مقدمه:
مسئولین جمهوری اسلامی بارها اعلام کردهاند که غرب نباید ایران را از تحریم بترساند زیرا این موضوع برای ایران مسئله تازهای نیست چرا که از ابتدای انقلاب با این موضوع دست و پنجه نرم کرده است و حتی برخی آن را حامل برکات و توفیقات بسیاری برای کشور دانستهاند. در گفتگو با محمد کهندل مدرس دانشگاه و رئیس گروه اقتصاد سازمان بسیج اساتید پیامدهای تحریم آمریکا را مورد بررسی قرار دادهایم.
">مقدمه:
مسئولین جمهوری اسلامی بارها اعلام کردهاند که غرب نباید ایران را از تحریم بترساند زیرا این موضوع برای ایران مسئله تازهای نیست چرا که از ابتدای انقلاب با این موضوع دست و پنجه نرم کرده است و حتی برخی آن را حامل برکات و توفیقات بسیاری برای کشور دانستهاند. در گفتگو با محمد کهندل مدرس دانشگاه و رئیس گروه اقتصاد سازمان بسیج اساتید پیامدهای تحریم آمریکا را مورد بررسی قرار دادهایم.
*کارشناسان بر این عقیدهاند که تحریمها علیه ایران تبعاتی دارد که دامنگیر تحریمکنندگان هم خواهد شد. مهمترین تبعات ناشی از تحریم ایران که متوجه آمریکا و کشورهای همسو میشود چیست؟
**قطعا اقدامی که آمریکاییها مبنی بر تحریم جمهوری اسلامی انجام دادهاند اگرچه هزینهها را برای ما افزایش میدهد و یک امر اجتنابناپذیر هم به حساب میآید اما این اقدام صرفا به فشار بر ایران ختم نخواهد شد. کاری که آمریکاییها در قبال ایران در حال انجام دادن هستند دارای تبعاتی است که این تبعات بیش از آنکه متوجه ما باشد متوجه خود آمریکا و سایر دولتهایی است که آمریکا را در این زمینه یاری میکنند. کشورهایی که در تجارت جهانی از سهم بیشتری برخوردارند قطعا بیشترین ضررها را از این اقدام تحریمی خواهند خورد. این کشورها بیشتر در زمینه کالاهایی متضرر میشوند که به نوعی از یک وجهه سیاسی برخوردارند. اگر دقت کنیم در یکسال اخیر قیمت نفت که یک کالای سیاسی محسوب میشود به شدت افزایش پیدا کرده است. افزایش قیمت نفت به شکل فعلی با قطع و یقین ناشی از افزایش تقاضا یا کاهش عرضه نیست. اگر هم باشد افزایش قیمت به شکل فعلی را منجر نمیشود. درصد افزایش تقاضای نفت آنقدر نیست که بتواند قیمت نفت را به این شدت افزایش دهد.
*البته با این وضع ما هنوز با قیمت واقعی نفت فاصله داریم.
**بله، ما هم معتقدیم که نفت هنوز قیمت واقعی خود را پیدا نکرده است. اطلاع داریم که یکی از وزرای نفت کشورهای خلیجفارس معتقد بود که قیمت واقعی نفت چیزی حدود 125 دلار است. اگرچه قیمت فعلی نفت با قیمت واقعی آن فاصله دارد اما ما میبینیم که کشورهای صنعتی جهان توانسته بودند قیمت نفت را در پایینترین حد خود نگه دارند و به نظر من در این زمینه موفق هم بودند. حرکتهایی که آنان انجام دادند و مسائل و مشکلاتی که در دنیا ایجاد کردند بخصوص در مورد منطقه خاورمیانه و ایران و سایر شکستهایی که آمریکا در دنیا طی چند سال اخیر متحمل شده این فرصت را برای بسیاری از کشورها ایجاد کرده است که آنها در عرصه استقلالطلبی و اظهارنظر در خصوص مسائل بینالملل حاضر شوند. لذا شرایط و فضا فراهم شده تا قیمت نفت به سمت واقعیاش هدایت شود. خود آمریکاییها اقتدار و ابهتی را که در دنیا داشتند با سیاستهای غلط خود شکستند و فرصت خوبی را برای کشورهایی مثل ایران و صادرکنندگان نفت فراهم کردند تا ثروت خود را به قیمت نزدیک به واقعیت به فروش برسانند. اگر آمریکاییها یک چنین سیاستهای غلطی را در دنیا پیاده نمیکردند چه بسا ممکن بود که قیمت نفت به هیچ وجه افزایش پیدا نکند.
