تزاری به نام پوتین

حسین رهنورد 

پنجمین دوره انتخابات مجلس دومای روسیه برگزار شد و همچنان که پیش‌بینی می‌شد حزب حاکم «روسیه واحد» به رهبری ولادیمیر پوتین اکثریت نسبی آرا را به دست آورد. در فهرست این حزب نام پوتین به عنوان سرلیست وجود داشت و حالا او می‌تواند با این پیروزی به ماندن در کاخ کرملین، این بار به عنوان نخست‌وزیر کاملا  امیدوار باشد.

پوتین دو دوره پیاپی به عنوان رئیس‌جمهور روسیه انتخاب شده و دو ماه دیگر باید از این سمت کنار رود. براساس قانون‌اساسی روسیه، او دیگر امکان ریاست‌ جمهوری ندارد، با این حال پوتین در یک سال گذشته در سخنرانی‌های مختلف و مصاحبه‌هایش عنوان کرده که قصد ندارد روسیه‌ای را که ساخته، بگذارد و برود. او هرگز به بازنشستگی فکر نمی‌کند.

ولادیمیر پوتین زمانی که به جای بوریس یلتسین بر جایگاه ریاست ‌جمهوری روسیه نشست، کشوری را هدایت می‌کرد که مشکلات بسیاری داشت. اقتصاد نابسامان مهمترین مشکلی بود که روسیه را از جایگاه، ابر‌قدرتی پائین کشیده‌ بود و او را از رقیب سنتی آمریکا (میراث‌دار شوروی سابق) به کشوری در زیر سایه آمریکا (همچون انگلیس یا حتی پائین‌تر از آن) تبدیل کرده‌ بود.

با این حال در دو دوره ریاست ‌جمهوری پوتین، وضعیت روسیه تغییر چشمگیری کرد تا جایی که در دو سال گذشته روسیه توانسته با عبور از همه مشکلات، یک‌بار دیگر جایگاه خویش را در پله‌های قدرت دنیا دوباره به دست آورد. در این میان روحیات و خواسته‌های پوتین نقش مهمی داشته است. در واقع پوتین باید یک تزار می‌شد و نه یک رئیس‌جمهور! شاید مهمترین حسرت زندگی او این بوده‌ باشد که در دوران ابرقدرتی روسیه و دیکتاتوری حکومتی در این کشور سکان هدایت روسیه بزرگ را در دست می‌گرفت. براساس همین نگاه بود که او در یک سال گذشته زحمات بسیاری برای سایر قدرت‌های جهانی پدید آورده‌ است.

رویارویی و مخالفت روسیه و شخص پوتین با طرح سپر دفاعی آمریکا که به تهدید موشکی اروپا انجامید مهمترین چالش از این نوع بود. این موضوع چنان دامنه‌ای یافت که بسیاری از سران کشورهای اروپایی به موضع‌گیری در قبال تهدیدات پوتین پرداختند. اما هیچ کس نتوانست روسیه را از تهدید باز دارد. ماجرا با دعوت پوتین به استراحت‌گاه خانوادگی بوش و ماهیگیری با بوش‌پدر و پسر گذشت. اما همچنان ادامه پیدا کرد. این موضوع در مقاطعی، مقامات مختلف دو کشور آمریکا و روسیه را به جنگ لفظی شدید کشاند و همچنان هم ادامه دارد، اگرچه قصد پوتین مبنی بر استفاده مشترک از پایگاه قبله در جمهوری آذربایجان یکی از طرح‌هایی است که دو طرف سعی دارند آن را جدی گرفته و با اجرایی کردن آن از منازعات کم کنند.

