خاورمیانه بزرگ از شکل‌‌گیری تا اجرا (بخش دوم)

دکتر رضا جلالی
دیدگاه‌‌ها و نظریات
به طور کلی ادامه هرگونه طرحی برای منطقه از سوی ایالات متحده اساسا مبتنی بر ایجاد رژیم امنیتی جدید‌‌تری برای خاورمیانه خواهد بود. از تحرکات صورت گرفته در منطقه خصوصا در چند هفته گذشته پیرامون تحت فشار قرار دادن عراق و تغییر رژیم سیاسی آن می‌‌توان چنین استنتاج کرد که ایجاد این رژیم امنیتی جدید از طریق اعمال فشار به سوریه، ایران و عربستان خواهد بود.
آقای دیک چنی (29 آگوست 2002) طی یک سخنرانی صحه بر مدعای فوق گذاشت؛ «بدون شک رژیم صدام حسین مهم‌‌ترین تهدید برای خاورمیانه، ایالات متحده و صلح جهانی محسوب می‌‌گردد. تغییر رژیم صدام منافع بی‌‌شماری را برای پیشبرد روند صلح خاورمیانه خواهد داشت.»
استراتژی امنیت ملی آمریکا نیز ضمن بیان دو نکته، آن را خاطر نشان می‌‌سازد:
1ـ «هر‌‌گاه در جایی بحرانی پدیدار شود، ایالات متحده می‌‌تواند از منابع خود به منظور حل آن استفاده نماید و روابط بین‌‌المللی و نهادهای بین‌المللی ایجاد نماید.»
2ـ «قطعا ایالات متحده می‌‌تواند از توانایی خود برای کمک به ناراضیان و کسانی که در یک حالت عدم آمادگی به سر می‌‌برند اطمینان حاصل کند و از آنها حمایت نماید.»
در بخش دیگری اشاره می‌‌شود «جنگ اسرائیل و فلسطین به خاطر هزینه‌‌های رنج‌آور انسانی آن، به خاطر روابط نزدیک آمریکا با کشورهای مهم عربی و به خاطر اینکه آن منطقه نسبت به سایر دنیا برای آمریکا دارای اهمیت بیشتری است، مورد انتقاد ماست. صلح و آزادی هیچ یک به تنهایی نمی‌‌توانند در آنها به وجود بیایند. ایالات متحده کمیته فلسطین مستقل و دموکراتیک را تشکیل داد؛ زندگی در کنار اسرائیل همراه با صلح و امنیت».
البته مشخصا ایالات متحده و اسرائیل در روند صلح خاورمیانه، خواهان یک فلسطین بدون یاسر عرفات هستند و اسرائیل اعلام داشته که با وجود عرفات صلح در خاورمیانه شکل نخواهد گرفت. پاول می‌‌گوید: «تغییر رهبری فلسطین بنیاد صلح خاورمیانه است.» از سوی دیگر که قرار بود در ماه آینده انتخابات پارلمانی در فلسطین برگزار شود ـ به فاصله چند روز بعد از اعلام طرح خاورمیانه ـ از سوی فلسطینی‌‌ها به تعویق انداخته شد. صائب عریقات، یکی از وزیران کابینه فلسطین، در این زمینه می‌‌گوید: «انتخابات به مدت نامعلومی به تعویق افتاده است و علت آن نیز ادامه اشغال مجدد سرزمین‌‌های کرانه باختری رود اردن توسط ارتش اسرائیل می‌‌باشد.»
در همین حال سخنگوی وزارت خارجه آمریکا فیلیپ ریگر آن را امری عادی تلقی می‌‌کند و می‌‌گوید: «مقامات فلسطینی برای آماده شدن جهت برگزاری انتخابات پارلمانی نیاز به زمان دارند، به اعتقاد ما این مساله مهمی است که فلسطینی‌‌ها برای انجام یک انتخابات آزاد باید زمان لازم را جهت صورت دادن به اقدامات اصلاحی داشته باشند.» آقای پاول از میان کشور‌‌های منطقه، بحرین، قطر و مراکش را پرتوی امیدواری می‌‌داند زیرا آنها «جسورانه اصلاحات سیاسی را آغاز کرده‌‌اند.»
وی تنها گزینه موجود برای عربستان را نیز اصلاحات دانست و گفت: «عربستان بایستی خود مسیر آینده خودش را انتخاب کند و این تصمیم مهمی است که چگونه بخواهد جامعه خود را با نظام قرن 21 سازگار نمایند. در این راستا می‌‌تواند از الگو‌‌های کشور‌‌های اخیر‌‌الذکر پیروی کند. ترک این سنت دیرین (پادشاهی) بایستی به صورت آزمایشی آغاز شود. این تغییر چه به صورت ارادی و چه غیر ارادی بایستی به صورت پذیرد.» پاول این سخنان را درست یک روز بعد از اعلام طرح خود برای خاورمیانه بیان نمود. بعد از حادثه یازدهم سپتامبر روابط عربستان و آمریکا به دلایلی چند رو به چالش گرائیده است.