سیاست‌بازی اوپک یا بازی با سیاست اوپک!

سعید کوشافر

افزایش بی‌سابقه قیمت نفت در شرایطی که اوپک تحت ‌فشار تن به درخواست کشورهای صادرکننده برای افزایش تولید داد، حاکی از تأیید اظهارات وزرایی است که افزایش قیمت را بی‌ارتباط با میزان تولید می‌دانستند.

هفته گذشته زمانی که در میان ناباوری کشورهای تولیدکننده نفت (اوپک) با رایزنیهای عربستان سعودی و چند کشور دیگر، رأی به افزایش 500 هزار بشکه‌ای تولید دادند، برخی از انتظار کاهش قیمت نفت سخن به میان آوردند در حالی که در همان ساعتهای اول پس از اعلام این خبر، نه‌تنها بازار جهانی با کاهش قیمت مواجه نشد، که یک افزایش را سبب شد. تحلیلگران بر این باورند که برخی از اعضای اوپک عملاً افزایش تولید داشته و با تصویب این رقم فقط قصد دارند اضافه تولید خود را قانونی کنند. از طرفی برخی تحلیلگران نیز معتقدند جز عربستان سعودی که در این میان نقش لیدر را بازی می‌کند، سایر کشورها امکان تولید بیش از این را ندارند و عملاً افزایش تولید جز اندکی از سوی عربستان محقق نخواهد شد. در همین حال برخی کارشناسان بر این باورند که افزایش 500 هزار بشکه‌ای نفت خام اوپک یک دیپلماسی نفتی است و بیشتر از آنکه آثار اقتصادی داشته باشد، آثار سیاسی دارد.

دکتر رضا فرمند از جمله طرفداران این نظریه است که این تصمیم را در کاهش فشارهای تبلیغاتی ضداوپک مؤثر می‌داند. این عضو هیأت‌مدیره انجمن اقتصاد انرژی می‌گوید: تصمیم افزایش تولید نشان می‌دهد اوپک قصد دارد با دنیا تعامل کند. وی با تأکید بر این‌که تصور نمی‌شود افزایش 500 هزار بشکه‌ای تأثیر زیادی بر شرایط بازار داشته باشد، تصریح می‌کند: این اقدام بیشتر یک کار دیپلماسی نفتی است تا اقتصادی.

پیش‌بینی دقیق

همان‌طور که بسیاری از تحلیلگران نیز پیش‌بینی کرده بودند، افزایش تولید اوپک نقشی در قیمت نفت نداشت و قیمت‌ها روند افزایشی خود را طی کرد به طوری که برخی افزایش قیمت تا 100 دلار را هم پیش‌بینی کردند.

پایگاه ریسورس اینوستور از جمله مراکزی است که پیش‌بینی کرده قیمت جهانی نفت طی زمستان آینده به بیش از 90 تا 100 دلار در هر بشکه خواهد رسید.

بنابر پیش‌بینی این مرکز، افزایش 500 هزار بشکه‌ای تولید اوپک از ابتدای نوامبر تأثیر واقعی بر عرضه جهانی نفت نخواهد داشت و انتظارات کشورهای بزرگ مصرف‌کننده انرژی را برآورده نخواهد کرد و بر همین اساس قیمت نفت طی سه ماه پایانی امسال به شدت افزایش می‌یابد.

در عین حال برخی کارشناسان افزایش تولید 500 هزار بشکه‌ای اوپک را در افزایش قیمتها مؤثر می‌دانند.

فیل فیلین، کارشناس ارشد مؤسسه آلارون انرژی با بیان اینکه افزایش بی‌سابقه قیمت و فشار افکار عمومی اوپک را مجبور به افزایش تولید کرد، خاطرنشان می‌کند: بازار منتظر افزایش یک میلیون بشکه‌ای نفت‌خام بود، به همین دلیل افزایش 500 هزار بشکه‌ای باعث افزایش قیمتها شد.

تأثیر کاهش ذخیره

محمدعلی خطیبی، معاون مدیر امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران در خصوص افزایش قیمت نفت پس از تصویب افزایش تولید اوپک می‌گوید: اوپک در حالی نسبت به افزایش 500 هزار بشکه‌ای تولید نفت خود تصمیم گرفت که آژانس بین‌المللی انرژی میزان رشد تقاضای نفت اوپک برای زمستان و پاییز سال جاری را دو میلیون بشکه پیش‌بینی کرده بود.

وی درباره دیگر دلایل رشد قیمت نفت می‌گوید: کاهش ذخیره‌سازی کشورهای مصرف‌کننده از مهمترین عواملی است که باعث صعود قیمت نفت شده است. در همین حال بی‌بی‌سی به نقل از برخی تحلیلگران گزارش می‌دهد که افزایش روزانه 500 هزار بشکه‌ای سطح تولید اوپک چیزی جز یک اقدام نمادین نیست و اضافه می‌کند: آمارها نشان‌دهنده کاهش شدید ذخایر نفت‌خام آمریکا هستند و بر همین اساس تحلیلگران اخطار داده‌اند که بهای نفت حتی در صورت بهبود بازار عرضه، ممکن است از این نیز بالاتر برود. در این میان، وزیر انرژی نروژ معتقد است که افزایش قیمتها کاملاً توجیه‌پذیر و منطقی است.

وی معتقد است: افزایش هزینه تولید نقش مهمی در رشد قیمت جهانی نفت داشته است.

توفان و ظرفیت پالایشگاهی

فرا رسیدن فصل توفانهای سهمگین خلیج مکزیک، ناتوانی پالایشگاههای کشورهای مصرف‌کننده و خالی بودن ذخایر استراتژیک کشورها که طی ماههای گذشته به مصرف رسیده از جمله دلایلی برای افزایش قیمت است که عنوان نشد و مورد تجزیه و تحلیل قرار نگرفت.

این در حالی است که در شرایط فعلی به نظر می‌رسد این بخشها بیشتر در افزایش قیمت دخیل هستند.

طی ماههای گذشته ذخایر استراتژیک به دلیل قیمت بالای نفت به مصرف رسید و کاهش یافت و پالایشگاههای زیادی به دلیل ترس از توفان یا وقوع توفان تعطیل شدند و پالایشگاههای موجود نیز توان پالایش بیشتر از این را ندارند. از طرفی فرا رسیدن فصل توفانهای خلیج مکزیک، جو روانی احتمال کاهش تولید این کشور را تشدید کرده و بر قیمت نفت تأثیر می‌گذارد.

در کنار اینها باید به افزایش سقف تولید اوپک به میزان 500 هزار بشکه اشاره کرد که در واقع هیچ تأثیری بر بازار نخواهد گذاشت و فقط افزایش تولیدهای غیرقانونی را قانونی خواهد کرد و همین مسأله را هم می‌توان به‌عنوان یک عامل برای افزایش قیمت ارزیابی کرد، اما هرگز نباید فراموش کرد که این فقط یکی از عوامل است که شاید درحد سایر عوامل و نه بیشتر تأثیرگذار باشد.