آب شدن یخ‌های قطب شمال که باعث شد امکان استخراج ذخایر انرژی این منطقه سهل‌تر و به صرفه شود نیز محملی برای عرض‌اندام روسیه شد. یک زیردریایی روسیه در منطقه اصلی دارای ذخایر نفتی، پرچم روسیه را در عمق 4000 متری دریا نصب کرد تا سندی برای مالکیت روسیه به این منطقه باشد. نقطه‌ای که کشورهای مختلفی از جمله آمریکا، کانادا، دانمارک و نروژ ادعای مالکیت آن را دارند و به نظر می‌رسد اصلا از آن روسیه نباشد!

نقش‌آفرینی پررنگ روسیه در موضوعات جهانی دیگری همچون منازعات بر سر برنامه هسته‌ای ایران هم بیش از پیش از جایگاه یک قدرت تاثیرگذار و رویاروی آمریکا انجام شده‌ است.

پوتین چند ماه قبل به صراحت اعلام کرد که اجازه نمی‌دهد روسیه‌ای که ساخته است از دستش خارج شود و دیگران زحمات او را بر باد دهند. با این حال مشخص نبود که پوتین چه نقشه‌ای برای حفظ قدرت دارد؟ ناظران سیاسی معتقد بودند پوتین در صورتی که اوضاع را مساعد ببیند دست به تغییر قانون اساسی برای فراهم شدن شرایط حضور بیشتر خود در جایگاه ریاست ‌جمهوری خواهد زد.

با این حال دو ماه قبل، پوتین اعلام کرد که به عنوان کاندیدای دوما در انتخابات پارلمانی این کشور شرکت خواهد کرد. او در آستانه این انتخابات در یک پیام مستقیم تلویزیونی از مردم این کشور دعوت کرد در انتخابات به حزب «روسیه واحد» (حزب خودش) رای دهند. او در این پیام به مردم روسیه اعلام کرد: اکثر دستاوردهای فعلی کشور اعم از اقتصاد استوار، مبارزه با فساد، شکست تروریسم و بهبودی زندگی مردم مدیون فعالیت و مبارزه شدید حزب روسیه واحد است. این دستاوردها نمی‌تواند به صورت خودکار ادامه پیدا کند و باید دوباره به خاطر آن وارد صحنه شد.

او همچنین با تاکید به لزوم تحکیم قدرت دومای روسیه و بالا بردن اعتبار و جایگاه این کشور در صحنه بین‌المللی گفت: روسیه برای این امر از اراده سیاسی لازم و ذخایر مادی برخوردار است.

حزب روسیه واحد با شعار «رهنمودهای پوتین، ضامن پیروزی روسیه» وارد انتخابات دوما شده بود. در این انتخابات، حدود 4700 نامزد از احزاب روسیه واحد کمونیست، لیبرال دموکرات، نیروی شهروندی، وطن‌پرستان، عدالت اجتماعی، کشاورزان، دموکرات، اتحاد نیروهای راست‌گرا، اتحاد دموکراتیک یا بلوکا و بلوک روسیه عادل رقابت می‌کردند. با این همه تفاوت عمده این انتخابات که پنجمین دوره انتخابات دوما بود با دوره‌های قبل، منع شرکت نامزدهای مستقل و غیرحزبی بود که باعث شد تصاویر و اسامی نامزدان دوما منتشر نشود و مردم تنها در برگه‌های آرا به حزب موردنظر خود رای دهند. در این رای‌گیری رقیب عمده حزب متبوع پوتین، حزب کمونیست بود که با فاصله زیادی از حزب روسیه واحد، دوم شد. پیش از انتخابات «اتحاد نیروهای راست‌گرا» به دادگاه عالی فدراسیون روسیه شکایت کرد و اقدام پوتین مبنی بر قرار دادن نام خود در صدر لیست انتخاباتی روسیه واحد و در واقع استفاده عمده از جایگاه خود برای پیروزی این حزب را غیرقانونی دانست اما دادگاه شکایت این حزب را رد کرد.

