه‌بار" دولت بوش، فاصله بگیرد، اما تنها راه این است که رئیس‌جمهور آینده، گسست کاملی با سیاست‌های دوره بوش ایجاد کند و آمریکا را با دیگر کشورها در حرکت به سمت توسعه همراه سازد.

مشاور پیشین امنیت ملی ایالات متحده (برژینسکی) می‌گوید، تاکنون نتوانسته نامزد مناسبی در میان نامزدهای موجود انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده بیابد که شایسته عنوان کتابش یعنی "فرصت دوم" باشد. این رئیس‌جمهور، باید آمریکا را از ورطه سقوطی که در آن افتاده است، خارج سازد. اما با توجه به تأکیدی که بر نیاز به تغییر بزرگ در سیاست خارجی ایالات متحده می‌کند و توصیف‌های او از رئیس‌جمهور آینده، به نظر می‌رسد او در حال دوختن لباسی برای سناتور جوان ایالت ایلینویز، باراک اوباما، است. اوباما که یک دو رگه آمریکایی ـ آفریقایی است، در بیشتر سخنرانی‌ها و گفت‌وگوهایش به افرادی که از سیاست‌های آمریکا ناراضی هستند می‌گوید: "چشم‌انداز نوینی را مشاهده خواهید کرد. من کشوری می‌سازم که با آنچه شما اکنون می‌بینید، بسیار متفاوت است."

باید توجه داشت اوباما به دلیل فقدان تجربه کافی، با محدودیت‌های گسترده‌ای در مدیریت سیاست خارجی ایالات متحده روبه‌رو خواهد شد. این فقدان تجربه، آشیل اوباما به شمار می‌رود. ما چیز زیادی درباره دیدگاه‌های او (اوباما) درباره دیگر مسائل بزرگ غیر از عراق، نمی‌دانیم. بنابراین بهتر است به جای شاگرد (اوباما) روی نظرات استاد (برژینسکی) متمرکز شویم.

پیش از هر چیز بهتر است، تصویری از شایستگی‌های برژینسکی در سیاست خارجی به دست آوریم. اگر قرار باشد امروزه تنها نظریات یک تحلیل‌گر سیاست خارجی، جدی گرفته شود، این فرد کسی نیست جز قهرمان 78 ساله دولت کارتر (برژینسکی). برژینسکی درباره مسئله عراق درست فکر می‌کرد. او از همان ابتدا، قاطعانه درباره خطرات حمله نظامی آمریکا به عراق هشدار می‌داد. این در حالی بود که بسیاری از صاحب‌نظران سیاست خارجی از جمله نگارنده (ایگناتیوس) از تصمیم بوش برای حمله به عراق دفاع می‌کردند.

برژینسکی، هزینه عقاید مخالف خود را پرداخت. او از گردونه داخلی مشاوران پیشین امنیت ملی که روی سیاست‌های دولت آمریکا تأثیر دارند، خارج شد. درستی دیدگاه‌های غریب وی در آن زمان باعث شد تا او در موقعیت خوبی به عنوان یک تحلیل‌گر سیاست خارجی قرار گیرد. اما در مقابل، هنری کیسینجر، رقیب او، باعث شکست سیاسی وزیر خارجه پیشین (کالین پاول) شد. به همین دلیل و دلایل بسیار دیگر باید گفتارهای برژینسکی در زمینه سیاست خارجی با دقت ویژه‌ای بررسی شود.

کتاب "فرصت دوم" شامل بررسی این نکته است که چگونه سه رئیس‌جمهور اخیر ایالات متحده، فرصت مناسب پس از پایان جنگ سرد برای تبدیل آمرکیا به ابرقدرتی واقعی را از دست دادند. او حرف‌های تند و تیز جالبی درباره جورج بوش و بیل کلینتون زده است. نمونه‌ای از این گفته‌ها عبارتند از: بوش پدر یک "مدیر بحران قوی اما نه یک تصویرگر استراتژیک" بود. او (بوش پدر) رئیس‌جمهوری بود که قهرمانانه در سرنگونی امپراتوری شوروی پیروز شد، اما نتوانست از فرصتی که با سیاست‌های خود ایجاد کرده بود، استفاده کند. کلینتون "نشانه‌های کامل یک آمریکای آرام اما قدرتمند" را ارائه کرد، اما او مسحور در جادوی خودساخته "جهانی‌سازی" بود.

