پرویز مشرف رئیسجمهوری پاکستان روز یکشنبه سفری هشت روزه را به چهار کشور اروپایی بلژیک، فرانسه، سوئیس و انگلیس آغاز کرد. این سفر در شرایطی صورت میگیرد که مشرف با فشار مخالفان داخلی و فشار کشورهای اروپایی روبهرو است، هر چند سطح درخواستهای گروههای مخالف داخلی و خارجی متفاوت است.
به گزارش ایسنا در حالیکه در داخل (پاکستان)، گروهها و احزاب مخالف داخلی حول محور انتخابات و تشکیل دولت ملی به بحث میپردازند، در خارج (از پاکستان) مشرف با انتقادهایی مانند نقض حقوق بشر و اتهام دیکتاتوری و منطبق نبودن دولت خود با دمکراسی غربی مواجه است. بررسی اهداف و انگیزههای سفر مشرف به اروپا فارغ از آنچه که از سوی وزارت خارجه پاکستان اعلام شده، میتواند در دو بخش جداگانه سیاسی و اقتصادی مورد بررسی قرار گیرد.
الف) بخش سیاسی
به نظر میرسد تغییر محسوسی در رویکرد رئیسجمهوری پاکستان در نگاه به اروپا ایجاد شده باشد.
در حال حاضر اختلافنظرهایی بین دولت پاکستان و دو طیف حاضر در آمریکا (موافق و مخالف دولت مشرف) در موضوعاتی مانند جنگ با تروریسم، امنیت تاسیسات هستهای پاکستان و مناطق قبایلی و جنگ طالبان وجود دارد و همین امر باعث گرایش مشرف به درخواست از اروپا برای فعال شدن در عرصه سیاست پاکستان شده است.
بطور قطع اختلاف نظر در آمریکا بین وزارت خارجه و کنگره آمریکا از یکسو و وزارت دفاع این کشور (پنتاگون) در سوی دیگر درباره محدود کردن حمایت از مشرف یا حمایت کامل و همچنین طرح موضوعاتی مانند مشروط کردن کمکهای مالی به پاکستان در گرایش مشرف با اروپا بیتاثیر نبوده است. به نظر میرسد، مشرف تصمیم گرفته است مناسبات خود با اروپا را گسترش داده و در دیدار با رهبران سیاسی، حمایتهای آنها را نیز جلب کند. در دو ماه اخیر که پاکستان با چالشهای جدی سیاسی روبهرو بود (قبل از ترور بوتو)، اروپا رویکرد انتقادی به سیاستهای مشرف داشت و این سیاست در رسانههای اروپایی نیز بخوبی قابل مشاهده بود. در دوران وضعیت فوقالعاده بیشترین انتقاد از دولت مشرف و شخص وی از سوی رسانههای اروپایی صورت گرفت. این انتقاد تا جایی پیش رفت که انعکاس گزارشی در مورد پاکستان در روزنامه گاردین چاپ انگلیس، منجر به اخراج دو خبرنگار این روزنامه از پاکستان شد.
ضمن آنکه فشار گروههای حقوق بشری در اروپا درباره بازداشت فعالان سیاسی و حقوق بشر در پاکستان بیشترین انتقاد را متوجه مشرف کرد، در حالیکه در همان زمان رسانههای آمریکا به غیر از چند روزنامه نزدیک به تفکر وزارت خارجه این کشور مانند نیویورک تایمز، بقیه درباره مشرف موضع انتقادی تند اتخاذ نکردند. اما در قطع پس از ترور بینظیر بوتو، وضعیت تا حدودی متفاوت شد. سفر وزیر خارجه فرانسه به پاکستان و درخواست مشرف از نخستوزیر انگلیس برای اعزام گروه تحقیق پلیس انگلیس (اسکاتلندیارد) به پاکستان برای کشف علل و عوامل ترور بینظیر بوتو، گرایشهای اروپایی مشرف را بیشتر آشکار کرد. نکته بعدی این است که در دوره حساس قبل از برگزاری انتخابات مشرف به کاهش فشار دولتهای اروپایی نیاز دارد و از اینرو تلاش میکند ضمن اعتمادسازی درباره برگزاری انتخابات شفاف و آزاد، تا حدودی فشار سیاسی را قبل از شکلگیری موج مخالفتها خنثی کند. اروپا بویژه انگلیس و فرانسه نیز برای حضور فعالتر در عرصه سیاست پاکستان بیمیل نیستند، بنابراین تلاش میکنند ضمن حفظ وزانت سیاسی خود در قامت منتقد سیاستهای مشرف، حضور پررنگتر در این کشور شبهقاره تجربه کنند. البته این مسأله به معنای خروج آمریکا از عرصه سیاست پاکستان نیست زیرا سیاست آمریکا همچنان در پاکستان جاری و ساری خواهد بود اما اروپایی مانند نقاط دیگر جهان که با آمریکاییها برای حوزه نفوذ رقابت دارند، در پاکستان نیز مایلند نقش بیشتری را ایفا کنند.