ولادیمیر پوتین در آستانه انتخابات حرف‌های بسیاری برای پیروزی حزبش گفت که از جمله آن این بود که انتخابات را اعلام‌نظر مردم برای ماندن خودش بر سر قدرت دانست! پوتین گفت: این انتخابات برای من به منزله همه‌پرسی است و اگر حزب روسیه واحد اکثریت آرا را به دست آورد به معنای موافقت مردم روسیه با ماندن من در قدرت خواهد بود. البته این اظهارات در حالی بیان شد که براساس همه  نظرسنجی‌ها پیروزی حزب روسیه واحد قطعی بود!

مسئولان روسیه برای حفظ وجاهت انتخابات به ویژه با توجه به تمایل برخی کشورها از جمله آمریکا و بعضی نهادهای اروپایی برای ایرادگیری از این انتخابات، تمهیداتی از جمله حضور ناظران بین‌المللی در حوزه‌های رای گیری را به اجرا گذاشت و برای این منظور بیش از 350 ناظر در مجمع پارلمانی شورای اروپا، سازمان امنیت و همکاری اروپا، مجمع پارلمانی جامعه همسود، سازمان همکاری‌های شانگ‌های، شورای شمال و کمیسیون انتخاباتی چند کشور اروپایی از جمله انگلیس و آلمان برای نظارت بر انتخابات به روسیه دعوت شده و به رای‌گیری نظارت کردند. چند ماه قبل در اوج درگیری لفظی مقامات آمریکا و روسیه، کاندولیزا رایس وزیر خارجه آمریکا بارها از دیکتاتوری نبود دموکراسی در روسیه انتقاد کرده ‌بود. ضمن اینکه در آستانه انتخابات باز هم زمزمه‌هایی از این دست شنیده می‌شد.

آکادفون کلیدن سخنگوی سیاست خارجی حزب دموکرات مسیحی آلمان که از جمله مشاوران نزدیک آنگلا مرکل صدراعظم این کشور است در گفت‌و‌گو با یک نشریه آلمانی، انتخابات روسیه را غیر دموکراتیک خواند و گفت: در حال حاضر به  هیچ وجه نمی‌توان درباره وجود  آزادی وحدت در این کشور سخن گفت.

وی سرکوب نیروهای مخالف در روسیه از جمله حبس 5 روزه گری کاسپاروف قهرمان سابق شطرنج جهان که در حال حاضر رهبر مخالفان پوتین است را نشانه‌ای از رفتار خشن پوتین دانست و همچنین گفت: بعد از انتخابات اظهارات و اقدامات ضدغربی مقامات کرملین افزایش خواهد یافت. مقامات مسکو از ذخایر انرژی خود برای ایجاد تفرقه بین کشورهای اروپایی استفاده می‌کنند.

پیش از این اظهارات مرکل در انتقاد به وضع حقوق‌بشر در روسیه باعث تنش‌هایی در روابط بین مسکو ـ برلین شده بود.

انتخابات رییس‌جمهوری روسیه  2008 (12 اسفند) در حالی برای تعیین جانشین پوتین برگزار خواهد شد که او در کاخ کرملین ماندنی است اما باید دید او چه کاندیدایی را برای کسب این عنوان راهی انتخابات می‌کند تا همچنان به عنوان نخست‌وزیر، قدرت اصلی را در دست داشته‌ باشد و مقام ریاست جمهوری روسیه را ـ هر چند وقت موقت ـ تبدیل به مقامی نسبتا تشریفاتی، هم چون بعضی کشورهای دیگر کند!

ولادیمیر پوتین می‌خواهد روسیه را دوباره به ابر قدرت تزاری سابق تبدیل کند و چه بهتر اگر تزار خود او باشد! همه برنامه‌های پوتین از جمله هدایت و رهبری حذب روسیه واحد در مسیر تحقق این آرزوست. انتخابات دوما به عنوان بخشی از این پروسه به خوبی برگزار شد و نتیجه اش دقیقا خواست پوتین بود حالا باید صبر کرد و دید که در سه ماه آینده چه اتفاقات تازه‌ای خواهد افتاد.