انتقادهای برژینسکی از بوش پدر و کلینتون، تنها انتقاداتی نرم به شمار می‌روند. انتقادات اساسی برژینسکی، متوجه "رهبری فاجعه‌بار" (Catastrophic Leader ship) رئیس‌جمهوری کنونی آمریکا (بوش پسر) است که وی دوران ریاست جمهوری او را "رهبری فاجعه‌بار" می‌نامد. افرادی که برنامه‌های گفت‌وگوی سیاسی را دنبال می‌کنند، با دیدگاه‌های برژینسکی آشنایی دارند، اما زبان انتقادی تند و تیز وی در آخرین کتابش آنها را نیز تکان داده است. نمونه‌ای از این گفته‌ها عبارتند از: جنگ عراق "آسیب شدیدی به جایگاه بین‌المللی ایالات متحده وارد کرده است." این جنگ "موجب افزایش تهدید تروریسم علیه ایالات متحده شده" و "یک فاجعه ژئوپولیتیک" به شمار می‌رود. به نظر برژینسکی آنچه باعث ادامه ریاست جمهوری بوش شد، ترکیب چشم‌انداز روشن "پایان تاریخ" و توانایی آمریکا برای گسترش ارزش‌هایش از طریق "برخورد تمدن‌ها" و نبرد با تهدید دشمنان مسلمان بود.

بحث‌برانگیزترین بخش از کتاب برژینسکی همان چیزی است که من از آن به عنوان مانیفست اوباما یاد کردم. (او چنین عنوانی را در کتاب خود نیاورده است، اما به نظر من مشکلی با چنین کاراکترسازی ندارد.) برژینسکی می‌گوید، جهان به سمت "بیداری سیاسی" حرکت می‌کند، این بیداری به صورت‌های مختلف از عراق گرفته تا اندونزی و از بولیوی گرفته تا تبت، دیده می‌شود. در حالی که آمریکا همواره می‌گوید ملت‌ها خواهان دموکراسی و ارزش‌های حاکم بر بازار آزاد هستند، برژینسکی تأکید می‌کند ملت‌ها خواهان احترام به شأن و منزلتشان هستند. برژینسکی می‌گوید، "درخواست جهانی برای احترام به کرامت انسانی، مهم‌ترین چالشی است که در بیداری سیاسی جهانی مطرح می‌باشد." نگرانی او از این است که دولتمردان آمریکایی با توجه به سوابق پیشین خود، قادر به درک این مسئله نباشند. برژینسکی در کتاب خود، فرصت دوم، می‌نویسد، رئیس‌جمهور آینده آمریکا باید "روح حاکم بر زمان را درک کند. امروز مردم جهان احساس می‌کنند شرایط ناعادلانه‌ای در فضای انسانی حاکم است." آیا اوباما همان شخصی است که قادر به درک "روح حاکم بر زمان" است؟ من نمی‌توانم به طور دقیق چیزی در این‌باره بگویم، اما برژینسکی با شفافیت بی‌نظیری چالش‌های پیش روی رهبری آینده آمریکا را بیان کرده است. برژینسکی هشدار می‌دهد، اگر نتوانیم رهبری با این ویژگی‌ها انتخاب کنیم، دومین و شاید آخرین فرصت خود [برای رهبری جهانی] را از دست می‌دهیم. اوباما و دیگر نامزدهای ریاست جمهوری ایالات متحده از هر دو حزب (جمهوری‌خواه و دموکرات) به آزمون استاد پیشکسوت دانشگاه کلمبیا (در شهر نیویورک و یکی از بهترین دانشگاه‌های جهان در زمینه علوم سیاسی) چه پاسخی خواهند داد؟ این بحثی است که امیدوارم شاهد آغاز آن باشم.