گسترش ناتو به شرق مقابله با کدام دشمن؟!

دبیر گروه بین‌الملل

مساله گسترش ناتو به شرق و مخالفت روسیه با این موضوع نشانه روشنی از استمرار تفکرات جنگ سرد حداقل در نرد اعضای ناتو علیرغم تمامی ضرورت‌های جدیدی است که روسیه و ناتو را به یکدیگر نزدیک کرده است که هدف گسترش ناتو به شرق مقابله با کدام دشمن است؟! روس‌ها بارها اعلام کرده‌اند که نمی‌توانند شاهد آن باشد که یک سازمان نظامی تا کنار مرزهای روسیه گسترش پیدا کند این مساله از دو جهت قابل اهمیت است:

اول اینکه روسیه حداقل تا آینده قابل پیش‌‌بینی نمی‌تواند به عضویت کامل ناتو در آید زیرا از یک ساختار نظامی روسیه دارای تفاوت‌های اساسی با ساختار نظامی ناتو است و از سوی دیگر هنوز جریانهای قدرتمند در داخل روسیه با این نزدیکی مخالف هستند.

دوم اینکه بسیاری از اعضای ناتو و خاصه آمریکا و همچنین اعضای تازه ناتو در اروپای شرقی با عضویت کامل روسیه در ناتو و ساختارهای نظامی این سازمان مخالف هستند، یک بعد این مخالفت ناشی از عدم تعادلی است که احتمالاً حضور نظامی روسیه در ناتو با توجه به حجم و توان نظامی گسترده این کشور ممکن است در ساختار نظامی ناتو ایجاد کند مخالفت کشورهای اروپای شرقی با عضویت روسیه در ناتو در بعد دیگر به نگرانی این کشورها از قدرت‌یابی مجدد روسیه باز می‌گردد به عبارت دیگر اهمیت کشورهای اروپای شرقی در ساختار نظامی ناتو تا زمانی ادامه خواهد داشت که روسیه همچنان یک قدرت رقیب باقی بماند.

برای آمریکا  اگرچه همکاری روسیه در زمینه‌هایی مانند خلع سلاح، جلوگیری از گسترش سلاح‌های کشتار جمعی و مبارزه با تروریسم بسیار با اهمیت است اما آمریکا بیشتر تمایل دارد که این مسایل را از طریق دو جانبه حل کند. عضویت کامل روسیه در ناتو بیش از آن که به آمریکا در زمینه حل این مسایل کمک کند موجب کم اهمیت‌تر شدن بخش آمریکایی ناتو در برابر بخش اروپایی آن می‌شود علاوه بر این همانطور که کیسینجر هم پس از تصویب سند تشکیل شورای جدید روسیه ـ ناتو اعلام کرد روسیه هنوز هم دلیل اصلی برقراری ناتو و گسترش آن به شرق است ـ اگر روسیه به عضویت ناتو در آید احتمالا در آینده میان اهداف این سازمان و شکل و ساختار آن عدم تناسب به وجود خواهد آمد.

روسیه و ناتو علیرغم تمامی ضرورت‌های مشترکی که آنها را به یکدیگر نزدیک می‌کند هنوز تا رسیدن به یک ماهیت مشترک فاصله زیادی دارند تناقضات موجود در رفتار دو طرف حاکی از خوف و رجایی است که هم روسیه و هم اعضای ناتو نسبت به شرایط آینده دارند. در این میان اعضای ناتو هم در رابطه با مساله روسیه از وحدت نظر برخوردار نیستند و هر کدام با توجه به منافع خاص خود به این موضوع نگاه می‌کنند. روس‌ها از سویی در شرایط فعلی قادر به عضویت کامل ناتو نیستند و دور شدن از ناتو هم منافی برای آنها در پی نخواهد داشت و از سوی دیگر از ابزار قابل توجهی نیز برای مقابله با گسترش ناتو به شرق جز زبان تهدید برخوردار نیستند. برای روسیه مساله اصلی این است که تا زمان روشن شدن نهایی وضعیت رابطه روسیه ـ ناتو کشورهای اروپای شرقی و خاصه جمهوری‌های شوروی سابق و بویژه (اوکراین و گرجستان) به عضویت ناتو در نیایند ـ اگر ناتو بتواند وارد جمهوری‌های شوروی سابق شود به لحاظ نظامی و اعتباری ضربه سنگینی برای روسیه خواهد بود و احتمالا این کشور از تمامی امکانات خود برای جلوگیری از این مساله بهره خواهد برد.