وضع اقلیت‌های دینی در عراق

علی‌نقی شهیدیان

رسم‌الخط مشترک مسیحیان عراق شناخته می‌شود می‌دانند و از حیث فرهنگی و علمی خود را بالاتر از دو قوم دیگر می‌شمارند.

با وجود این اختلاف‌ها اما مسیحیان عراق تاکنون با هم زندگی مشترک و مسالمت‌آمیزی داشته‌اند و هرگز اختلافها به سطح درگیری کشیده نشده است. صاحبنظران را اعتقاد بر آن است که وجوه مشترک بین مسیحیان عراق بیش از اختلاف میان آنهاست و همین امر باعث شده است که اختلافها به سطح صعود نکند. سران سیاسی و فرهنگی مسیحیان در ژوئیه سال 2005 میلادی برای تضمین حقوق خود در قانون اساسی عراق و پیشگیری از ظلم و جور گذشته بر پیروان این دین در عراق تصمیم گرفتند که اختلافهای قومی و تاریخی را کنار بگذارند. آنها توافق کردند که به جای عنوان مرکز کلد و آشور و سریا که بار منفی و اختلاف‌افکنی را در بین مسیحیان عراق به همراه دارد تعریف واحد "سورایی" را جایگزین کنند اما تاکنون به دلیل اختلافها این عنوان برای مسیحیان عراق رسمی نشده است. مسیحیان در مناسبتها و جشن خود لباسهای سنتی بر تن می‌کنند که به اعتقاد آنها ریشه در تاریخ کهن‌شان دارد. لباسهای زنان و مردان مسیحی و حتی رقص‌های آنها بسیار شبیه کردهای عراق است و شاید به دلیل تماس آنها با کردها متاثر شده باشند. لباسهای زنان اغلب بلند و از حیث رنگ نیز متنوع است و معمولا زنان سربندهایی به سر می‌بندند که با برخی از زنجیرها و پلاکهای فلزی و زیورآلات تزیین می‌شود.

اما مردان اغلب دو قطعه لباس پیراهن و شلوار که عموما سیاه رنگ است می‌پوشند و یک کلاه که روی آن پر بلند عقاب نصب است به سر می‌گذارند و معمولا یک شال بلند نیز به گردن می‌اندازند. از سویی دیگر جشنها و مناسبتهای مسیحیان ریشه دینی و تاریخی دارد.

جشن سال نو مسیحی و میلاد مسیح و جشن "مریمیه" که منتسب به مریم عذرا(س) است و همچنین جشن "قیامت" و "شعانین" (تسبیح) که بعد از 40 روز روزه‌داری برپایی می‌کنند از مهمترین جشن‌های دینی مسیحیان است.

جشن تاریخی "بابلو" نیز مصادف با 12 فروردین ماه هر سال برپا می‌شود و در آن مسیحیان به مدت 12 روز جشن و پایکوبی می‌کنند.

مسیحیان عراق چندی قبل شش هزار و هفتصد و پنجاه و هفتمین سال نو باستانی خود را در منطقه تاریخی "بابلو" در 10 کیلومتری شرق دهوک جشن گرفتند. مسیحیان عراق به سنت ازدواج بسیار پایبند هستند و ازدواج در نزد آنها با جشنهای خاصی انجام می‌شود.

پیروان مسیح در عراق معمولا به دستورات "انجیل" که ازدواج را بر زن و مرد یکجا مجاز می‌دانند پایبند هستند و در صورتی که همسر یک مسیحی فوت کند او از ازدواج دوم تا آخر عمر خودداری می‌کند.

مسیحیان عراق تنها محدود به شمال عراق نمی‌شوند بلکه در بغداد تعداد زیادی از آنها زندگی می‌کنند و در محلاتی مانند "کراده مریم" و "بغداد جدیده" و "کراده داخل" بیشترین جمعیت مسیحیان ساکن هستند.

در جنوب عراق در بصره و دیگر شهرهای جنوبی عراق نیز مسیحیان سکونت دارند و کلیساهای مختلفی در این اماکن و شهرها دارند.

بر حسب هر قومیت هر یک از کلدانیها، آشوریها و سریانی‌ها کلیساها و کشیش‌های خود را دارند و اغلب مسیحیان عراق پیرو دو مذهب "ارتودوکس" و "کاتولیک" هستند. پیروان مسیح در عراق جزو فعال‌ترین بافتهای دینی در عرصه سیاسی ـ اقتصادی فرهنگی و اجتماعی به شمار می‌روند.

"سلمان یوسف سلمان"، از چهره‌های سیاسی معروف مسیحی است که در تاسیس حزب کمونیست در عراق در دهه‌های 1950 میلادی نقش داشت.

مسیحیان بعد از سقوط رژیم صدام به طور گسترده‌ای از حیث سیاسی فعال شدند و "یونادیم کنا" رهبر حزب دمکرات یکی از چهره‌های معروفی است که در شورای سابق حکومتی عضو بود و امروز نیز در مجلس نمایندگان عراق حضور دارد. مسیحیان عراق هم‌اکنون دو شبکه تلویزیون محلی دارند که در آن به نشر فرهنگ و تاریخ و رسم‌الخط سریانی می‌کوشند.

مسیحیان اخیرا از حملات تکفیریها بر ضد خود به شدت نگران شده‌اند به طوری که برخی گزارشها حاکیست بیش از هفت هزار خانواده مسیحی به دلیل تهدیدهای تکفیری‌ها ناچار به ترک عراق شده‌اند. مناطق شمالی عراق واقع بین سه استان نینوا ـ دهوک و اربیل که جزو پایتخت و مرکز حکومت بابلیها و آشوریها شناخته می‌شود همچنان محل تجمیع اصلی مسیحیان عراق به شمار می‌رود. شهر "عنکاوا" در چهار کیلومتری شمال غربی شهر اربیل مهم‌ترین مرکز تجمع مسیحیان بلکه تنها شهر مسیحی‌نشین عراق به شمار می‌رود. این شهر تاریخی با جمعیت حدود 20 هزار نفر دارای مجموعه‌ای از کلیساها و آثار تاریخی متعلق به مسیحیان عراق و تاریخ کهن آنهاست.