حزب‌الله در موضع تهاجم یا دفاع؟

احمد زیادآبادی

جنگ‌ها با همه آثار ویرانگر خود، معمولا به عنوان آخرین راه گشایش بن بست‌های سیاسی و دیپلماتیک شناخته ‌می‌شوند. جنگ 33 روزه اسراییل و حزب‌الله، اما، نه فقط بن بست ناشی از اجرای قطعنامه 1559 شورای امنیت سازمان ملل در لبنان را نگشودء بلکه این کشور کوچک را با بن‌بست پیچیده‌تری روبرو کرد.
سخنرانی حسن نصرالله، دبیر کل حزب‌الله لبنان، در جمع صدها هزار نفر از هواداران خود در حومه جنوبی بیروت در روز جمعه 22 سپتامبر شاهدی است بر بن‌بستی که همچنان گریبان جامعه سیاسی لبنان را رها نکرده است. رهبر حزب‌الله با لحن پر حرارت نطق خود مخاطبانش را به شدت تحت تاثیر قرار داد، و پیام‌های متفاوت و بعضا متضادی برای رقیبان و مخالفان داخلی و خارجی خود ارسال کرد، که در واقع ترجمان موقعیت ممتاز و در عین حال دشوار این جنبش شیعی در لبنان به شمار ‌می‌رود. وی زبان تهدید و آشتی، و نیز تهاجم و دفاع، را توامان در سخنرانی خود به کار گرفت به گونه‌ای که امین جمیل، رئیس‌جمهور سابق لبنان، بخشی از سخنان وی را برای لبنان خطرناک دانست اما دفتر فواد سنیوره، نخست‌وزیر این کشور، آن را سازنده توصیف کرد.

تلاش برای حفظ موقعیت

در واقع حمله شدید نصرالله به سران عرب تهدید او به عدم سکوت در برابر نقض قطعنامه 1701 شورای امنیت از سوی اسراییل و هشدار به نیروهای حافظ صلح بین‌المللی در لبنان را ‌می‌توان بخشی از مبارزه‌جویی او نسبت به فضایی دانست که در سطح منطقه و جهان علیه حزب‌الله جریان دارد با این حال به نظر نمی‌رسد که این بخش مهمترین بخش سخنان او باشد.
مهمترین بخش سخنان نصرالله به مسائل داخلی لبنان اختصاص داشت که طی آن وی بر حفظ زرادخانه موشکی حزب‌الله و لزوم تغییر دولت لبنان تاکید کرد. با این هم، نصرالله به رغم لحن قاطع و پر شور خود در این دو مورد نیز به صراحت سخن نگفت.

او ضمن اعلام اینکه هیچ ارتشی در جهان قادر به خلع سلاح حزب‌الله نیست مسلح ماندن این گروه را امری ابدی و ازلی ندانست و آن را به شکل‌گیری دولتی قدرتمند پیوند داد.

تغییر دولت؛ بدون زور

دبیر کل حزب‌الله همچنین با طعنه به اشک ریختن فواد سنیوره در جریان قتل غیرنظامیان لبنانی توسط ارتش اسرائیل به عنوان کنایه‌ای از ضعف و ناتوانی او بر تغییر دولت لبنان و تشکیل دولت وحدت ملی پای فشرد اما در عین حال آشکار ساخت که در پی استفاده از زور علیه دولت و حتی خارج کردن حکومت از دست افراد خاصی نیست.

این نوع موضع‌گیری‌ها نشان ‌می‌دهد که حزب‌الله هنوز تصمیم روشنی درباره جهت سیاسی خود در لبنان پس از جنگ اتخاذ نکرده اما آشکارا از یک مساله احساس خطر ‌می‌کند و در تلاش است تا این خطر را خنثی کند. از سخنان روز جمعه حسن نصرالله ‌می‌توان استنباط کرد که وی احساس ‌می‌کند برنامه‌ای پیچیده و محرمانه برای قطع یا کاهش شدید نفوذ حزب‌الله در جامعه لبنان در حال طراحی و اجراست برنامه‌ای که به زعم وی سران عرب آمریکا، برخی کشورهای اروپایی، نیروهای حافظ صلح، اسرائیل و بویژه جنبش موسوم به 14 مارس (ائتلاف گروه‌های لبنانی ضد سوریه) در آن دخالت دارند.
از نگاه رهبر حزب‌الله مجموعه این نیروها، از یک سو قصد خلع سلاح حزب‌الله از طریق اعمال زور را دارند و از دیگر سو با معرفی کردن این گروه به عنوان آلت دست ایران و سوریه ‌می‌خواهند آن را در بین افکار عمو‌می ‌مردم لبنان بی‌اعتبار سازند.

واکنش گروه‌های رقیب

بر همین اساس، نصرالله نسبت به مطالبی که در رسانه‌های لبنان علیه وی انتشار ‌می‌یابد به سختی واکنش نشان داد و تاکید کرد که این وضعیت را تحمل نخواهد کرد. در واقع فراخوان حسن نصرالله به تجمع گسترده هوادارانش در بیروت بیش از آنکه مرحله‌ای از تهاجم تازه حزب‌الله علیه سایر فراکسیون‌های سیاسی و قو‌می ‌در لبنان باشد حرکتی دفاعی به منظور حفظ نفوذ خود در لبنان تلقی ‌می‌شود.
با این حال این پرسش قابل طرح است که آیا مانور قدرت حزب‌الله در روز جمعه به هدف این گروه برای حفظ نفوذ خود در لبنان کمک خواهد کرد قاعدتا تجمع حدود 800 هزار نفر در کشور کم جمعیتی مانند لبنان پشتوانه مرد‌می ‌قدرتمندی برای یک گروه شبه‌نظا‌می ‌است که محافل داخلی و خارجی لبنان نمی‌توانند آن را نادیده بگیرند اما گاهی نیز این نوع مانورهای قدرت نیروهای مقابل را به هم نزدیک می‌کند و به فکر مقابله‌جویی می‌اندازد.