ب) بخش اقتصادی:
مشرف طی روزهای 23 تا 25 ژانویه (سوم تا پنجم بهمن) در اجلاس داووس سوئیس شرکت میکند.
اجلاس داووس یا مجمع جهانی اقتصاد سالانه در دهکده توریستی داووس در شرق سوئیس به مدت پنج روز میزبان 30 وزیر اقتصاد، 150 وزیر بازرگانی، دهها شخصیت سیاسی و هزاران فعال اقتصادی است. حضور مشرف در این اجلاس و دیدار با رهبران سیاسی و اقتصادی جهان بویژه اروپا این فرصت را به وی خواهد داد تا از نزدیک سران کشورهای قدرتمند اقتصادی اروپا را به سرمایهگذاری بیشتر در پاکستان تشویق میکند. کاهش سرمایهگذاری در پاکستان همزمان با اوج گرفتن بحران سیاسی در این کشور مشرف را وادار کرده است تا به اروپا که قطبی اقتصادی در دنیا محسوب میشود، رویکرد مثبتی نشان دهد. البته گرایشهای موجود در آمریکا بویژه در کنگره و وزارت خارجه این کشور و طرح موضوع مشروط کردن کمکهای مالی به پاکستان، در رویکرد مشرف به اروپا بیتاثیر نبوده است.
اشاره محمد صادق سخنگوی وزارت خارجه پاکستان مبنی بر اینکه مناسبات اقتصادی پاکستان با اتحادیه اروپا به عنوان بزرگترین سرمایهگذار خارجی و شریک تجاری آن کشور دارای اهمیت است، موید همین برداشت است. وی تاکید کرده است که مشرف و رهبران اتحادیه اروپا در نشستی مشترک درباره مناسبات دو جانبه، راههای تقویت همکاریها در حوزههای مختلف از جمله تجارت، اقتصاد و امور دفاعی گفتگو میکنند. در مجموع به نظر میرسد با سفر مشرف به اروپا دورهای جدید از مناسبات این قاره با پاکستان آغاز خواهد شد و اروپا به عنوان بازیگری اقتصادی و سیاسی در عرصه نظام بینالملل، نقش فعالتری در این کشور ایفا میکند.
مشرف نیز که تاکنون با آمریکاییها بازی کرده و حتی انتقادهای تندی نیز به این کشور داشته اما هماکنون مایل است در کنار آمریکا حامی دیگری را وارد عرصه سیاست پاکستان کند. ورود فعالتر اروپا به عرصه سیاست پاکستان برای دولت مشرف دارای چهار مزیت است:
اول: کاهش انتقاد اروپا از سیاستهای دولت در حوزههای حقوق بشری و دمکراسی در آستانه انتخابات
دوم: مشروعیت دادن به انتخابات پارلمانی آینده و تایید صحت نتایج احتمالی آن از سوی اروپا
سوم: جذب سرمایه شرکتهای اروپایی برای بازسازی و تقویت اقتصادی پاکستان
چهارم: ایجاد تعادل و موازنه در ساخت سیاسی پاکستان.