*شما از پیامدهای منفی تحریمها برای تحریمکنندگان گفتید که مهمترین آنها افزایش قیمت نفت به عنوان یک کالای اساسی، حیاتی و استراتژیک بود. پیامدهای مثبت این تحریمها با توجه به سابقه 28 ساله کشور ما برای ما چه خواهد بود؟
**به هرحال هر اقتصادی اگر تحت فشار قرار بگیرد قطعا به خود خواهد آمد و رشد آن اقتصاد به شکلی اجتناب ناپذیر افزایش خواهد یافت. این تحریمها برای همه کشورهای تحت تحریم شرایطی را فراهم میکند که زمینه برای خودباوری و خوداتکایی آن جامعه مهیا شود و اعتماد به نفس بیشتری را با توجه به توانمندیهایی که در شرایط سخت برای افراد و آحاد یک ملت فراهم میشود ایجاد کند. ما نباید از این نکته غافل شویم که در جنگ شرایط سخت را تجربه کردهایم و ایستادگی در این شرایط منجر شد تا اعتماد ملی و باورهای ملی افزایش پیدا کند و زمینه را برای انجام کارهای بزرگ فراهم کند به شکلی که آمریکا و ایادیاش سالهاست به دنبال جلوگیری از باروری این باور ملی و توانمندی جوانان کشور هستند. نکته دیگری که در اینجا وجود دارد این است که اگر این اتفاق برای کشور بیفتد مزایای دیگری برای ما در پی خواهد داشت و آن افزایش قیمت نفت است. اگر آمریکاییها اقدام به تحریم ایران نمیکردند به طور قطع نفت به این شکل افسارگسیخته افزایش پیدا نمیکرد. تحریمهای آمریکا باعث شدهاست که کشورهای تحریم شده به فکر خودکفایی و استقلال خود بیفتند که نمونه بارزش جمهوری اسلامی است. دولتها هم به این باور رسیدهاند که برای حفظ خود و کشورهای نیازمند تعامل با سایر اقشار جامعه و کشورهای جهان هستند.
لذا پیشنهاد ما این است که اگر آمریکا دست به این اقدامات بزند، اگرچه ما متضرر میشویم اما مطمئن باشید که این اقدام شرایط را برای یک رقابت سالم و زندگی در یک فضای مطلوب را در سطح بینالملل از بین میبرد و هزینهها را برای کشورهای صنعتی به شدت افزایش میدهد. نظر ما این است که کشورهای صنعتی در مقابل حرکتهای یکجانبه و خصمانه آمریکا ایستادگی کنند.
*با توجه به وضعیتی که کشور ما در خصوص کالا، تخصص و سرمایه دارد آیا با اعمال تحریمها مشکلی برای کشور ما ایجاد خواهد شد؟
**از همان ابتدای انقلاب ما به این نتیجه رسیدیم که باید روی پای خود بایستیم و لذا یک سیاست خودکفایی را در پیش گرفتیم و تا به امروز توفیقات بسیاری را در زمینههای مختلف بخصوص در زمینه دانش و تولید علم و فناوری به دست آوردهیم. لذا طی سالهای گذشته علیرغم تحریمهای سنگین و همهجانبه غرب توانستیم ایستادگی کنیم و امروز به جایی رسیدهایم که دیگر نگرانیای از اعمال تحریمها نداریم. بحث دیگری که روی آن کار کردیم مزیتهای نسبی بود ما اعتقاد داریم و داشتیم که مزیتهای نسبی در شرایط فعلی دنیا اتفاق نمیافتد مگر با دانش فنی. هم اکنون دیگر نیروی کار ارزان و مواد خام ارزان برای اقتصادها مزیت نسبی ایجاد نمیکند. مزیت نسبی که دانش فنی در کشورها ایجاد میکند به هیچ وجه در شرایط اقتصاد فعلی جهانی قابل مقایسه با نیروی کار ارزان و مواد خام ارزان نیست. مزیت نسبی که کشورهای صنعتی دارند همین است. لذا ما ناچاریم در ارتباط با تولید دانش در این کشور برای ایجاد مزیت نسبی در اقتصادمان اقدام کنیم. این تنها راه است لذا نمیتوانیم از این موضوع چشمپوشی کنیم. ما نمیتوانیم منافع درازمدت خود را برای هزینههای ناچیز کوتاهمدت از دست بدهیم. تحریمهای آمریکا حامل دو فایدهی است که به نظر من تمام هزینههای ناشی از تحریم را جبران میکند. در اثر تحریمها ما یک فایده بلند مدت داریم و آن تولید دانش است. ما در کشور قبل از انقلاب 190 هزار دانشجو داشتهیم اما در شرایط فعلی با توجه به تمام تحریمها 3 میلیون و پانصد هزار دانشجو اریم. جمعیت در آن زمان 30 میلیون بوده اما الان 70 میلیون است. یعنی با دو برابر شدن جمعیت کشور تعداد دانشجویان ما چندین برابر شده است.
همه این پیشرفتها نشان دهنده این است که روند توسعه و پیشرفت کشور ما با تحریم کند نخواهد شد. آمریکا و سایر کشورهای بزرگ دنیا باید سیاست خصمانه خود را در قبال ایران تغییر دهند و ایران را به عنوان یک کشور مستقل و قدرتمند و تاثیرگذار در دنیا به رسمیت بشناسند. آنها چه بپذیرند و چه نپذیرند جمهوری اسلامی در منطقه و در آینده در دنیا یک قطب اقتصادی و سیاسی است. غرب دیگر قدرت تقابل با ایران را مثل گذشته ندارد.
زمانی که ما در شرایط بسیار سختی قرار داشتیم و اطلاعات کامل و درستی از وضعیت ما داشتند و میدانستند که توانمندیهای ما در سطح پایینی قرار دارد غرب نتوانست ما را شکست دهد حال که توانمندیهای ما به شدت افزایش یافته و در زمینههای مختلف در سطح دنیا حرف برای گفتن داریم، هرگز نخواهند توانست روند رو به جلوی ملت ما را متوقف کنند.