آمریکا و ترور بی‌نظیر بوتو

نادعلی بای

حکومت ایالات متحده با خشم و شوکه شدن جامعه بین‌المللی در واکنش به ترور بی‌نظیر بوتو هم‌آوا شده است. بوتو تحسین‌کنندگان بسیاری در ایالات متحده از جمله سناتور هیلاری کلینتون داشت. ولیکن در پس این لفاظی‌ها در مورد ترغیب فرایند دموکراتیک، تعهد بوش به مشرف تزلزل‌ناپذیر است. کاخ سفید هم‌اکنون از هیچ چیزی نمی‌ترسد. یک مقام اطلاعاتی آمریکا در مورد ترور بوتو گفت: «یک تکه از تزئینات کیک به زمین افتاده، ولیکن خود کیک دست نخورده باقی مانده است». منظور او از این حرف این است که مرگ بوتو در دیدگاه بوش مبنی بر اینکه ثبات پاکستان وابسته به مشرف است و آن که ایالات متحده از هر کاری که موجب بی‌ثباتی او یا ارتش پاکستان شود باید خودداری ورزد، تغییری ایجاد نکرده است. مقامات ایالات متحده نگران آن هستند که موقعیت مشرف به جای اینکه از سوی احزاب سیاسی که به قول یکی از تحلیل‌گران اطلاعاتی «نقش هنرپیشه رده دوم» را بازی می‌کند، بیشتر احتمال دارد که توسط کودتای نظامی به خطر بیفتد. مشرف تضمینات لازمه را داده است که تسلیحات هسته‌ای پاکستان امن و امان هستند. وی همچنین به نیروهای ویژه ایالات متحده اجازه انجام عملیات علیه طالبان و رهبران القاعده در مناطق مرزی پاکستان با افغانستان را داده است. با اینکه افسران نظامی پاکستانی در این عملیات حضور خواهند داشت، ولی در عمل ایالات متحده از استقلال عملیاتی برخوردار است. با در نظر گرفتن اینکه موقعیت نظامی در افغانستان پرمخاطره ارزیابی شده است، این عملیات برای ایالات متحده اولویت ویژه‌ای دارد. مقامات ایالات متحده بصورت پنهانی اذعان و اعتراف دارند که احتمال وقایع آتی جلوه کوته‌بینانه‌ای به این سیاست بدهد. یک عامل کلیدی برای آنها آن است که نیروهای مخالف بتوانند تظاهرات گسترده خیابانی به راه بیندازند.

بوش در پس کسب پیروزی در حیطه سیاست خارجی در سال 2008 است. مقامات ایالات متحده پیشگامی‌های روسیه در خاورمیانه را از نزدیک تعقیب می‌کنند و فکر می‌کنند روسیه به دنبال رقابت با ایالات متحده در خاورمیانه است. با این که بوش در روزهای هشتم تا شانزدهم ماه ژانویه از خاورمیانه دیدار خواهد کرد، از کاخ سفید این گونه خبر می‌رسد که وی میلی به درگیر کردن خود در جزئیات فرایند صلح ندارد، خصوصاً که مستلزم اعمال فشار به اسرائیل باشد. در تقابل با آن، وزیر دفاع گیتس، خواهان تمرکز بیشتر بر روی پاکستان است. پاکستان «پیروزی» به دست آوردنی‌تری است.

از دیدگاه بوش شجاعت شخص مشرف در همکاری با ایالات متحده علیه طالبان و القاعده تحسین‌برانگیز است. درون حکومت، پنتاگون این طرز برخورد را قبول داشته و به دلیل نیازهای تدارکاتی افغانستان خواهان ادامه نقش پاکستان در این راستاست. ولی در مقابل آن، در وزارت امور خارجه و سرویس‌های اطلاعاتی، نگرانی‌ها در مورد موقعیت لغزان مشرف در حال افزایش است. آنها به کاهش محبوبیت مشرف در بین طبقه متوسط سکولار اشاره می‌کنند. مقامات هشدار می‌دهند که اتکای زیاد به مشرف آن چنان که آنها انتظار آن را دارند که او مجبور به ترک مقام خود خواهد شد، ایالات متحده را با انعکاس ضدآمریکایی خطرناکی روبه‌رو خواهد کرد. مقامات ایالات متحده نگران اقدامات نخست‌وزیر سابق بی‌نظیر بوتو بودند که این طور به نظر می‌رسید آماده شده بود توافق سابق خود را با مشرف در مورد سهیم شدن در قدرت را کنار بگذارد. نگرانی واشینگتن از آن بود که بوتو فکر می‌کرد می‌تواند ریاست‌ جمهوری را شخصاً در دست گیرد. یک مقام اطلاعاتی آمریکا گفت: «این برنامه ما نبود، ما فقط او را در مقام دوم نخست‌وزیری می‌خواستیم و ارزیابی می‌کردیم.» با این حال ترور بی‌نظیر بوتو خطر مداخله آمریکا در امور پاکستان را افزایش داده است و دولت بوش را در دفاع از مشرف در شرایط کنونی دستپاچه کرده است.